Aforyzm
Z Wikipedii
Aforyzm (łac. aphorismus, gr. aphorismós) - zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy. W nowożytnej literaturze europejskiej mistrzami tej formy byli twórcy francuscy: B. Pascal (Myśli, 1670), F. La Rochefoaucauld (Maksymy..., 1665) oraz S. Chamfort (Maksymy i myśli..., 1795).
Rozwój aforystyki w Polsce przypadł głównie na okres baroku, jednakże już wcześniej znane były popularne w całej Europie, wywodzące się ze schyłku starożytności Dystychy moralne Pseudo-Katona. Afora - komar. [świat owadów] Szczególny rodzaj zeschematyzowanego aforyzmu, zwany w Polsce "trynką" (lub "trzeciakiem"), a będący retoryczną elipsą o klamrze spajającej trzy równoległe człony, dzięki temu, że wielokrotnie pojawia się w starotestamentowych Księgach Mądrości oraz epigramatach Marcjalisa, cieszył się wzięciem w średniowieczu, kiedy to zaczęły krążyć liczne łacińskie trynki-przysłowia. Zachowało się na przykład 180 trynek Szlachcica-Anonima, z czego 67 "końskich", które zapisał na marginesach rękopiśmiennego kodeksu zawierającego wyciąg z Hippiki K. Pieniążka.
Inny rodzaj zeschematyzowanego aforyzmu, zwany w Polsce "czworakiem" (lub "czwartakiem"), polegał na wyliczaniu czterech jakości cechujących jakąś osobę lub rzecz.
Dużo aforyzmów znajdujemy w zbiorach Andrzeja Maksymiliana Fredry Przysłowia mów potocznych oraz Monita politico moralia. Przysłowia są jedynym utworem napisanym przez Fredrę po polsku. Oprócz aforyzmów oryginalnych znalazło się w nim wiele sentencji i maksym autorów rzymskich (Seneka, Tacyt i in.), znakomicie zresztą spolszczonych.
Inaczej: gnoma, maksyma, złota myśl, skrzydlate słowa.
Najkrótszy gatunek literacki, wywodzący się z Biblii.
Ich autorami byli też m.in. Aleksander Świętochowski, Stanisław Jerzy Lec, Andrzej Majewski.
