Ablatyw

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ablatyw (łac. ablativus) – przypadek w językach aglutynacyjnych i niektórych fleksyjnych wyraża odchodzenie i oddzielanie się od czegoś (odwrotnie niż allatyw). Wygodnie przedstawić to na rysunku:

Ablatyw.jpg

Występuje w językach turkijskich (między innymi w języku tatarskim), także w niektórych językach ugrofińskich np. w języku fińskim, gdzie oznacza oddzielenie desygnatów lub odchodzenie w sytuacji, gdy jeden znajduje się nad drugim: Ota kissa pöydältä! – weź kota ze stołu! (kot był wcześniej na stole).

Ablatyw jest charakterystyczny dla łaciny, która jako jedyny język europejski przechowała ten przypadek z pierwotnego zestawu ośmioprzypadkowej deklinacji praindoeuropejskiej. Spełnia też rolę narzędnika i miejscownika na zasadzie synkretyzmu przypadków (w łacinie nie ma oddzielnego narzędnika, a miejscownik jest w zasadzie w zaniku) i wiele innych funkcji (np. ablativus qualitatis, ablativus instrumenti, ablativus auctoris, ablativus temporis, ablativus modi, ablativus pretii).

Jako osobny przypadek występuje ablatyw także w sanskrycie i w awestyjskim. W językach słowiańskich ablatyw zlał się z dopełniaczem. Przykładem użycia ablatywu w archaicznej polszczyźnie jest przysłowie gość nie w porę gorszy Tatarzyna, w znaczeniu od Tatarzyna. Jest to typowy, znany z gramatyki łacińskiej, ablativus comparationis. We współczesnej polszczyźnie jego funkcję przejął dopełniacz z przyimkiem od.

Język tatarski[edytuj | edytuj kod]

Ablatyw (чыгыш килеше) jest jednym z sześciu przypadków deklinacyjnych rzeczownika i zaimka tatarskiego (tatarskie przymiotniki nie odmieniają się przez przypadki). Odpowiada na pytania: skąd? оd kogo? od czego? (кемнән? нәрсәдән?). Afiksy: -тан/-тән, -дан/-дән, -нан/-нән

  • Алмания (Niemcy) - Алманиядан (z Niemiec)
  • көн (dzień) - көннəн (od dnia).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]