Afsluitdijk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Afsluitdijk
Mapa przedstawiająca prace inżynierskie związane z zagospodarowaniem zatoki Zuiderzee
Zdjęcie satelitarne

Afsluitdijk [ạfslöitdeik] (pol. tama zamykająca) – tama w Holandii, zbudowana w latach 1927-1932 na morskiej zatoce Zuiderzee. Oddziela słodkowodny zbiornik IJsselmeer od Morza Północnego. Tama rozciąga się od miasta Den Oever w prowincji Holandia Północna do miejscowości Zurich we Fryzji. Ma 32 kilometry długości, 90 metrów szerokości i 7,25 metra wysokości. Budowa tamy pozwoliła na stopniowe osuszanie dawnej zatoki, co prowadziło do powstawania żyznych polderów i tym samym do powiększania się powierzchni kraju.

Na tamie przebiega holenderska autostrada A7/E22 AmsterdamGroningen.

Pierwsze plany zamknięcia Zuiderzee[edytuj | edytuj kod]

W 1667 pojawił się pomysł, aby zamknąć zatokę Zuiderzee i osuszyć teren. Technologia, która była dostępna w XVII w. nie pozwoliła jednak na zrealizowanie tego planu, więc budowę tamy odłożono w czasie. Powrót do tego projektu miał miejsce pod koniec XIX w., kiedy do osuszania terenów chciano wykorzystać pompę parową. W 1891 inżynier Cornelis Lely (1854-1929) wysunął propozycję zbudowania tamy zamykającej Zuiderzee, a do przyspieszenia realizacji tego planu przyczyniła się wielka powódź, która nawiedziła Holandię w styczniu 1916.

Budowa tamy[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym etapie prac stworzono w latach 1920-1924 próbną, 2,5 kilometrową tamę o nazwie Amsteldiepdijk, która łączyła wyspę Wieringen z Holandią Północną. Prace nad Afsluitdijk rozpoczęły się w styczniu 1927 i trwały do maja 1932. Tama, której budowa odbywała się jednocześnie w trzech miejscach, była budowana z piasku i gliny morenowej, wydobywanej z dna Zuiderzee. Oprócz samej tamy stworzono dwie sztuczne wyspy: Kornwerderzand i Breezand. Podstawa tamy została wzmocniona gigantycznymi blokami bazaltowymi, transportowanymi drogą morską ze Szwecji oraz matami z drewna wierzbowego. 28 maja 1932, w obecności królowej Wilhelminy, ostatnia przerwa w tamie została zamknięta, wskutek czego dawna zatoka Morza Północnego Zuiderzee przestała istnieć a powstał słodkowodny zbiornik IJsselmeer.

Na obu końcach tamy zbudowano dwie śluzy i dwa kompleksy zasuw. W Den Oever jest 15 zasuw, a na Kornwerderzand 10. Pozwalają one na odprowadzanie wody z IJsselmeer, gdy poziom zbiornika się podnosi. Dzieje się tak wskutek napływania wody z rzek, gł. z IJssel oraz nadmiaru wody z polderów.

Szacuje się, że do budowy tamy zużyto 23 miliony m³ piasku i 13, 5 miliona m³ gliny, a zatrudnienie znalazło od 4000-5000 robotników, co w czasach Wielkiego Kryzysu zmniejszyło bezrobocie w tamtym regionie.

Następstwa budowy[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu prac nad tamą początkowo zamierzano osuszyć cały obszar odgrodzony przez Afsluitdijk. Do końca lat 60. stworzono trzy poldery:

Ponadto w 1976 ukończono budowę drugiej tamy o nazwie Houtribdijk (ob. Markerwaarddijk), która połączyła miasto Enkhuizen w Holandii Północnej z Lelystad w prowincji Flevoland. Dzięki budowie tej tamy powstało jezioro Markermeer, które stanowi dawną południową część zbiornika IJsselmeer. Po kilku latach rząd holenderski zrezygnował z ostatecznego osuszania Markermeer.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W dniach 12–14 maja 1940 rozegrała się tu Bitwa o Afsluitdijk.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]