Anioł Ślązak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Anioł Ślązak
Tablica pamiątkowa z kościoła św.Macieja we Wrocławiu, gdzie pochowany jest Angelus Silesius
Pomnik Angelusa Silesiusa we Wrocławiu

Angelus Silesius herbu Dwuwieże[1], łac. , właściwie Johannes Scheffler (ur. 1624 we Wrocławiu, zm. 9 lipca 1677 we Wrocławiu) – śląski poeta religijny doby baroku, tworzący w języku niemieckim. Pisał utwory apologetyczne, pieśni religijne i aforyzmy o mistycznym zjednoczeniu z Bogiem. Jego Heilige Seelenlust czytywali zarówno protestanci, jak i katolicy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Stanislausa Schefflera (ur. 1562 w Kobierzynie) oraz Marii Magdaleny Henneman (zm. 27 maja 1639). Jego dziadek ze strony ojca (również Stanisław), poślubił Annę – córkę Mikołaja z rodu Welczek (właściciela Dębieńska). Tym samym ich syn – Stanisław (ojciec Anioła Ślązaka) przejął szlachectwo i herb matki – Rassycz, przedstawiający dwie wieże[2]. Stanisław (ojciec), protestant i niemiecki osadnik w Krakowie do 1618 zamieszkiwał w Bronowicach (inne źródła – Borwicze), a po 1618 we Wrocławiu gdzie poznał o wiele młodszą Marię. Ojciec matki, a dziadek Angelusa Silesiusa – Johannes Henneman był dworskim lekarzem, co zapewne wpłynęło na karierę wnuka. Angelus Silesius został ochrzczony w kościele pw. Św. Elżbiety 25 grudnia 1624.

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Początkowo, od 1636 (inne źródła 1639) do 1643, kształcił się we wrocławskim Liceum Św. Elżbiety, gdzie w 1641 napisał sonet na imieniny swojego nauczyciela – Chryzostoma Schultza. Dzięki rekomendacji rektora tego liceum Eliasa Majora i nauczyciela retoryki Christopha Koelera rozpoczął 4 maja 1643 naukę medycyny i prawa państwowego na Uniwersytecie w Strasburgu, a następnie w Lejdzie. W lipcu 1648 na Uniwersytecie w Padwie uzyskał doktorat z medycyny i filozofii. W tym okresie miałby wziąć udział w spotkaniu w Telgte, które w powieści z kluczem z 1979, o tym samym tytule, wymyślił Günter Grass.

Lekarz[edytuj | edytuj kod]

Od listopada 1649 był osobistym i nadwornym lekarzem luterańskiego księcia Sylwiusza Nimroda Wirtemberskiego w Oleśnicy. Na tle ortodoksyjnego podejścia do wiary przez wpływowego na dworze pastora Freytaga oraz wydanego przez księcia zakazu druku ksiąg mistyków popadł w konflikt z gminą protestancką i w 1652 przeniósł się do Wrocławia, gdzie został lekarzem w klasztorze Zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą przy kościele pod wezwaniem Św. Macieja. W 1653 przeszedł we wrocławskim kościele pod wezwaniem Św. Macieja na katolicyzm, przyjmując łacińskie imię Angelus. Druga część jego imienia pochodzi zapewne od łacińskiej nazwy Śląska, ale ma też związek z łacińskim słowem Elysium. Swój majątek przeznaczył na cele dobroczynne.

Związał się czynnie z kontrreformacją. Atakowany przez protestantów groził, że jako polski szlachcic, poprosi króla polskiego o opiekę. W 1654 został lekarzem cesarza Ferdynanda III w Wiedniu, od którego otrzymał honorowy tytuł cesarsko-królewskiego lekarza nadwornego. Nadal też zajmował się działalnością charytatywną.

Poeta, ksiądz, zakonnik[edytuj | edytuj kod]

Od 1667 ukazują się jego najświetniejsze dzieła poetycko-religijne: Święta uciecha duszy albo Duchowne pieśni pasterskie (niem. Heilige Seelenlust Oder Geistliche Hirtenlieder), trzy części w 1657 we Wrocławiu i czwarta część osobno w tym samym roku, po scaleniu i przydaniu piątej części wydane we Wrocławiu 1668, i Epigramatyczne rymy duchowne (niem. Geistreiche Sinn- und Schlußreime) w pięciu księgach, wydane w Wiedniu 1657, od rozszerzonego o księgę szóstą wydania w Kłodzku 1675 pt. Cherubinowy wędrowiec (niem. Cherubinischer Wandersmann). Z późnego okresu życia pochodzi poemat Poglądowe opisanie czterech spraw ostatecznych (niem. Sinnliche Beschreibung der vier letzten Dinge), wydany w Świdnicy 1675.

Epigramaty Cherubinowego wędrowca to rymowane aleksandryny (sześciostopowe jamby), głównie dwuwiersze, czasami dłuższe formy. Szósta księga zaczyna się od cyklu sonetów. Do pieśni pasterskich Georg Joseph – muzyk wrocławskiego dworu biskupiego – skomponował melodie.

W 1661 przyjął, mając papieską dyspensę, święcenia kapłańskie w Nysie. Prowadził też ostre polemiki w duchu kontrreformacji i domagał się rekatolizacji Śląska. Został radcą i marszałkiem dworu biskupiego. Ostatnie 10 lat życia spędził w klasztorze pod wezwaniem Św. Marcina, będąc lekarzem ubogich oraz kapłanem.

Został pochowany we Wrocławiu w kościele pod wezwaniem Św. Macieja.

Polskie tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • L. Siemieński w antologii Święci poeci, Lwów 1877.
  • Pątnik anielski, przeł. J. Jankowski, Warszawa 1924.
  • Pątnik anielski, przeł. A. Szczerbowski, Warszawa-Zamość 1937.
  • Wybór wierszy, przeł. B. Antochewicz, Rękodzielnia Arhat, Wrocław 1992.
  • Cherubowy wędrowiec, przeł. M. Brykczyński, J. Prokopiuk, Instytut Mikołowski 2000 (wybór).
  • Cherubinowy wędrowiec, przeł. A. Lam, Opole-Warszawa 2003 (całość).
  • Anielski wędrowiec, przeł. K.A.Jeżewski, Biblioteka Telgte, Poznań 2007 (wybór).
  • Pieśni adwentowe i kolędy, przeł. A. Lam, Akademia Humanistyczna, Pułtusk 2009.
  • Święta uciecha duszy albo duchowne pieśni pasterskie, przeł. A. Lam, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego 2010.
  • Cherubinowy wędrowiec. Poglądowe opisanie czterech spraw ostatecznych, przeł. A. Lam, Konwersatorium im. Josepha von Eichendorffa, Opole 2012.

Dzieło inspirowane twórczością Anioła Ślązaka:

  • Adam Mickiewicz, Zdania i uwagi z dzieł Jakuba Bema, Anioła Ślązaka (Angelus Silesius) i Sę-Martina. Zob.: A. Lam, Metryki "Zdań i uwag" Adama Mickiewicza wykazujących podobieństwo do epigramatów Anioła Ślązaka, "Pamiętnik Literacki" XCIX, 2008, z. 1, s. 145-170.

Przypisy

  1. Angelus Silesius
  2. Archiwum Państwowe w Opawie, Księga ziemska Księstwa Opolsko-raciborskiego z lat 1557-1604, karta z numerem 54 zatytułowana "Kup mezy Girzykem Wlczkem a sestru geho"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Anioła Ślązaka
Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]