Gliwice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gliwice
Panorama Starego Miasta
Panorama Starego Miasta
Herb Flaga
Herb Gliwic Flaga Gliwic
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1276
Prezydent Zygmunt Frankiewicz
Powierzchnia 133,88 km²
Wysokość 200–278 m n.p.m.
Populacja (30.06.2014)
• liczba ludności
• gęstość

184 993[1]
1383 os./km²
Strefa numeracyjna
32
Kod pocztowy 44-100 do 44-164
Tablice rejestracyjne SG
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Gliwice
Gliwice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gliwice
Gliwice
Ziemia 50°17′32″N 18°40′03″E/50,292222 18,667500
TERC
(TERYT)
2466011
SIMC 0940000
Hasło promocyjne: Stare miasto, nowy świat...
Urząd miejski
ul. Zwycięstwa 21
44-100 Gliwice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Gliwice w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP
Rzeka Kłodnica w Gliwicach

Gliwice wymowa i (łac. Glivitium, niem. Gleiwitz, czes. Glivice albo Hlivice, śl. Glywicy) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej, nad rzeką Kłodnicą.

Siedziba władz ziemskiego powiatu gliwickiego oraz kurii diecezji gliwickiej.

Miasto przyłączono do Polski w 1945 roku. W latach 1945–1950 należało do województwa śląskiego, a w latach 1950–1998 do województwa katowickiego.

Gliwice zajmują 17. miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni, 18. miejsce na liście największych miast Polski według ludności, są także 4. największym miastem województwa śląskiego według ludności.

Według danych GUS miasto w dniu 30.06.2014 posiadało 184 993 mieszkańców.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Gliwice jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej, nad rzeką Kłodnicą.

Gliwice sąsiadują z miastem Zabrze oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

  • 1995 – 133,85 km²
  • 2006 – 133,88 km²[2]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Gliwic.
  • Wykres liczby ludności Gliwic na przestrzeni ostatnich 140 lat

Największą populację Gliwice odnotowały w 1988 roku – według danych GUS 223 403 mieszkańców[3]. Począwszy od roku 1996 liczba mieszkańców stale spada.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

W dniu 14 września 2006 roku Rada Miejska na wniosek Prezydenta miasta zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Gliwice zostały podzielone na 18 dzielnic o statusie osiedli, jednak ta uchwała Rady Miasta nie weszła w życie, gdyż została zakwestionowana przez wojewodę śląskiego z powodów formalnych. W lipcu 2007 roku Rada Miejska podjęła decyzję o przeprowadzeniu społecznych konsultacji w sprawie nowego podziału miasta. W dniu 22 lutego 2008 roku weszły w życie uchwały Rady Miejskiej w sprawie utworzenia 20 dzielnic o statusie osiedli, które mają stanowić jednostki pomocnicze miasta. Szczegółowy podział ulic ze względu na lokalizację w konkretnej dzielnicy został udostępniony dla mieszkańców na stronie dzielnicegliwic.pl

GliwiceBlankMap.svg

Bojków
Brzezinka
Czechowice
Kopernik
Ligota Zabrska
Łabędy
Obrońców Pokoju
Ostropa
Politechnika
Sikornik
Sośnica
Stare Gliwice
Szobiszowice
Śródmieście
Żwirki i
Wigury
Trynek
Wilcze
Gardło
Wojska Polskiego
Wójtowa Wieś
Zatorze
Żerniki

Osiedla mieszkaniowe[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Brzezinka na widokówce z 1944 r.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Gleywice wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[4].

Dawniej historycy, głównie niemieccy, wiązali pochodzenie nazwy Gliwice/Gleiwitz (pisane również dawniej: Glywice czy Glewitze; łac. Glivitium) od czeskiego pojęcia chlewa (oboczność g do h). Taką tezę postawił między innymi autor pierwszej monografii miasta niemiecki autor Beno Nietsche. Stąd można stwierdzić, że XIII-wieczna nazwa miejscowa została powiązania z czeskim pochodzeniem.

Wywód od nazwy chlew (czes. chlév) nie przesądza jednak o czeskim pochodzeniu tej nazwy ponieważ termin występuje również w języku polskim. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy, który wywodzi nazwę od tego słowa nie wskazuje jednoznacznie jej czeskiego pochodzenia[5]. Nie wiąże jej również z miejscem utrzymywania świń tylko koni. Według niego miejscowość miałaby wziąć swoją nazwę od funkcji osady, której zadaniem była wymiana koni ze szlacheckich taborów w czasie podróży. Adamy w swoim dziele poświęconym nazwom miejscowym na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu notuje trzy formy: polską - "Chlewiska" oraz niemiecką "Gleywitz", "Glubschiz". W swojej pracy podaje również ich znaczenie "Ort der Stallungen und des Pferdewechsels auf der Strase von Oppeln nach Krakau" czyli w tłumaczeniu "Miejscowość stajni, wymiany koni na drodze z Opola do Krakowa"[5]. Wywód nazwy od słowa chlew został zweryfikowany przez niemieckich oraz polskich językoznawców i zastąpiony dwiema innymi koncepcjami:

  1. Gliw albo Gliwa – to imię osobowe, które występowało na terenie Śląska w średniowieczu. W tym przypadku Gliwice posiadają nazwę patronimiczną utworzoną od imienia właściciela ziemi lub jej dzierżawcy, względnie założyciela, zasadźcy Gliwic.
  2. Gliw – w językach słowiańskich oznacza często teren gliniasty, obszar podmokły, wilgotny. W języku prasłowiańskim *gliva /*glivъ oznaczało coś oślizłego, śluzowatego, kleistego, a gliwieć oznaczało gnić, psuć się. W języku polskim używa się do chwili obecnej tego wyrazu np. do określenia zepsutego i przypominającego glinę - zgliwiałego sera[6]. Ciekawostką jest fakt, że w językach słoweńskim, chorwackim i serbskim termin glive / gljive oznacza grzyby, zaś gljivice – małe grzybki. Według tej wykładni nazwa Gliwic jest nazwą topograficzną, utworzoną od właściwości obszaru na którym założono miasto[7][8].

Jedna i druga teza ma swoich zwolenników i przeciwników, choć językoznawcy raczej skłonni się przychylać się do drugiej, topograficznej wykładni. W wielu opracowaniach niemieckich można się jeszcze spotkać z tezą wcześniejszą, powielaną bezpośrednio od Beno Nietschego[9].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanej w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest jako Glywitz. W kronice wymienione zostały również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto. Są to obecne dzielnice lub części miasta jak Żerniki zapisane w formach Syrdnicza villa, Syrdnicza Semiani oraz Syrdnik, Sobiszowice jako Novo Sobyssowitz, Ostropa jako Rostropitz, Łabędy jako Labant, Czechowice jako Cechowitz[10][11].

W 1475 roku w łacińskich statutach Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Gleiwice oraz Glywicze[12]. W historii nazwa miasta notowana była różnorodnie Geibitz, Gleywicz, Hliwicz oraz Gleiwitium[13].

W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego wymienione są Gleywice pośród innych śląskich miejscowości[4]. Nazwę miejscowości w formie Gliwice-Toszek w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[14]. Polską nazwę Gliwice oraz niemiecką Gleiwitz wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku[13].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Gliwic.
 Osobny artykuł: Zabytki Gliwic.

Kalendarium:

Ruiny Teatru Miejskiego, elewacja wschodnia
Wojewódzki Sąd Administracyjny

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Gliwicach znajduje się fabryka General Motors Manufacturing Poland, w której produkowany jest model Astra IV, a także japońska fabryka NGK Ceramics produkująca filtry, katalizatory oraz czujniki NOx do samochodów. Obydwie spółki działają na terenie Podstrefy Gliwice Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, której miasto jest udziałowcem. Na terenie Gliwic działa także park technologiczny Technopark Gliwice.

W dzielnicy Łabędy mieszczą się Zakłady Mechanicze BUMAR-ŁABĘDY, produkujące czołgi PT-91 oraz maszyny budowlane.

Na terenie Gliwic działa również jedna z największych kopalń węgla kamiennego w Europie – KWK Sośnica-Makoszowy. W mieście ma siedzibę największy polski producent i dystrybutor odczynników chemicznych POCH S.A. (dawniej Polskie Odczynniki Chemiczne).

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Poczta główna

Budynki[edytuj | edytuj kod]

Fontanny, pomniki, rzeźby[edytuj | edytuj kod]

Miejsca[edytuj | edytuj kod]

Inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Dom przedpogrzebowy na cmentarzu żydowskim

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Gliwice Czechowice – Kaplica św. Jana Nepomucena z około 1900 roku

Kościoły katolickie[edytuj | edytuj kod]

Kościoły protestanckie[edytuj | edytuj kod]

Związki buddyjskie[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[18][edytuj | edytuj kod]

Szpitale publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Onkologii w Gliwicach przy ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15
  • Szpital Miejski nr 4 z Przychodnią Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Gliwicach przy ul. Zygmunta Starego 20

Szpitale niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Wielospecjalistyczny Sp. z o.o. w Gliwicach przy ul. Kościuszki 1
  • Gliwickie Centrum Medyczne Sp. z o.o. w Gliwicach przy ul. Kościuszki 29
  • Vito-Med Sp. z o.o. w Gliwicach. ul. Radiowa 2

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Ulica Wieczorka 10 – jeden z budynków Sądu Rejonowego (dawniej Zasadniczej Szkoły Samochodowej)
 Osobny artykuł: Szkoły w Gliwicach.

W Gliwicach znajdują się liczne placówki oświatowe publiczne i niepubliczne:

W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu takie jak: centra edukacyjne (prowadzące jednocześnie gimnazja, licea i szkoły policealne), szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych oraz centra kultury.

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajduje się wiele instytutów naukowo-badawczych oraz wydziałów szkół wyższych. Część z nich to samodzielne instytucje, część należy do sieci Polskiej Akademii Nauk, a część to wydziały Politechniki Śląskiej.

Instytuty/Wydziały

Rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Kina[edytuj | edytuj kod]

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Chóry[edytuj | edytuj kod]

Galerie[edytuj | edytuj kod]

  • Czytelnia Sztuki
  • Galeria Zakamarek w Bibliotece Politechniki Śląskiej
  • Galeria BlackBook.pl
  • Galeria Sztuki Marii Wójciak
  • Galeria Sztuki Współczesnej ESTA
  • Galeria Miniatura (w Klubie Garnizonowym)
  • Galeria Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej
  • Galeria Melina
  • Galeria Brama
  • Galeria CO2
  • Galeria Na Piętrze
  • Galeria Na 2P
  • Galeria ZPAP Po schodach
  • Galeria EMDEK
  • Galeria Fabryka Drutu
  • Galeria Art-Studio

Miejsca[edytuj | edytuj kod]

Festiwale[edytuj | edytuj kod]

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Gliwice zaliczane były niegdyś do najbardziej "zielonych" miast w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym[potrzebne źródło]. W 2012 roku tereny zielone stanowiły jednak tylko 3,7% całkowitej powierzchni miasta, co sprawia, że Gliwice należą obecnie do miast regionu o najmniejszym udziale terenów zieleni w całkowitej powierzchni[22].

Parki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zieleń miejska w Gliwicach.

Kąpieliska[edytuj | edytuj kod]

  • Kąpielisko Leśne
  • Ośrodek wypoczynkowy Czechowice

Baseny kryte[edytuj | edytuj kod]

Basen "Olimpijczyk"
  • Basen "Delfin"
  • Basen "Olimpijczyk"
  • Basen "Mewa"
  • Basen "Neptun"

Inne[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Amatorzy turystyki mogą na terenie Gliwic korzystać z pieszych szlaków turystycznych, rowerowych szlaków turystycznych lub ścieżek rowerowych.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Znakowane[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

Drogi rowerowe[edytuj | edytuj kod]

21 tras rowerowych o długości około 82 km. Miasto przygotowuje się od określenia Strategii Rowerowej dla miasta Gliwice.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Linia numer 4 – Konstal 111N na wiadukcie wzdłuż ulicy Chorzowskiej.
Linia numer 4 – Konstal 105Na na ulicy Daszyńskiego ostatniego dnia przed zawieszeniem kursowania tramwajów na tej części linii.

Komunikację miejską na terenie miasta organizuje KZK GOP.

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

  • 2 linie

1 września 2009 roku zawieszono kursowanie linii 1 i 4 w Gliwicach na odcinku od zajezdni tramwajowej do pętli znajdującej się na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś. Czynny jest wyłącznie odcinek od granic Gliwic do zajezdni tramwajowej w Gliwicach, na którym znajduje się jeden przystanek. Na pozostałym odcinku tramwaje zastąpiono autobusami. Obecnie jest to najkrótszy czynny system tramwajowy w Polsce.

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

Przewoźnicy[edytuj | edytuj kod]

Do największych przewoźników na terenie miasta należą:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Węzeł autostradowy na terenie miasta: Gliwice Sośnica

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Gliwice leżą na skrzyżowaniu drogowych szlaków komunikacyjnych: wschód–zachód (autostrada A4), północ-południe (autostrada A1).

Na terenie miasta znajduje się węzeł autostradowy Gliwice – Sośnica łączący autostrady: A1, A4 oraz drogę krajową 44.

Drogi wojewódzkie
Drogi krajowe
Docelowy układ dróg w Gliwicach
Drogi europejskie
Autostrady
Inne drogi

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Transport kolejowy w Gliwicach.

Początki kolei żelaznych w Gliwicach sięgają I połowy XIX wieku. 3 października 1846 roku uruchomiono 64 km, w większości 2-torową, linię kolejową Katowice-Gliwice-Kędzierzyn Koźle[23].

Gliwicki dworzec kolejowy należy do największych dworców kolejowych Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, według kategoryzacji PKP oznaczony kategorią A.

Gliwice – Dworzec kolejowy
Dworce
Stacje osobowe
Stacje towarowe
Stacje wąskotorowe
  • Gliwice Śródmieście – otwarta w 1990 roku w celu zwiększenia dostępności transportu wąskotorowego. Obecnie jej resztki można zobaczyć schodząc w dół ul. Św. Katarzyny.
  • Gliwice Trynek – działała oficjalnie w latach 1899-1994. Stacja posiadała między innymi: lokomotywownię, żuraw wodny, budynek stacyjny, magazyn i wagę wagonową. Stacja ta przez jakiś czas (lata przed II wojną światową) znajdowała się na zelektryfikowanym odcinku z Huty Gliwice do Kopalni Gliwice. Obecnie na terenie stacji znajduje się stacja benzynowa.

Obecnie Górnośląskie Koleje Wąskotorowe na terenie Gliwic w 90% nie istnieje. Został jedynie odcinek Paproć-Stanica przez Rudy Raciborskie. Ponadto tory prowadziły do Fabryki Lin i Drutów przy gliwickiej palmiarni[potrzebne źródło].

Wodny[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejący port na Kanale Kłodnickim

Gliwice oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy przez Kanał Gliwicki i dalej przez rzekę Odrę ma połączenie z zespołem portowym Szczecin-Świnoujście oraz z innymi europejskimi drogami wodnymi.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W odległości do 100 km od Gliwic znajdują się trzy międzynarodowe porty lotnicze:

Poza tym na terenie miasta w dzielnicy Trynek znajduje się lotnisko sportowe Aeroklubu Gliwickiego.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Kluby piłkarskie[edytuj | edytuj kod]

GKS Piast Gliwice S.A. – klub piłkarski, grający obecnie w Ekstraklasie

Kluby futsalowe[edytuj | edytuj kod]

Kluby koszykarskie[edytuj | edytuj kod]

Kluby futbolu amerykańskiego[edytuj | edytuj kod]

Samorząd i polityka[edytuj | edytuj kod]

Gliwice z innymi członkami Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

Samorząd miasta[edytuj | edytuj kod]

Gliwice są miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Gliwicach 25 radnych[24]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym od 2010 roku jest Zygmunt Frankiewicz, pełniący tę funkcję szóstą kadencję.

Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Gliwice są siedzibą komisji okręgu wyborczego w wyborach do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

W Gliwicach mieszczą się trzy placówki konsularne:

Media[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • "Nowiny Gliwickie" – najstarszy w mieście tygodnik Obywatelski istniejący od 1956 roku.
  • "Gazeta Miejska" – bezpłatny tygodnik, ukazujący się od 1997 roku w Gliwicach i w Zabrzu.
  • "Miejski Serwis Informacyjny" - bezpłatny tygodnik wydawany przez Urząd Miejski w Gliwicach.

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • ITV Gliwice - miejska telewizja w Gliwicach.
  • 24GLIWICE.pl - telewizja i portal miejski.

W mieście możliwy jest dostęp do wielu operatorów telewizji kablowej.

Gliwiczanie[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Gliwicami.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Gliwic[25]:


Przypisy

  1. „Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014 r. Stan w dniu 31 III 14”, s. 93, 2014. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2083-3342 (pol.). 
  2. Bank Danych Lokalnych (pol.). GUS. [dostęp 2013-12-13].
  3. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 grudnia 1988.
  4. 4,0 4,1 Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  5. 5,0 5,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  6. "Słownik etymologiczny języka polskiego"
  7. Piotr Rościszewski, "Gliwice i okolica", CENTRALNY OŚRODEK INFORMACJI TURYSTYCZNEJ ODDZIAŁ W KATOWICACH/POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE ODDZIAŁ W GLIWICACH 1993
  8. "Gliwice", Wyd. RSW Prasa - Książka - Ruch, 1973
  9. Benno Nietsche „Historia miasta Gliwice” w wersji cyfrowej Śląska Biblioteka Cyfrowa
  10. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  11. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  12. Franz Xaver Seppelt,"Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446", Franz Goerlich, Breslau 1912, str.15, 97. - tekst łaciński statutów w wersji zdygitalizowanej.
  13. 13,0 13,1 Gliwice w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom II, str.592.
  14. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.12.
  15. Führer durch Gleiwitz, Gleiwitz 1934, w: Śląska Biblioteka Cyfrowa
  16. Jan Drabina, Historia Bytomia, Bytom 2000, str.272., ISBN 83-908018-3-3
  17. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 10 czerwca 2014.
  18. Szpitale i kliniki Gliwice - Katalog Firm
  19. Strona Strona Kolegium Języków Obcych
  20. Strona Strona Kolegium Pedagogicznego
  21. Park Naukowo-Technologiczny Technopark Gliwice|
  22. Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych: Tereny zieleni - wskaźniki; udział terenów zieleni w powierzchni ogółem (pol.). 2013-08-09. [dostęp 2014-02-22].
  23. Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 11 lutego 2009].
  24. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062)
  25. Miasta partnerskie. UM Gliwice. [dostęp 2013-11-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Bednarski, Architektura jednorodzinnych zespołów mieszkaniowych w Gliwicach z lat 1919-1939, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2007.
  • Wolfgang Bukowski, Als wir jung in Gleiwitz waren..., Laumann-Verlag, Bülmen 1990.
  • Gleiwitz, Berlin-Friedenau 1925.
  • Gliwice. Zarys rozwoju miasta i okolicy, Andrzej Szefer (red.), Warszawa 1976.
  • Marek Gabzdyl, "Gliwice wczoraj, Gleiwitz gestern", Wydawnictwo "Wokół Nas", Gliwice 1994.
  • Historia Gliwic, Jan Drabina (red.),Gliwice 1995.
  • Jerzy Horwat, Gliwice w XVI wieku, Gliwice 1993.
  • Ewa Piotrowska-Andruszków, Historia Gliwic od XIII wieku do współczesności, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993.
  • Damian Recław, Gliwice w starej fotografii, Gliwice 2000.
  • Damian Recław, 90 lat Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1995.
  • Sebastian Różyński, Zarys dziejów piwowarstwa gliwickiego, Gliwice 2006.
  • Rudolf Schlegel, Gleiwitz – ein heimatliches Geschichtenbuch, Dülmen Verlag, Dülmen 1982.
  • Rudolf Schlegel, Gleiwitz in alter und neuer Zeit, Dülmen Verlag, Dülmen 1985.
  • Bogusław Tracz, Druga dekada. Gliwice 1957-1970, Gliwice 2008.
  • Bogusław Tracz, Pierwsza dekada. Gliwice 1945-1956, Gliwice 2006.
  • Bogusław Tracz, Rok ostatni – rok pierwszy. Gliwice 1945, Gliwice 2004.
  • Bogusław Tracz, Trzecia dekada. Gliwice 1971-1981, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice 2009.
  • Jolanta Wnuk, Leszek Jodliński, Gliwickie witraże, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2007.
  • Żydzi gliwiccy, Bożena Kubit (red.), Gliwice 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]