Acena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Acena
Acena sina (Acaena magellanica)
Acena sina (Acaena magellanica)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj acena
Nazwa systematyczna
Acaena Mutis ex L.
Mant. 2: 145, 200. Oct 1771
Typ nomenklatoryczny
Acaena elongata L.[2]
Synonimy

Ancistrum J. R. Forst. & G. Forst.[3]:

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Acena (Acaena) – rodzaj roślin należących do rodziny różowatych. Obejmuje od około 40[4] do około 100 gatunków[5]. Występują one na różnych kontynentach, głównie półkuli południowej. Szereg gatunków jest uprawianych jako rośliny ozdobne[5]. Brak w tym rodzaju gatunków rodzimych dla flory Polski, niektóre gatunki znajdują się w kolekcjach ogrodów botanicznych, niektóre są uprawiane jako rośliny ozdobne, jako efemerofit występuje acena sina.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Największe zróżnicowanie przedstawicieli tego rodzaju występuje we florze Australii, Nowej Zelandii i Ameryki Południowej[5] (tylko w Chile około 25 gatunków[4]). Na południu przedstawiciele rodzaju spotykani są na Georgii Południowej[5], a na północy zasięg rodzaju sięga do Kalifornii i Hawajów (w obu miejscach pojedyncze gatunki[6]). W Afryce rośnie jeden gatunek tego rodzaju, poza tym przedstawiciele rodzaju rosną na archipelagu Tristan da Cunha, Juan Fernández, innych wyspach Pacyfiku oraz na Nowej Gwinei[5][4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny wieloletnie, z pędami płożącymi się i w różnym stopniu drewniejącymi. Często tworzą gęste kobierce[5][7]. Osiągają do 30 cm wysokości[5].
Liście
Regularnie, nieparzysto pierzaste, z listkami licznymi, ząbkowanymi na brzegu. Blaszka liściowa często jest barwy sinej lub brązowej[5].
Kwiaty
Drobne, obupłciowe, zebrane po 80–100 w gęste główki i kłosy. Pozbawione są kieliszka i korony, okwiat składa się tylko z 3 lub 4 działek kielicha. Pręciki występują w liczbie od 1 do 10, najczęściej są dwa. Zalążnia dolna, składa się z pojedynczego lub dwóch owocolistków. Znamię jest piórkowate. Kwiaty są zielonkawe, ciemno czerwone lub brązowe. Hypancjum jest wklęsłe, w gardzieli ściśnięte, nagie lub owłosione w różnym stopniu, pokryte jest prostymi lub haczykowatymi kolcami[5].
Owoce
Jedno- lub dwunasienny orzeszek[7] (lub niełupka[5]) zamknięty w suchych hypancjum, wydłużającym się po zapłodnieniu. Owoc nierzadko jest oskrzydlony lub uzbrojony jest w 4 lub większą liczbę kolców[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do podplemienia Sanguisorbinae, plemienia Sanguisorbeae, podrodziny Rosoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[8][1][3].

Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Erchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), rodzaj acena (Acaena Mutis ex L.)[9].

Wykaz gatunków[10][11][7]

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Rośliny uprawiane są jako okrywowe. Z wiekiem tracą gesty pokrój. Najlepiej rosną w pełnym słońcu, ale tolerują też półcień. Nie mają dużych wymagań glebowych, poza tym, że najlepiej rosną na glebach przepuszczalnych. Rozmnażane są z nasion lub podział roślin na początku lata[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-19].
  3. 3,0 3,1 Acaena. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2010-03-26].
  4. 4,0 4,1 4,2 Acaena. W: Estudios criticos sobre la flora de Chile [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-07-14].
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 143. ISBN 0333748905.
  6. David J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants. Cambridge University Press, 2008, s. 4. ISBN 0521820715.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 28-29. ISBN 978-83-7506-845-0.
  8. D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell. Phylogeny and classification of Rosaceae. „Plant Systematics and Evolution”. 266, s. 5-43, 2007. doi:10.1007/s00606-007-0539-9. 
  9. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Acaena (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-13].
  10. Acaena. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-07-14].
  11. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina botanica, 2008. (pol.)