Kłodzko

Z Wikipedii

Widok z twierdzy na centrum Kłodzka

Współrzędne: 50°26'16″N 16°39'10″E / 50.43778, 16.65278

Kłodzko
Herb Kłodzka Flaga Kłodzka
Województwo	dolnośląskie
Powiat	kłodzki
Gmina • rodzaj	Kłodzko miejska
Prawa miejskie	pomiędzy 1253 a 1278
Burmistrz	Bogusław Szpytma
Powierzchnia	24,84 km²
Położenie (punkt)	50° 26' 16 '' N 16° 39' 10 '' E
Wysokość	290-370 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość	28 034[1] 1 128,6 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 74
Kod pocztowy	57-300, 57-303, 57-304
Tablice rejestracyjne	DKL
Położenie na mapie Polski Kłodzko
TERC (TERYT)	5020108021
Miasta partnerskie	Bensheim Carvin Fleron Náchod Rychnov nad Kněžnou
Urząd miejski pl. Bolesława Chrobrego 1 57-300 Kłodzko tel. 74 865-46-10; faks 74 867-40-62
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Gotycki most i kościół Franciszkanów

Prezbiterium i ołtarz kościoła Wniebowzięcia NMP

Ratusz

Fragment twierdzy bastionowej

Kłodzko (czes. Kladsko, niem. Glatz) – miasto w województwie dolnośląskim, będące siedzibą dwóch gmin – miejskiej i wiejskiej – oraz powiatu o tej samej nazwie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.

Kłodzko leży w Kotlinie Kłodzkiej nad rzeką Nysą Kłodzką. Główne miasto krainy historycznej zwanej ziemia kłodzka.

Według danych GUS z 31 grudnia 2008, miasto liczyło 28 034 mieszkańców.

[edytuj] Środowisko naturalne

[edytuj] Geografia

Największe miasto powiatu kłodzkiego, będące stolicą historycznego hrabstwa kłodzkiego. Leży w północno-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej, u południowo-zachodnich podnóży Gór Bardzkich na wysokości ok. 290-370 m. Najniższym punktem jest ujście Ścinawki na północy Ustronie, a najwyższym zbocza Czerwoniaka na południu przy granicy z Krosnowicami^[2].

Granice administracyjne miasta wyznaczają:

• na północy ujście Ścinawki do Nysy Kłodzkiej
• na wschodzie schodzą w dolinę Jodłownika na granicy Mariańskiej Doliny i Wojciechowic, a następnie przez grzbiet odchodzący od Kłodzkiej Góry w Górach Bardzkich, a ciągnący się po Owczą Górę, schodzą przez kulminację do doliny Jaszkówki, na granicy z Jaszkową Dolną
• na południu biegną wzdłuż skraju wyraźnej terasy Doliny Nysy Kłodzkiej, aż do ujścia Białej Lądeckiej. Stąd na na południowym zachodzie zboczem Czerwoniaka przechodzi w dolinę Bystrzycy Dusznickiej na granicy Starego Wielisławia i Książka. Potem w górę Bystrzycy Dusznickiej do Zagórza
• na zachodzie ciągną się przez rozległy płaskowyż obok Mikowic do Leszczyn

Rozciągłość zabudowań miejskich w kierunku południkowym wynosi ok. 7,6 km, a w kierunku równoleżnikowym ok. 6,4 km^[3]. Oś całego zespołu miejskiego wyznacza Nysa Kłodzka wraz z dopływami. W samym mieście od Nysy oddziela się Młynówka, obejmująca dużą wyspę, na której leży dawne Przedmieście Piasek oraz nowe osiedle.

[edytuj] Przyroda

[edytuj] Flora

Roślinność naturalna Kłodzka należy do Działu Sudeckiej Krainy Podgórza Okręgu Środkowosudeckiego.

Przy intensywnym zagospodarowaniu rolniczym już w średniowieczu Kotlina Kłodzka została pozbawiona w większości zadrzewienia, które zostały zastąpione przez pola uprawne. Świadectwem po tych dawnych zespołach leśnych są nieliczne okazałe drzewa o charakterze pomnikowym, jak np. 400-letni cis na Jurandowie o 14 m wysokości i obwodzie 1,5 m oraz 300-letni klon o wysokości 16 m i obwodzie 4,38 m.

W niektórych rzadkich dolinkach zachowały się fragmenty łęgu jesionowego Caricii remotae-Fraxinetum z licznymi skrzypami olbrzymimi, śledziennicą naprzeciwlistną, przetacznikiem górskim i bodziszkiem żałobnym.

Na łąkach użytkowanych w sposób mniej intensywny spotkać można wiele roślin, takich jak: rdest wężownik, pełnik europejski zwany Różą Kłodzką oraz jaskier.

W samym mieście jedyne większe zespoły drzewiaste zachowały się na terenach Fortecznej Góry i Owczej Góry, głównie od północy i zachodu. Są to drzewostany dębowo-lipowe z bukiem i grabem o charakterze parkowym, podobnie jak nad Młynówką, nad którą malowniczy akcent tworzą wierzby płaczące. Poza centrum występują głównie przy ulicach klony i lipy^[4].

Wokół starego miasta ciągną się parki powstałe na miejscu dawnej fosy i murów obronnych^[5]:

• Park Przyjaciół Wojsk Górskich
• Park im. R. Traugutta
• Park Esperanto
• Park Sybiraków
• Park Przyjaźni

Na granicach miasta znajdują się ogródki działkowe^[5]:

• POD Nowy Świat
• POD Kolejarz
• POD Odrodzenie
• POD Światowiec
• POD Światowid
• POD Zwycięstwo
• POD Perła: I, II, III
• POD PKP Rozkwit
• POD Westerplatte
• POD Ślązak

[edytuj] Pomniki przyrody

W mieście Kłodzku rośnie 5 drzew, które są uznane za pomniki przyrody. Są to^[6]:

• jesion wyniosły – w parku miejskim przy ul. Armii Krajowej, obwód 424 cm,
• topola czarna – w parku miejskim przy ul. Daszyńskiego, obwód 505 cm,
• topola biała – w parku miejskim ul. Daszyńskiego przy murze klasztoru Franciszkanów, obwód 340 cm,
• cis pospolity – na prywatnej posesji przy ul. Rajskiej, obwód 220 cm,
• tulipanowiec amerykański – w parku miejskim przy ul. Daszyńskiego, obwód 200 cm.

[edytuj] Fauna

W samym mieście występują wróble domowe i gołębie domowe^[7].

[edytuj] Toponimia nazwy Kłodzka

Kłodzko po raz pierwszy pojawia się na kartach historii w 981 r. jako castellum Kladsko . W kolejnych latach nazwa miasta ewoluowała w kierunku niemieckiej formy Glatz (1291 r)^[8]. Brak badań archeologicznych na tym terenie co do niemieckiej nazwy miasta spowodował stworzenie przez niemieckich uczonych teorii o możliwości założenia miasta przez Rzymian. Teoria ta została stworzona na podstawie znalezionych monet rzymskich^[9]. Nazwę Glatz wywodzono bezpośrednio z łacińskiego wyrazu glacies (lód), ponieważ jak tłumaczono przybywający tu z południa Rzymianie skarżyli się, że w Kłodzku wszystko jest zamarznięte. W XIX w. próbowano tę nazwę interpretować, że twórcą miasta był Henryk I Ptasznik lub nawet Karol Wielki^[10].

Z kolei słowiańską nazwę miasta – Kladsko (Kłodzko) wywodzi się od drewnianych kłód, które ułatwiały przeprawę przez rzekę lub kłód z których zbudowany był obronny gród na Górze Fortecznej^[11].

[edytuj] Symbole miasta

Kamienna rzeźba lwa na ratuszu

[edytuj] Herb Kłodzka

Herbem Kłodzka jest biały lew czeskiego na czerwonym polu, ze złotą koroną i podwójnym ogonem. Tradycja przypisuje nadanie herbu miastu królowi Przemysłowi Ottokarowi II w połowie XIII w. Jest najstarszym symbolem miasta, który pojawia się już w średniowieczu.

[edytuj] Flaga Kłodzka

Flaga miejska w postaci dwóch poziomych pasów: żółtego i czerwonego, została ustanowiona uchwałą rady miejskiej z 1990 r. Wywieszana jest z okazji lokalnych uroczystości, spotkań miast partnerskich.

[edytuj] Hejnał Kłodzka

Obecny hejnał pochodzi z 1998 r. i jest autorstwa Stanisława Dąbrowskiego. Jest odtwarzany codziennie w samo południe z wieży ratuszowej.

[edytuj] Historia

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-03. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Kłodzka.

[edytuj] Prahistoria

Dzieje i znaczenie Kłodzka określiło jego położenie w północno-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej na pograniczu polsko-czeskim.

W okolicy miasta istniało skupisko starego osadnictwa wczesnośredniowiecznego, a nawet wcześniejszego. Przez miasto przechodziła jedna z odnóg tzw. Szlaku bursztynowego. Najstarsze jego ślady znaleziono na obecnych przedmieściach. Najdłuższą ciągłością osadniczą może poszczycić się Książek, gdzie odkryto osadę datowaną na VIII/IX w. Również na Jurandowie odkryto osadę z IX-XII w. najprawdopodobniej na terenie miasta również istniało osadnictwo, być może na Fortecznej Górze, ale budowa twierdzy zniszczyła jego ślady^[12].

[edytuj] Średniowiecze

Pod koniec X wieku gród ten należał do suwerennego państwa libickiego, którego władca był Sławnik, ojciec św. Wojciecha. Data śmierci Sławnika – 981 zanotowany przez czeskiego kronikarza Kosmasa jest pierwszą wzmianką historyczną o Kłodzku.

Przez cały XI w. Ziemia kłodzka było terenem uporczywych walk między Piastami, a Przemyślidami. W 1003 r. Kłodzko zostało opanowane przez Bolesława Chrobrego. Na przełomie XI/XII walczyli o te tereny ze sobą książęta czescy. W 1114 r. gród został zdobyty przez księcia Sobiesława I przez podpalenie, który już jako władca Czech dokonał jego odbudowy. Zawarł on także w 1137 r. pokój zielonoświątkowy z Bolesławem Krzywoustym, który potwierdził przynależność ziemi kłodzkiej do Czech.

W 2 połowie XII w. położone u stóp kasztelańskiego zamku, w północno-zachodniej części starego miasta podgrodzie zaczęło przekształcać się w osadę o charakterze rzemieślniczo-targowym, która zamieszkiwana była przez ludność słowiańską. Z kolei rejon obecnej ul. Łukasińskiego (na północ od rynku) kolonizowany był przez Niemców.

Kolonizacja niemiecka wzmogła się po przybyciu w 1169 r. do Kłodzka joannitów, którzy przejęli stary kościółek zwany pogańskim nad wschodnim urwiskiem Góry Zamkowej, a w 1183 r. objęli swoja opieką drugi pod wezwaniem św. Wacława w rejonie ul. Czeskiej. W pobliżu ul. Ząbkowickiej ulokowali swoją komturię, kościół i szpital.

Rozwinięta z podgrodzia osada targowa musiała znacznie wcześnie przekształcić się w miasto, zanim nastąpiła oficjalna lokacja. Niestety nie zachował się dokument lokacyjny, ale niektórzy historycy uważają, że mogło to nastąpić już w 1223 r. Natomiast herb przedstawiający lwa z dwoma ogonami został nadany miastu dopiero za panowania Przemysła Ottokara (1253)-1278). W związku z tym lokacja na prawie magdeburskim mogła mieć miejsce w latach 50. XIII w. W miejsce kasztelanów władzę w mieście objęli wójtowie, ale w wybudowanym po 1129 r. na Górze Zamkowej zamku rezydowali starostowie – namiestnicy królewscy, zarządzający całą ziemią kłodzką.

Na zasadzie dożywotniego lenna ziemią kłodzką władali Piastowie śląscy: Henryk IV Probus (1278-1290), Henryk VI Dobry (1327-1335) i Bolko II Ziębicki (1337-1341).

W wyniku lokacji uformował się nowy układ przestrzenny miasta, który z niewielkimi zmianami przetrwał do dzisiaj. W połowie XIII w. kłodzki organizm miejski był w pełni zasiedlony, skoro w obrębie ówczesnych drewniano-ziemnych umocnień zabrakło miejsca dla franciszkanów, którzy przybyli do Kłodzka w 1248 r. i zbudowali swój kościół i klasztor na Piasku. Od 1310 r. joannici prowadzili w mieście szkołę parafialną, której najwybitniejszym uczniem był późniejszy arcybiskup praski Arnoszt z Pardubic.

W 1324 r. miasto wykupiło wójtostwo. 20 lat później powstała pierwsza cegielnia, a Kłodzko zaczęło przeobrażać się z drewnianego w murowane: wzniesiono ratusz i kamienice na rynku, główne ulice zaczęto brukować kamienną kostką. W poł. XIV w. miasto otoczone było już nowymi murami obronnymi. W 1349 do Kłodzka za sprawą Arnoszta przybyli augustianie, którym arcybiskup ufundował klasztor i kolegiatę na Górze Zamkowej. W jego skryptorium powstał najprawdopodobniej Psałterz floriański. Augustianie obok joannitów prowadzili w mieście drugą szkołę, słynącą z wysokiego poziomu nauczania, ponieważ realizowała program trivium i quadrivium.

Swoim testamentem Arnoszt z Pardubic (zmarł w 1364 r.) przekazał znaczne sumy na budowę w Kłodzku fary. Budowę prowadzili joannici, którzy na plac Kościelny przenieśli swoją komturię i szkołę. W końcu XIV w. powstał w Kłodzku kamienny most przez Młynówkę, włączony w system obwarowań miejskich, zamknięty dwiema bramami.

Rozwój Kłodzka został częściowo zahamowany przez wojny husyckie. Husyci w 1428 r. próbowali bezskutecznie zdobyć miasto. Do ponownego ożywienia doszło dzięki królowi Jerzemu z Podiebradów, który ustanowił miasto w 1458 r. siedzibą hrabstwa. Przystąpił on do przebudowy i rozbudowy zamku, w którym w 1472 r. zatrzymał się Władysław Jagiellończyk, zmierzający do Pragi na koronację. Mimo to panowanie Jerzego nie było zbyt pomyślne dla Kłodzka wobec toczących się wojen z królem Węgier Marcinem Korwinem, którego popierał Wrocław. Za popieranie króla-husyty miasto zostało obłożone interdyktem. Poza tym prześladowały je liczne kataklizmy, takie jak powodzie, zarazy i pożary. W 1475 r. hrabia kłodzki Henryk I przekazał bernardynom zabudowania po joannitach i ufundował im kościół i klasztor. W 1475 na Piasek powrócili franciszkanie, którzy od rozpoczęcia wojen husyckich zajmowali prowizoryczne pomieszczenia w obrębie murów miejskich.

w 1501 r. Kłodzko i całe hrabstwo odkupił od Podiebradów Ulrich von Hardeck. wiek XVI rozpoczął korzystny okres w dziejach miasta, trwający do wojny trzydziestoletniej. W tym czasie rozwijało się rzemiosło (ponad 16 korporacji cechowych, wzrosła liczba mieszkańców (do 6 tys.). Mieszczanie przywożą z Wieliczki sól, a eksportują sukna, płótna, wyroby metalowe i piwo. W mieście powstają renesansowe kamienice o kilkukondygnacyjnych piwnicach. Miasto buduje wodociąg, wieżę ciśnień, łaźnię i szpital. W związku z rozwojem broni palnej następuje modernizacja murów obronnych.

[edytuj] Panowanie Habsburgów

W 1526 r. Kłodzko wraz ze Śląskiem i Czechami przechodzi pod panowanie Habsburgów. Następuje kolejna przebudowa zamku (Lorez Krischke). Powstaje miejska szkoła humanistyczna (1561 r.), a w 1597 r. gimnazjum jezuickie. W 1597 r. jezuici objęli klasztor poaugustiański. Okres ten naznaczony był konfliktami społeczno-religijnymi związanymi z reformacją. W 1562 r. luteranie stanowili większość mieszkańców Kłodzka, przejmując kościół parafialny. Reformacja przyczyniła się również do upadku klasztorów bernardynów i franciszkanów w mieście. budynki klasztorne zamieniono na szpitale, a ogrody na cmentarze dla mieszkańców przedmieść.

Na początku wojny trzydziestoletniej Kłodzko opowiedziało się po stronie Fryderyka V, elektora Palatynatu. Obroną dowodził hr. Thurn. W 1622 r. miasto zostało zdobyte przez Austriaków dowodzonych przez hr. Liechtensteina przy użyciu artylerii. Zniszczeniu uległ zamek, który Austriacy postanowili zamienić w twierdzę. Pracami fortyfikacyjnymi kierował w latach 1680-1702 Jakub Carove wg projektu Saebischa. W 1624 r. do Kłodzka powrócili jezuici (wygnani w 1618 r.), przejmując kościół parafialny i dokonując jego barokizacji. Budują też w jego pobliżu kolegium i konwikt. Do miasta wrócili również franciszkanie, którzy odzyskali swoje dobra na Piasku. Odbudowujące się Kłodzko jest doświadczane przez liczne epidemie (1680, 1714) i wielką powódź (1783 r.).

[edytuj] Panowanie pruskie

W czasie I wojny śląskiej Kłodzko na mocy pokoju wrocławskiego (1742 r.) przeszło pod panowanie Prus. Fryderyk II Wielki doceniając strategiczne położenie miasta przystąpił do modernizacji fortyfikacji poaustriackich i rozbudowy twierdzy. W czasie wojny siedmioletniej Austriacy zdobyli miasto w 1760 r., ale musieli je zwrócić Prusom na mocy pokój w Hubertusburgu (1763 r.).

Ostatni raz twierdza oblegana była podczas wojen napoleońskich w 1807 r. W 1810 r. dokonano sekularyzacji dóbr kościelnych, m.in. klasztor Franciszkanów przeznaczono na szpital, a kościół na świątynie garnizonową. Pierwsza połowa XIX w. to okres zastoju zmilitaryzowanego i pozbawionego czynników rozwoju miasta. Korzystniejsza infrastruktura nastąpiła w 2. poł. stulecia. Pobudowano wówczas większość szos łączących Kłodzko z innymi miastami w okolicy. W latach 1862-1905 wybudowano linie kolejowe. Kłodzki węzeł kolejowy dawał połączenia z Wrocławiem, Wałbrzychem, Kudową i Stroniem. Utworzone w 1881 r. Kłodzkie Towarzystwo Górskie przyczyniło się do rozwoju turystyki. W latach 1864-1874 w dzielnicy Jurandów wzniesiono nowy, olbrzymi kompleks szpitalny.

w 1877 r. zniesiono status twierdzy i zezwolono na swobodną rozbudowę miasta. Rozbrojoną twierdzę wykorzystywano na magazyny oraz więzienie dla jeńców wojennych i więźniów politycznych. W latach 1880-1911 nastąpiła rozbiórka bram i większości murów miejskich. Wybudowano w tym czasie nowe gmachy publiczne (poczta, sąd, więzienie, starostwo) i urządzenia komunalne (gazownia, wodociągi z kanalizacją). W 1890 r. odbudowano po pożarze ratusz. Dokonano przebudowy parterów wielu zabytkowych kamienic w obrębie Starówki, adaptując je na pomieszczenia sklepowe. Następuje rozbudowa miasta w kierunku południowym, wschodnim i zachodnim (dwa ostatnie kierunki hamowane przez niekorzystne ukształtowanie terenu).

Na dwudziestolecie międzywojenne przypada dalsza rozbudowa miasta. Powstają nowe osiedla otaczające centrum Kłodzka, takie jak: Krzyżna Góra, Nowy Świat. Rozbudowie ulega Przedmieście Zielone (okolice obecnych ulic: Jana Pawła II, Hołdu Pruskiego). Na początku 1939 r. Kłodzko liczyło 22 tys. mieszkańców. W czasie II wojny światowej w twierdzy utworzono obóz jeniecki i filię obozu koncentracyjnego Gross-Rosen (Rogoźnica). W miarę zbliżania się na zachód frontu do Kłodzka uciekło blisko 22 tys. niemieckich uciekinierów ze wschodu. Miasto ogłoszono podobnie jak Wrocław twierdzą (Festung Glatz), która miała bronić się do końca. Ostatecznie zdecydowano o poddaniu się bez walki. Zniszczeniu uległ tylko jeden most w rejonie Przedmieścia Ząbkowickiego.

[edytuj] W granicach Polski

9 maja 1945 r. do Kłodzka wkroczyły wojska radzieckie. Na podstawie ustaleń między Aliantami na początku czerwca władzę w mieście objęła administracja polska, mimo motywowanych historycznie roszczeń terytorialnych zgłaszanych przez Czechosłowację. Wkrótce rozpoczęto akcję wysiedlenia niemal całej dotychczasowej ludności miasta do Niemiec. W lecie 1945 r. dotarły do Kłodzka pierwsze transporty repatriantów z Kresów Wschodnich, których osiedlaniem zajmował się PUR, który miał siedzibę w pojezuickim konwikcie. Dwa lata później, w sierpniu, wyjechał ostatni transport Niemców. Zorganizowano szkolnictwo, instytucje kulturalne. W 1947 t. powstał Kłodzki Oddział Towarzystwa Tatrzańskiego i Towarzystwo Ziemi Kłodzkiej, które od 1948 r. zaczęło wydawać Roczniki Kłodzkie. W Kłodzkim Ośrodku Kultury działalność rozpoczął teatr dramatyczny i orkiestra symfoniczna. W latach 1961-1970 odbywały się w mieście Kłodzkie Wiosny Poetyckie, coroczne, oficjalne ogólnopolskie zjazdy poetów i krytyków literackich. Działające po wojnie Muzeum Miejskie zostało w 1963 r. przekształcone w Muzeum Ziemi Kłodzkiej.

W połowie lat 50. XX w. miały miejsce katastrofy budowlane, polegające na usuwaniu się ścian wyrobisk wielokondygnacyjnych piwnic. Stało się to uzasadnieniem dla dokonanej w następnych latach rozbiórki całych kwartałów północnej części Starego Miasta, która przyniosła nieodwracalne straty w zabytkowej strukturze miasta. Chcąc zapobiec dalszemu pogarszaniu się sytuacji, zlecono naukowcom z AGH w Krakowie opracowanie projektu zabezpieczenia kłodzkiej starówki. Prace zabezpieczeniowe wykonało Przedsiębiorstwo Robót Górniczych z Wałbrzycha, które przy okazji oddało do użytku podziemną trasę turystyczną (600 m długości) w 1976 r.

Na początku lat 60. XX w. ruszyło budownictwo mieszkaniowe na obrzeżach miasta: osiedle im. Morcinka. W drugiej połowie lat 60. powstały osiedla: Nysa i rozpoczęto budowę osiedle im. św. Wojciecha. W 1968 r. założono Kłodzkie Przedsiębiorstwo Budowlane, a w kilka lat później Kłodzką Fabrykę Domów. Następnie przystąpiono do budowy największego w mieście zespołu mieszkaniowego – osiedla im. Kruczkowskiego. Równocześnie trwała rozbudowa w kierunku wschodnim: osiedle im. Gagarina i osiedle Owcza Góra. W połowie lat 90. ponownie zabudowano północną pierzeję rynku i pokryto starówkę kostką brukową.

W połowie lat 80. zmodernizowano układ komunikacyjny w mieście poprzez budowę obwodnicy północnej z estakadą nad Nysa Kłodzką oraz wyprowadzono główny ruch samochodowy z Piasku. W 1991 r. zelektryfikowano linię kolejową z Wrocławia, a następnie dalej do Międzylesia. W 1996 r. oddano do użytku nową centralę telefoniczną.

W latach 1971-1982 istniała w mieście filia Politechniki Wrocławskiej, a od 1954 r. Wyższe Seminarium Duchowne OO. Franciszkanów, przeniesione w 1997 r. z powrotem do Wrocławia. Stacjonująca w Kłodzku Sudecka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza została w 1992 r. zastąpiona przez Straż Graniczną, a pułk zmechanizowany zajmujący koszary przy ul. Walecznych przekształcony w piechotę górską.

W nocy z 7/8 lipca 1997 Kłodzko zostało zalane przez Powódź Tysiąclecia. Woda podniosła się o 8,71 m ponad zwykły poziom Nysy Kłodzkiej, pustosząc znaczny obszar miasta, w tym Piasek, Przedmieście Wojciechowskie, Przedmieście Nyskie, osiedle Krzyżna Góra, Ustronie i część Jurandowa. Powodzianie zamieszkali tymczasowo w internatach i domach sanatoryjnych w Polanicy. W ramach pomocy rządowej i wsparciu gminy Warszawy-Centrum przyznano im domki czterorodzinne, które ustawiono w rejonie Jurandowa, tworząc osiedle im. Warszawy-Centrum. Kolejne 100 mieszkań wybudowano przy ul. Korytowskiej. Powódź okazała się najbardziej groźna dla starego budownictwa na Piasku.

Następne lata przyniosły odbudowę zniszczeń powodziowych oraz rewitalizację starówki, które wykonano przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej. W 2009 r. rozpoczęto budowę galerii Twierdza Kłodzko^[13] oraz krytej pływalni przy Szkole Podstawowej nr 3^[14].

[edytuj] Status Kłodzka

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Kłodzka

Okres		Państwo	Zwierzchność	Jednostka administracyjna	Status miasta
X w.-1093		Państwo Czeskie		ziemia kłodzka	gród Kłodzko
1093-1102		Państwo Polskie		ziemia kłodzka	gród Kłodzko
1102-1198		Państwo Czeskie		ziemia kłodzka	gród Kłodzko
1198-1253/1278		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	gród Kłodzko
1278-1290		Księstwo Wrocławskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1290-1327		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1327-1335		Księstwo Wrocławskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1335-1336		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1336-1341		Księstwo Ziębickie	Królestwo Czeskie	ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1341-1378		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1378-1388		Margrabstwo Moraw	Królestwo Czeskie	ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1388-1397		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1397-1402		Księstwo Opawsko-Raciborskie	Królestwo Czeskie	ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1402-1459		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Kłodzko
1459-1567		Hrabstwo Kłodzkie	Królestwo Czeskie		miasto Kłodzko
1567-1742		Monarchia Habsburska		Hrabstwo Kłodzkie	miasto Kłodzko
1742-1816		Królestwo Prus		Kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1816-1820		Królestwo Prus		prowincja Śląsk, Rejencja dzierżoniowska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1820-1871		Królestwo Prus		prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1871-1918		Cesarstwo Niemieckie		Królestwo Prus, prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1918-1919		Republika Weimarska		land Prusy, prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1918-1933		Republika Weimarska		land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1933-1938		III Rzesza		land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1938-1941		III Rzesza		land Prusy, prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1941-1945		III Rzesza		land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat kłodzki	miasto Kłodzko
1945-1946		Rzeczpospolita Polska		Okręg II (Dolny Śląsk), powiat kłodzki	miasto powiatowe
1946-1950		Rzeczpospolita Polska		województwo wrocławskie, powiat kłodzki	miasto powiatowe, gmina miejska
1950-1952		Rzeczpospolita Polska		województwo wrocławskie, powiat kłodzki	miasto powiatowe, gmina miejska
1952-1954		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo wrocławskie, powiat kłodzki	miasto powiatowe, gmina miejska
1954-1973		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo wrocławskie, powiat kłodzki	miasto powiatowe
1973-1975		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo wrocławskie, powiat kłodzki	miasto powiatowe, gmina miejska
1975-1990		Polska Rzeczpospolita Polska Ludowa		województwo wałbrzyskie	gmina miejska
1990-1998		Rzeczpospolita Polska		województwo wałbrzyskie, rejon kłodzki	gmina miejska
od 1999		Rzeczpospolita Polska		województwo dolnośląskie, powiat kłodzki	miasto powiatowe, gmina miejska

[edytuj] Zabytki

Południowo-zachodni fragment twierdzy kłodzkiej

• bastionowa twierdza na miejscu wcześniejszego zamku z 1577, przebudowanego w latach 1680-1702, w największym stopniu rozbudowana przez króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego
• późnogotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, rozpoczęty przez joannitów w 1344 r., ukończony w początku XVI w.; wnętrze przebudowane w okresie baroku (1660-1670); wyposażenie wnętrza głównie barokowe – ołtarz główny z 1727-1729 (K. Tausch), ambona z 1717 (M. Klahr), a także gotycka XIV-wieczna figura Madonny z czyżykiem
• barokowy zespół klasztorny franciszkański: kościół Matki Boskiej Różańcowej (1628-1631, przebudowa ok. 1711) i klasztor
• kościół św. Jerzego i św. Wojciecha, dawniej Chrystusa Króla, pierwsza wzmianka historyczna pochodzi z 1275 r. W XIV w. założono tu klasztor joannitów, który spłonął w 1469/1470 r. Budowę obecnego kościoła w stylu barokowym rozpoczęli w 1643 r. bernardyni, w prezbiterium znajduje się pozostałość sklepienia gotyckiego. Nad kościołem góruje wieża dobudowana w 1760 r.; przy kościele klasztor z drugiej połowy XVII w., od 1946 zajmowany przez ss. klaryski.
• gotycki most na Młynówce z lat ok. 1280-1390 z barokowymi figurami, stylistycznie powiązany z mostem Karola w Pradze
• ratusz z końca XIX w., z renesansową wieżą
• dawne kolegium jezuickie (1655-1690, C. Lurago)
• renesansowe i barokowe kamienice z XVI-XVIII w.
• kamienny średniowieczny krzyż pokutny
• Muzeum Ziemi Kłodzkiej w budynku dawnego konwiktu jezuickiego.

[edytuj] Gospodarka

Kłodzko jest najważniejszym ośrodkiem przemysłowym, turystycznym i usługowym ziemi kłodzkiej. Rozwinięty jest przemysł drzewny, spożywczy, odzieżowy i metalowy^[15].

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2007 ⁶, Kłodzko ma obszar 24,84 km² (225. lokata w kraju), w tym:

• użytki rolne: 57%
• użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 2,0% powierzchni powiatu.

[edytuj] Rolnictwo

Rolnictwo nie odgrywa w gospodarce miejskiej większej roli, aczkolwiek w peryferyjnych dzielnicach miasta znajdują się gospodarstwa rolne, których na początku lat 90. XX w. było 219. Ponadto w Kościelnikach, Leszczynach i w Książku działały PGRy. Obecnie z pracy w rolnictwie utrzymuje się niespełna 3% ludności czynnej zawodowo. Rozwinięte jest zaplecze techniczne i przetwórcze rolnictwa. W mieście działa mleczarnia, magazyny zbożowe, wylęgarnia drobiu, młyn, rozlewnia wód mineralnych, zakłady mięsne.

Kłodzko jest siedzibą nadleśnictwa^[16].

[edytuj] Przemysł

Po upadku komunizmu w Polsce w 1989 r. sytuacja przemysłowa Kłodzka nie przedstawiała się w dobrym świetle. W mieście działało kilka zakładów przemysłowych, ale brakowało takich o poważniejszym znaczeniu. Do największych zakładów należały: Fabryka Urządzeń Technicznych, filia fabryk mebli i Zakłady Produkcji Leśnej Las^[17].

W 2 połowie lat 90. wraz z postępującą restrukturyzacją wiele przedsiębiorstw nie zdołało przetrwać w warunkach gospodarki wolnorynkowej, co spowodowało ich zamkniecie i gwałtowny wzrost bezrobocia. W 1997 r. uruchomiono Wałbrzyską Specjalną Strefę Ekonomiczną, której jedną z podstref ulokowano w Kłodzku. Objęła ona powierzchnię 45,9 ha w północno-zachodniej części miasta (Leszczyny)^[18]. Wkrótce potem ulokowały swój kapitał tutaj następujące firmy: Steinhoff meble, General Electric, produkujący elektryczną aparaturę rozdzielczą i sterowniczą niskiego napięcia oraz Effect System, świadczący usługi w branży reklamowej^[19].

[edytuj] Handel i usługi

W końcu lat 80. XX w. handel w mieście prowadziło 211 sklepów o łącznej powierzchni 24 tys. m², z czego 65 było państwowych, 117 spółdzielczych, a 29 prywatnych. Działało 46 zakładów gastronomicznych (16 prywatnych).

Wraz z liberalizacją systemu gospodarczego własną działalność gospodarczą podjęło w 1990 r. aż 980 osób.^[20][21] W 2 połowie lat 90. wzrosła liczba handlarzy, którzy mieli do dyspozycji targowisko przy ul. Kościuszki oraz powstałą w 1995 r. Halę Targową Merkury^[22]. Do końca dekady kwitnął prywatny handel, czego jedną z przyczyn było nadgraniczne położenie Kłodzka, blisko granicy z Czechami. Tendencja ta zaczęła się odwracać na początku XXI, czego wyraźnym symptomem była sprzedaż hali Merkury.

W mieście swoje supermarkety otwarły Biedronka oraz E.Leclerc (2004). W 2009 r. ukończono budowę Galerii Twierdza Kłodzko, w której siedzibę znalazły takie marki jak Leroy Merlin i Carrefour. Obecnie trwają pracę nad rozbudową galerii o Multikino, McDonald's, Media Markt^[23].

[edytuj] Bezrobocie

Stopa bezrobocia w Kłodzku w 2007 r. wyniosła 24% i była jedną z najwyższych w województwie dolnośląskim^[24][25].

[edytuj] Demografia

Powierzchnia miasta zajmuje 24,84 km², co przy obecnej liczbie mieszkańców (27 971) daje gęstość zaludnienia równą 1130 osób na 1 km²^[26]. Miasto zajmuje 2193. miejsce pod względem powierzchni, zaś pod względem liczby ludności w Polsce – 193.^[27].

• Wykres ludności Kłodzka na przestrzeni stuleci^[28]:

Na początku XIX wieku w mieście mieszkało 5 tysięcy osób (dane z 1816), ale już w połowie tego stulecia liczba mieszkańców uległa podwojeniu i przekroczyła 10 tysięcy. W kolejnych dekadach ludność Kłodzka systematycznie rosła poza krótkim okresem bezpośrednio po I wojnie światowej, kiedy to uległa zmniejszeniu. Na kilka lat przed II wojną światową liczba ludności przekroczyła 20 tysięcy.

Jedną z konsekwencji przegranej przez Niemcy wojny była zmiana granic i utrata ziemi kłodzkiej na rzecz Polski oraz przesiedlenie dotychczasowej ludności nimieckiej. W 1950 r. liczba mieszkańców zmalała do 17 tysięcy. poziom zaludnienia sprzed wojny udało się osiągnąć już na przełomie lat 50. i 60. XX w.^[29]

Na początku XXI w. ludność Kłodzka wzrosła do 30 tysięcy, jednak kilka lat później wobec ujemnego przyrostu naturalnego i migracji systematycznie spadała, osiągając w 2008 r. 28 tysięcy^[30].

Wg prognozy demograficznej w następnych latach liczba ludności ponownie zacznie wzrastać.Prognoza ta spełni się, o ile – jak założono – utrzyma się dotychczasowe zjawisko migracji z miasta. W przypadku pomyślnych wyników działań podjętych dla ożywienia gospodarki na obszarze miasta, zmiany migracyjne mogą być osłabione lub nawet odwrócone^[31].

Największą populacje Kłodzko miało w 1998 r.^[32]

• Struktura płci. Dane z 31 grudnia 2007

²:

Według danych z roku 2002 ⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1502,38 zł.

[edytuj] Kultura

[edytuj] Instytucje

• Muzeum Ziemi Kłodzkiej – powstało w 1963 r., jest to placówka muzealna i naukowa, obejmująca swoim zainteresowaniem teren ziemi kłodzkiej i jego wielonarodową spuściznę kulturową, a w szczególności geologię, geografię, historię, historię kultury materialnej i sztuki regionu.

Muzeum Ziemi Kłodzkiej

• Kłodzki Ośrodek Kultury – instytucja kulturalna powstała w 1951 r., mieści się w nim m.in. galeria sztuki, kino, teatr
• Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna – założona w 1946 r.

[edytuj] Imprezy

• Dni Kłodzka – największa impreza organizowana pod koniec maja przez władze miasta od 1961 r.
• Dni Twierdzy Kłodzkiej – rekonstrukcja zdobywania twierdzy kłodzkiej przez wojska napoleońskie w 1807 r.; organizowane od 2006 r.
• Kłodzkie Wieczory Muzyki Organowej – odbywają się corocznie od 1987 r. Jest to cykl koncertów odbywających się w kościołach: Wniebowzięcia NMP i Matki Bożej Różańcowej, które trwają od kwietnia do października i grupują znakomitych wykonawców z kraju i zagranicy.
• Święto Ulicy Daszyńskiego – festyn organizowany przez władze miejskie, Zespół Szkół Społecznych i Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe na początku maja.

[edytuj] Media lokalne

W mieście wydawane są sześć gazety o zasięgu lokalnym: Euroregio Glacensis, Brama - Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej, Panorama Ziemi Kłodzkiej, Wiadomości Kłodzkie, Głos Kłodzczan i Kurier Kłodzki^[33].

Sporo informacji na temat bieżących wydarzeń z Kłodzka można znaleźć również na stronach Gazety Wrocławskiej, gdzie przez wiele lat co piątek ukazywała się wkładka dotycząca powiatu kłodzkiego (Magazyn kłodzki).

Lokalnym radiem jest Polskie Radio Wrocław, które posiada swoje studio w ratuszu^[34]. Od 2007 r. działa Radio Kłodzko, które nadaje swój program od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 10.00 na falach średnich w paśmie 1485 kHz.^[35]

na terenie miasta działa telewizja kablowa Telewizja Kłodzka, którą można odbierać również w innych miejscowościach ziemi kłodzkiej^[36].

[edytuj] Edukacja

 Osobny artykuł: Edukacja w Kłodzku.

Kłodzko stanowi lokalny ośrodek edukacyjny. Znajduje się tu 5 szkół podstawowych, 5 gimnazjów, 4 szkoły średnie. W mieście wg danych z 2007 roku uczyło się 1737 dzieci w szkołach podstawowych oraz 1978 uczniów w gimnazjach. W szkołach średnich nauki pobierało 3089 uczniów. W mieście działają wydziały i zamiejscowe ośrodki dydaktyczne kilku wrocławskich uczelni wyższych.

Lista szkół znajdujących się w Kłodzku:

[edytuj] Szkoły podstawowe

• Szkoła Podstawowa nr 2 ( w Zespole Szkół Integracyjnych im. Jana Pawła II) – ul. Zamiejska 24.
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. kpt. Stanisława Betleja – ul. Jana Pawła II 4.
• Szkoła Podstawowa nr 6 im. Unii Europejskiej – ul. Bohaterów Getta 22.
• Szkoła Podstawowa nr 7 im. Tadeusza Kościuszki ( w Miejskim Zespole Szkół)- ul. Sienkiewicza 61.

[edytuj] Gimnazja

• Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza – ul. Zawiszy Czarnego 5.
• Gimnazjum nr 2 (w Miejskim Zespole Szkół) – ul. Sienkiewicza 61
• Gimnazjum Integracyjne (w Zespole Szkół Integracyjnych im. Jana Pawła II) – ul. Zamiejska 24.
• Gimnazjum Publiczne im. W. Reymonta – ul. Traugutta 1a.

[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne

• I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego – ul. Wojska Polskiego 11.
• Kłodzka Szkoła Przedsiębiorczości – ul. Szkolna 8.
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. prof. Wacława Żenczykowskiego – ul. Bohaterów Getta 6.

[edytuj] Szkoły specjalne

• Zespół Szkół Specjalnych (szkoła podstawowa, gimnazjum) – ul. Wyspiańskiego 2.
• Zasadnicza Zawodowa Szkoła Specjalna – ul. Warty 70.

[edytuj] Uczelnie wyższe

• Wyższa Szkoła Zarządzania "Edukacja" we Wrocławiu we Wrocławiu – Wydział Turystyki w Kłodzku
• Dolnośląska Szkoła Wyższa TWP we Wrocławiu – ośrodek zamiejscowy w Kłodzku (pedagogika i pedagogika specjalna)
• Uniwersytet Wrocławski – ośrodek zamiejscowy w Kłodzku (pedagogika, administracja)
• Wyższa Szkoła Zarządzania i Finansów we Wrocławiu – punkt konsultacyjny w Kłodzku

[edytuj] Bezpieczeństwo

[edytuj] Policja i straż miejska

Na terenie Kłodzka swoją siedzibę ma Komenda Powiatowa Policji, przy pl. Chopina. Swoją służbę w terenie pełni ośmiu dzielnicowych.^[37] W mieście działa także Straż miejska, powołana w 1990 r., która razem z policją dba o porządek publiczny. Jej siedziba znajduje się w kłodzkim ratuszu. Obecnie jej komendantem jest Andrzej Pokojewski. Formacja ta liczy 10 strażników^[38].

W Kłodzku ma swoją siedzibę jeden z ośmiu zakładów karnych na Dolnym Śląsku, w którym przebywa obecnie 665 skazanych, osadzonych w czterech oddziałach: aresztu śledczego, terapeutycznego dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo,terapeutycznego dla tymczasowo aresztowanych i skazanych uzależnionych od środków odurzających lub psychotropowych oraz półotwartego^[39].

[edytuj] Straż pożarna

W Kłodzku swoją siedzibę ma Komenda Powiatowa Straży Pożarnej, gdzie funkcjonuje jednostka ratowniczo-gaśnicza. Pierwszym komendantem, po wojnie, straży pożarnej w Kłodzku był ppor. Stefan Siudalski. Funkcję tę pełnił od 1.07.1945 roku do 31.03.1949.

[edytuj] Służba zdrowia

W 1989 r. ochroną zdrowia zajmowały się 4 ośrodki zdrowia i 5 przychodni. Na terenie miasta działy dwa szpitale: Szpital Miejski przy ul. Niskiej oraz Szpital Rejonowy, w których łączna liczba łózek wynosiła 635. Działało tu 81 lekarzy, 20 dentystów i 12 farmaceutów, którzy pracowali w 6 aptekach.^[40]

Sytuacja uległa poprawie w ciągu dwóch dekad od upadku komunizmu. W 1999 r. rozpoczęto proces reorganizacji służby zdrowia przekształcając Szpital Rejonowy w Zespół Opieki Zdrowotnej w Kłodzku, któremu podporządkowano inne szpitale powiatu. Zlikwidowano Szpital Miejski. Zwiększyła się liczba przychodni, w tym prywatnych oraz aptek (do 17)^[41]. Mimo to nadal trwają prace nad restrukturyzacją służby zdrowia, wobec jej rosnącego zadłużenia^[42].

[edytuj] Jednostki wojskowe

 Osobny artykuł: Garnizon Kłodzko.

[edytuj] Kościoły

Kościół Jezuitów

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

[edytuj] Kościół rzymskokatolicki

Kościół rzymskokatolicki posiada na ternie Kłodzka cztery parafie:

• Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego – jednocześnie siedziba Dekanatu Kłodzko, siedziba parafii: nowo wybudowany kościół przy ul. Kard. Stefana Wyszyńskiego 1
• Parafia Wniebowzięcia NMP – siedziba parafii: kościół Księży Jezuitów, pl. Kościelny 9
• Parafia Matki Bożej Różańcowej – siedziba parafii: kościół O.O. Franciszkanów, pl. Franciszkański 1
  • Parafia Niepokalanego Poczęcia NMP – siedziba parafii: kościół "przy szpitalu", ul. Szpitalna 1

[edytuj] Protestantyzm

• Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa – Zbór w Kłodzku
• Kościół Chrześcijan Baptystów – Zbór w Kłodzku
• Kościół Ewangelicko-Augsburski
• Kościół Zielonoświątkowy – Zbór w Kłodzku

[edytuj] Transport

 Osobny artykuł: Kłodzkie mosty i kładki.

Drogowskaz miejski w Kłodzku

Plac Jagiełły – główne skrzyżowanie w mieście

Kłodzko Miasto

[edytuj] Transport drogowy

Kłodzko jest ważnym węzłem komunikacyjnym dla miejscowości leżących w powiecie kłodzkim. W mieście mają swój początek dwie dwie drogi krajowe: 46 do Szczekocin i 33 do Boboszowa (granicy z Czechami). Ponadto przez miasto przebiega trasa europejska 8E67 .

Pod koniec lat 80. XX w. trwały pracę nad budową obwodnicy. Do tej pory wykonano jedynie jej północną część – tzw. Estakada Doliny Nysy Kłodzkiej, liczącą 700 m.

Komunikację autobusową zapewnia przedsiębiorstwo PKS Kłodzko. Miasto ma połączenia dalekobieżne do Wrocławia, Wałbrzycha, Warszawy, Głogowa, Jeleniej Góry, Zielonej Góry, Gorzowa Wlkp., Katowic, Kielc, Częstochowy, Bolesławca, Jastrzębia Zdroju, Krakowa, Mielca, Legnicy, Lublina, Łodzi, Opola, Piotrkowa Trybunalskiego, Słupska, Tarnowa, Tomaszowa Lubelskiego, Tomaszowa Mazowieckiego, Zakopanego i Zamościa, a w sezonie również do Ustki i Kołobrzegu. Ważniejsze linie lokalne to Kłodzko – Wrocław, Kłodzko – Wałbrzych, Kłodzko – Kudowa-Zdrój, Kłodzko – Stronie Śląskie, Kłodzko – Bystrzyca Kłodzka i inne. Egzystują również linie międzynarodowe do Czech (Praha, Nachod), Niemiec, Austrii, Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch.

[edytuj] Transport kolejowy

Kłodzko posiada dworzec kolejowy oraz kilka przystanków kolejowych w granicach miasta. Najważniejsze z nich to stacja PKP Kłodzko Główne i przystanek osobowy Kłodzko Miasto, w sąsiedztwie którego znajduje się dworzec PKS, oba te dworce znajdują się na 130 km linii kolejowej Wrocław Główny-Międzylesie. 93,5 km odcinek do Wrocławia uruchomiono 21 września 1874, a niespełna rok później otwarto 36,5 km odcinek do Międzylesia^[43]. Całą linię zelektryfikowano w latach 1991-1994. Ponadto istnieje 51 km linia kolejowa Kłodzko-Wałbrzych Główny. Tę 1-torową linię uruchomiono 15 października 1880. W latach 1912-1945 funkcjonowała w całości jako linia 2-torowa (po zakończeniu II wojny światowej rozebrano drugi tor na 6-km odcinku: Jedlina Zdrój-Wałbrzych Główny). 9 grudnia 2007 została zamknięta dla ruchu pasażerskiego i poddana częściowemu remontowi, kursowanie pociągów przywrócono 6 stycznia 2009^[44].

Obecnie z Kłodzka można dojechać pociągiem do: Wrocławia, Warszawy, Poznania, Bydgoszczy, Legnicy, Ostrowa Wielkopolskiego, Gdyni, Łodzi, Zielonej Góry, Szczecina, Świnoujścia, Jeleniej Góry, Wałbrzycha, Opola, Białegostoku, Świdnicy, Dzierżoniowa, Pragi, Międzylesia oraz do Kudowy Zdroju.

[edytuj] Komunikacja miejska

Komunikację miejską i podmiejską obsługuje PKS Kłodzko oraz prywatna firma A-VISTA.

[edytuj] Polityka i administracja

[edytuj] Osiedla

W Kłodzku nie ma pomocniczych jednostek podziału administracyjnego miasta, takich jak osiedla czy dzielnice jednak zwyczajowo miasto od czasów średniowiecza dzieli się na osiedla podane poniżej:^[45]

• Stare Miasto
• Przedmieście Piasek
• Osiedle Nysa
• Przedmieście Ząbkowickie
• Przedmieście za Zieloną Bramą
• Osiedle im. Gustawa Morcinka
• Osiedle im. Dąbrówki
• Osiedle im. Leona Kruczkowskiego
• Książek
• Kościelniki
• Zagórze
• Leszczyny
• Ustronie
• Osiedle Nowy Świat
• Osiedle im. św. Wojciecha
• Osiedle im. Henryka Sienkiewicza
• Przedmieście Wojciechowickie
• Jurandów
• Osiedle im. Warszawy-Centrum
• Przedmieście Nyskie
• Osiedle Krzyżna Góra

[edytuj] Władze miasta

 Osobny artykuł: Rada Miasta Kłodzko.

Kłodzko ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Kłodzka wybierają do swojej Rady Miasta 21 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest ratusz, znajdujący się przy pl. Bolesława Chrobrego.

Burmistrzowie Kłodzka (od 1990):

• 1990-1991 Wojciech Matuszewski
• 1991-1994 Ryszard Wójcik
• 1994-1995 Stefan Cygnarowicz
• 1995-1998 Małgorzata Kwiatkowska
• 1998-1999 Dorota Kawińska-Domurad
• 1999-2002 Zbigniew Biernacki
• 2002-2006 Roman Lipski
• od 2006 r. Bogusław Szpytma

Mieszkańcy Kłodzka wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Wałbrzych, a posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedziba we Wrocławiu. W Gryficach znajdują się 3 biura poselskie: Zbigniewa Chlebowskiego (PO), Jakuba Szulca (PO) i Moniki Wielichowskiej (PO) oraz 2 biuro senatorskie: Mieczysława Szyszki (PiS) i Romana Ludwiczuka (PO).

Miasto jest siedzibą powiatu kłodzkiego. W Kłodzku znajduje się także siedziba gminy wiejskiej Kłodzko. Swoją siedzibę ma tutaj sąd i prokuratura rejonowa.

[edytuj] Miasta partnerskie

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Carvin	Francja	10.05.1980
Bensheim	Niemcy	17.06.1991
Náchod	Czechy	1995
Fleron	Belgia	1995
Rychnov nad Kněžnou	Czechy	6.12.2008

Kłodzko jest członkiem Związku Miast Polskich.

[edytuj] Sport i rekreacja

Kłodzko posiada skromną bazę sportową, położoną przy ulicach: Kusocińskiego i Sportowej. W skład kompleksu obiektów sportowych, zajmujących łącznie powierzchnię ponad 10 ha, którymi zarządza Kłodzkie Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji wchodzą^[46]:

• boisko do piłki nożnej z nawierzchnią trawiastą,
• boisko do piłki nożnej z nawierzchnią sztuczną (z możliwością gry w hokeja),
• 5 kortów tenisowych z nawierzchnią naturalną z zapleczem i kawiarenką,
• 3 korty tenisowe z nawierzchnią sztuczną,
• 3 boiska do piłki plażowej,
• 2 boiska asfaltowe do gry w siatkówki
• 2 boiska asfaltowe do gry w koszykówkę, place zabaw dla dzieci i młodzieży,
• tor wyścigowy dla modeli samochodowych, plac do jazdy na łyżwo-rolkach z 10-metrową rampą,
• basen otwarty 25 m z brodzikiem,
• studio odnowy fizycznej,
• przystań kajakowa,
• padok dla koni.

Ponadto w mieście znajdują się 4 hale sportowe^[47]. Do najbardziej wiodących dyscyplin sportowych w mieście zaliczana jest piłka nożna, koszykówka i sporty motorowe^[48]. W mieście działa aktualnie jeden klub sportowy: MKS Nysa Kłodzko, który posiada m.in. sekcje piłki nożnej (IV liga) i koszykówki (II liga). Drużyna rozgrywa mecze na stadionie miejskim. Z kolei koszykarze (ASK Doral Nysa Kłodzko) grają w położonej w sąsiedztwie hali sportowej. Klub powstał w 1945 r.^[49]

Do chętnie odwiedzanych przez mieszkańców miejsc rekreacji zaliczyć można jeszcze parki, otaczające Starówkę. Na południowo-zachodnim skraju twierdzy znajduje się czynny w okresie zimowym tor saneczkowy.

[edytuj] Turystyka

Kłodzko jako największe miasto ziemi kłodzkiej i jej historyczna stolica jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc w kraju. Do największych atrakcji turystycznych zaliczyć można twierdzę kłodzką, most gotycki na Młynówce oraz zespół budowli w centrum.

Kłodzko stanowi dobrą bazę wypadową w głąb kotliny kłodzkiej. W mieście, w pobliżu stacji kolejowej Kłodzko Miasto, zaczyna się żółty szlak turystyczny, biegnący w kierunku Kłodzkiej Góry^[50].

Miasto dysponuje znaczną bazą noclegową, którą tworzą:

• Hotele:
  • Casa d'Oro (36 miejsc) – ul. Grottgera 7;
  • Hotel Korona (40 miejsc) – ul. Noworudzka 1;
  • Hotel Marhaba (50 miejsc) – ul. Daszyńskiego 16;
  • Hotel Astoria (59 miejsc) – pl. Jedności 9;
• Miejskie Schronisko Młodzieżowe (66 miejsc) – ul. Nadrzeczna 5;
• Dom Wycieczkowy (40 miejsc noclegowych) – ul. Kusocińskiego 2;
• Campingi: ul. Kusocińskiego 1 (60 miejsc), ul. Nowy Świat (40 miejsc).

W mieście znajdują się dwie podziemne trasy turystyczne:

• Podziemna Trasa Turystyczna Tysiąclecia Państwa Polskiego – otwarta w 1976 r. Liczy 600 m długości i prowadzi od bocznego wejścia do Gimnazjum nr 1 przy ul. Zawiszy Czarnego przez odremontowane i zabezpieczone piwnice, pod domami przy ul. Spadzistej, Kościelnej, Armii Krajowej, Tumskiej i Czeskiej do wyjścia u stóp twierdzy^[51].
• Podziemna Trasa Turystyczna w Twierdzy Kłodzkiej – wiedzie po południowo-wschodniej części twierdzy, częściowo nad ziemią. Udostępniona na początku lat 70. XX w.^[52]

[edytuj] Znani Kłodzczaninie

• Marta Klubowicz (ur. 8 lutego 1963 roku w Kłodzku) - polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna.
• Georgius Aelurius (ur. 1598 r. w Ząbkowicach Śląskich, zm. 1627 r. w Kłodzku) – ewangelicki kaznodzieja, dyrektor gimnazjum w Ząbkowicach, autor fundamentalnej kroniki o dziejach hrabstwa kłodzkiego (Glaciographia oder Glätzische Chronik...) z 1625 r.
• Michael Friedrich Althan (ur. 1680 r. w Kłodzku, zm. 1734 w Vác) – kardynał, wicekról Neapolu w latach 1722-1725, a od 1730 r. biskup Vác.
• Arnoszt z Pardubic (ur. 1297 r. w Kłodzku, zm. 1364 r. w Roudnicach nad Labem) – biskup praski od 1342 r. i pierwszy arcybiskup od 1343 r., współzałożyciel Uniwersytetu Karola w Pradze.
• Dieter Augustin (ur. 1934 r. w Kłodzku, zm. 1989 r. w Monachium) – niemiecki aktor filmowy.
• Hede Bartsch-Wache (ur. 1889 r. w Kłodzku, zm. 1969 r. w Bonn) – poetka i pisarka, redaktorka wielu wydawnictw kłodzkich.
• Paul Rogalla von Bieberstein (ur. 1835 r. w Kłodzku, zm. 1907 r. w Dreźnie) – niemiecki generałmajor, dowodził w wojnie austriacko-pruskiej z 1866 r.
• Robert Boese (ur. 1887 r. w Wirkach, zm. 1944 r. w Kłodzku) – prawnik, założyciel i wydawca kłodzkich czasopism: Verein fūr Heimatkunde i Glatzer Heimatblätter.
• Wacław Brejter (ur. 1903 r. we Lwowie, zm. 1981 r. w Kłodzku) – malarz i grafik, pierwszy dyrektor Muzeum Ziemi Kłodzkiej.
• Ludwig Brieger (ur. 1849 r. w Kłodzku, zm. 1919 r. w Berlinie) – bakteriolog, profesor Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie, współpracował z Robertem Kochem i Paulem Ehrlichem.
• Georg Emmerich (ur. 1422 r. w Kłodzku, zm. 1507 r. w Zgorzelcu) – burmistrz Zgorzelca
• Andreas Faulhaber (ur. 1713, zm. 1757 r. w Kłodzku) – duchowny katolicki, jezuita; sądzony za współudział w dezercji 2 żołnierzy, których nie chciał wydać, skazany i stracony w Kłodzku; jego zwłoki miały podobno wisieć 2 lata i 7 miesięcy; w 1930 r. rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny (przerwany przez II wojnę światowa).
• Helena Getterowa (ur. 1904 r. w Wilnie, zm. 1982 r. we Wrocławiu) – działaczka kulturalna i oświatowa, współzałożycielka Towarzystwa Miłośników Ziemi Kłodzkiej i inicjatorka wydawania Roczników Ziemi Kłodzkiej.
• Dietrich von der Glezze (zm. ok. 1290 r.) – najstarszy znany z imienia poeta ziemi kłodzkiej, autor liczącego 888 wierszy eposu o żonie rycerza Henryka ze Szwabii. Żył i zmarł na dworze wójta Wilhelma z Vidnavy.
• Friedrich Wilhelm Geier (ur. 1903 r. w Kłodzku, zm. 1965 r. w Karlsruhe) – prawnik, prezydent Izby Sadu Federalnego RFN, specjalista od prawa międzynarodowego.
• Johann Georg Heinsch (ur. ok. 1647 r. w Kłodzku, zm. 1712 r. w Pradze) – malarz barokowy, działający na terenie Czech.
• Friedrich Wilhelm Hemprich (ur. 1796 r. w Kłodzku, zm. 1825 r. w Massawie) – zoolog, lekarz, odkrywca, badacz Erytrei.
• Peter Hentschel (ur. 1939 r. w Kłodzku, zm. 2006 r. w Kolonii) – niemiecki prawnik, członek Deutschen Akademie für Verkehrswissenschaft.
• Johann Franz Hoffmann (ur. 1699/1701 r. w Kłodzku, zm. 1766 r. w Pradze) – malarz barokowy, działał na terenie Czech, ziemi kłodzkiej i Śląska.
• Emma Ihrer (ur. 1857 r. w Kłodzku, zm. 1911 w Berlinie) – niemiecka polityk, związkowiec, członkini SPD, walcząca o prawa kobiet.
• Klemens Jocwig (ur. 1936 r. w Kłodzku) – niemiecki redemptorysta, profesor teologii.
• Erich Kittmann (ur. 1892 r. w Kłodzku, zm. 1979 r. w Mittenwaldzie) – malarz, grafiki i portrecista, twórca m.in. oficjalnych portretów dworskich w Danii i Niemczech.
• Zbigniew Kulczycki (ur. 1916 r. w Krakowie, zm. 1982 r. w Warszawie) – polityk, historyk, w latach 1947-1949 mieszkał w Kłodzku, gdzie pełnił funkcję starosty kłodzkiego; współorganizator i pierwszy przewodniczący Towarzystwa Miłośników Ziemi Kłodzkiej.
• Jan Kulka (ur. 1939 r. w Katowicach, zm. 2000 r. w Łomży) – poeta, publicysta, działacz Towarzystwa Miłośników Ziemi Kłodzkiej, współorganizator Kłodzkich Wiosen Poetyckich.
• Annelies Kupper (ur. 1906 r. w Kłodzku, zm. 1987 r. w Monachium) – śpiewak operowy o światowej sławie.
• Jörg Marx (ur. 1918 r. w Kłodzku, zm. 1989 r. w Leimen) – od 1949 r. właściciel wydawnictwa specjalizującego się w regionie kłodzkim, wydawca wielu publikacji na temat Kłodzczyzny.
• Bogusław Michnik (ur. 1959 w Wieleniu) – poeta, animator życia kulturalnego w Kłodzku.
• Dawid Origanus (Tost) (ur. 1558 r. w Kłodzku, zm. 1628 we Frankfurcie nad Odrą) – matematyk, profesor uniwersytetu we Frankfurcie nad Odrą.
• Paul Preis (ur. 1900 r. w Kłodzku, zm. 1979 w Lindescheid) – kompozytor wielu dzieł (operetki, oratoria, pieśni, utwory orkiestrowe), dyrygent w Görlitz, Wrocławiu, Dusznikach Zdroju i Długopolu Zdroju, chórmistrz wielu chórów, a także zbieracz pieśni ludowych regionu i organizator życia muzycznego.
• Max Reimitz (ur. 1891 r. w Prudniku, zm. 1973 r. we Fritzlar) – nauczyciel rysunku, malarz, organizator życia kulturalnego Kłodzka w latach 1930-1945.
• Rudolf Richter (ur. 1881 r. w Kłodzku, zm. 1957 r. we Frankfurcie nad Menem) – światowej sławy geolog, specjalista od paleozoiku.
• Friedrich Wilhelm Reimer (ur. 1774 r. w Kłodzku, zm. 1845 r. w Weimarze) – bibliotekarz, profesor filologii germańskiej; nauczyciel domowy Wilhelma von Humboldta, a od 1803 r. Goethego, później wydawca jego dzieł; uwieczniony przez Mannna w Lotcie z Weimaru.
• Karl Seydelmann (ur. 1793 w Kłodzku, zm. 1843 w Berlinie) – niemiecki aktor.
• Renée Sintenis (ur. 1887 w Kłodzku, zm. 1965 r. w Berlinie) – impresjonistyczny grafik i rzeźbiarz, od 1957 r. profesor Akademii Sztuki w Berlnie, autor m.in. symbolu miasta – niedźwiedzia.
• Leo Stehr (ur. 1901 r. w Kłodzku, zm. 1969 w Berlinie) – muzyk, kompozytor m.in. oper.
• Edmund Tauwitz (ur. 1812 r. w Kłodzku, zm. 1894 r. w Pradze) – kompozytor wielu dzieł m.in. (oper i mszy), chórmistrz i kapelmistrz mi.n we Wrocławiu, Warszawie i Rydze.
• Johann Theodor von Tschech (ur. 1595 r. w Kłodzku, zm. 1649 r.) – teozof działający na dworze książąt legnicko-brzeskich.
• Witold Turkiewicz (ur. 1926 r. w Kobryniu) – plastyk, grafik, dyrektor Muzeum Ziemi Kłodzkiej, w latach 1960-1970 tworzył szatę graficzna Roczników Ziemi Kłodzkiej.
• Hugo von Wiese und Kaiserwaldau (ur. 1844 r. w Zielonej Górze, zm. 1903 r. w Kłodzku) – oficer, historyk wojskowości, szczególnie ziemi kłodzkiej.
• Leopold von Wiese und Kaiserwaldau (ur. 1876 r. w Kłodzku, zm. 1969 r. w Kolonii) – profesor uniwersytetu w Kolonii, twórca nowoczesnej socjologii, autor ok. 200 prac z tego zakresu o uznanej wartości.
• Octavio von Zedlitz-Neukirch (ur. 1840 r. w Kłodzku, zm. 1919 r. w Berlinie) – konserwatywny polityk, poseł w Reichstagu.
• Anna Zelenay (ur. 1925 r. w Łucku, zm. 1970 r. w Warszawie) – poetka.
• Bogdan Zdrojewski (ur. 1957 r. w Kłodzku) – prezydent Wrocławia w latach 1990-2001, minister kultury i dziedzictwa narodowego w rządzie Donalda Tuska.
• Bruno Zwieker (ur. 1889 r. w Kłodzku, zm. 1966 r. w Inzell) – malarz i ilustrator, twórca scenek rodzajowych z ziemi kłodzkiej.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Kłodzko

• 11 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego
• Synagoga w Kłodzku
• Synagoga w Kłodzku (ul. Chrobrego)
• Cmentarz żydowski w Kłodzku
• Glatzer Gebirgsverein
• 22 Brygada Piechoty Górskiej Obrony Terytorialnej

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Urząd Miasta
• Dawne Kłodzko
• BIP Urzędu Miasta w Kłodzku
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Panorama 360° placu B. Chrobrego w Kłodzku
• Widok placu B. Chrobrego w Kłodzku - panorama 360°

Przypisy

p • d • e Zamki Dolnego Śląska Bolczów • Bolków • Brzeg • Chojnik • Chojnów • Cisy • Chobienia • Chocianowiec • Chocianów • Czocha • Czernina Dolna • Głogów • Gościszów • Góra • Grodno • Grodziec • Gryf • Homole • Jędrzychowice • Jawor • Jelcz-Laskowice • Kamienna Góra • Karpień • Karpniki • Kopice • Kliczków • Kłodzko • Krosno Odrzańskie • Książ • Legnica • Leśna • Lipa Górna • Modła • Niesytno • Nowa Ruda • Oleśnica • Otmuchów • Płakowice • Prochowice • Podskale • Radłówka • Radziechów • Ratno Dolne • Rokitnica • Siedlęcin • Stary Książ • Zamek Szczerba • Ścinawka Średnia • Świny • Wleń • Uraz • Warta Bolesławiecka • Wojnowice• Ząbkowice Śląskie • Żmigród

p • d • e Miasta województwa dolnośląskiego Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród

p • d • e Powiat kłodzki Miasta Bystrzyca Kłodzka • Duszniki-Zdrój • Kłodzko • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Międzylesie • Nowa Ruda • Polanica-Zdrój • Radków • Stronie Śląskie • Szczytna Gminy miejskie Duszniki-Zdrój • Kłodzko • Kudowa-Zdrój • Nowa Ruda • Polanica-Zdrój Gminy miejsko-wiejskie Bystrzyca Kłodzka • Lądek-Zdrój • Międzylesie • Radków • Stronie Śląskie • Szczytna Gminy wiejskie Kłodzko • Lewin Kłodzki • Nowa Ruda