Awiza typu Bougainville

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Awiza typu Bougainville
Aviso-colonial-1.jpg
Kanonierka typu Bougainville
Opis typu
Kraj budowy  Francja
Użytkownicy  Marine nationale
Wejście do służby 1932
Wycofanie 1959
Planowane okręty 10
Zbudowane okręty 8
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 1969 t
normalna: 2156 t
pełna: 2600 t
Długość na linii wodnej: 98 m
maksymalna: 103,7 m
Szerokość 12,7 m[1]
Zanurzenie 4,5 m
Napęd 2 silniki Diesla o mocy łącznej 3200 KM, 2 śruby
Prędkość 15,5 węzła
Zasięg 13 000 Mm przy prędkości 8,5 w; 7600 Mm /14 w[2]
Załoga 135-183
Uzbrojenie 3 działa 138,6 mm (3xI)
4 działka 37 mm plot (4xI)
6 wkm plot[3], 50 min (szczegóły w tekście)
Wyposażenie lotnicze 1 wodnosamolot

Awiza typu Bougainville – seria francuskich okrętów z okresu międzywojennego i II wojny światowej, przeznaczona do pełnienia służby w koloniach. Oryginalnie klasyfikowane były jako awiza kolonialne, w polskiej literaturze określane także jako kanonierki kolonialne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okręty typu Bougainville zaprojektowano specjalnie dla pełnienia służby kolonialnej - reprezentowania interesów Francji („reprezentacja bandery”) i zapewnienia utrzymania porządku w koloniach francuskich i innych zamorskich strefach interesów, co było tradycyjnym zadaniem wypełnianym przez kanonierki. We Francji klasyfikowano je jako awiza kolonialne (Aviso colonial - Avisos coloniaux). Były zaprojektowane jako dość duże i silnie uzbrojone okręty, mające być tańszą alternatywą dla krążowników, przy wystarczającej mocy bojowej dla służby kolonialnej. Poszczególne okręty zamawiano według niezmienionego projektu w kolejnych programach rozbudowy floty począwszy od 1927 do 1938 roku (po dwie jednostki w 1927 i 1928, trzy w 1930, dwie w 1937 i jedną w 1938)[4]. Otrzymały one nazwy od francuskich podróżników i odkrywców. Do służby weszło 8 okrętów, budowy dalszych dwóch nie ukończono z powodu wojny.

Okręty[edytuj | edytuj kod]

Nazwa położenie stępki, stocznia wodowanie wejście do służby los
Bougainville 1927, FCG 21. 04. 1931 1932 zatopiony 9. 11. 1940
Dumont d'Urville 1927, CMSO 21. 03. 1931[5] 1932 wycofany 26. 03. 1958[5]
Savorgnan de Brazza ?, CMSO 18. 06. 1931 1932 wycofany 20. 03. 1957[5]
D'Entrecasteaux ?, ACP 22. 06. 1931 1933 wycofany 19. 10. 1948
Rigault de Genouilly ?, FCG 18. 09. 1932 1933 zatopiony 4. 7. 1940
Amiral Charner ?, CMSO 01. 10. 1932 1933 samozatopiony 10. 03. 1945
D'Iberville ?, CMSO 23. 09. 1934 1935 samozatopiony 27. 11. 1942
La Grandière * 1938, ACP 22. 06. 1939 20. 06. 1940[6] wycofany 23. 11. 1959
Beautemps-Beaupré ?, FCG 20. 06. 1939 - samozatopiony 24. 06. 1940
La Pérouse ?, FCG - - nieukończony, rozebrany

* - budowę rozpoczęto pod nazwą „Ville d'Ys”, przemianowany 6 kwietnia 1940, gdyż poprzedni okręt o nazwie „Ville d'Ys” w dalszym ciągu znajdował się w służbie

Stocznie:

  • ACP – Ateliers et Chantiers de Provence w Port-de-Bouc
  • CMSO – Chantiers Maritime du Sud-Quest w Bordeaux
  • FCG – Forges et Chantiers de la Gironde w Lormont

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Awizo typu Bougainville

Okręty typu Bougainville miały nowoczesną architekturę, posiadającą pewne cechy francuskich wielkich niszczycieli, z pokładem dziobowym na ok. 40% długości kadłuba i kliprowym, łukowo wygiętym dziobem. Nadbudówka dziobowa była rozbudowana, trzypiętrowa z odkrytym mostkiem, zbliżona do francuskich wielkich niszczycieli typu 2400-tonowego. Na pokładzie dziobowym umieszczone było działo nr 1 artylerii głównej z maską ochronną, drugie tuż za nim na piętrze nadbudówki (wylot lufy działa nr 2 znajdował się przed maską działa nr 1, więc nie była konieczna osłona przeciwpodmuchowa między działami). Przez całe śródokręcie i część rufy ciągnęła się niska nadbudówka, nakryta pokładem o szerokości okrętu (spardekiem), nadającym okrętom charakterystyczny wygląd. Na nadbudówce tej stało na rufie działo nr 3, a przed nim niewielka nadbudówka rufowa. Okręty miały dwa wąskie kominy na śródokręciu (pierwszy służył do odprowadzania spalin z kotłów pomocniczych, drugi - z silników).

Okręty były dostosowane do specyfiki służby kolonialnej - posiadały obszerne pomieszczenia, mogące służyć za sztabowe i zapewniające wygodę załodze w długich rejsach. Mogły także zabierać ok. 50 żołnierzy oddziału desantowego. Przystosowane były do pływania w tropikach, posiadały odpowiednią wentylację i izolację termiczną, a wystający na boki górny pokład nadbudówki i rozpinane płócienne namioty zapewniały cień. Sterówka i maski dział posiadały lekki pancerz przeciw odłamkom i pociskom broni strzeleckiej. Napęd w postaci silników dieslowskich zapewniał duży zasięg, przy prędkości wystarczającej do celów służby kolonialnej i konwojowej. Podczas prób zdołały osiągnąć prędkości maksymalne od 17,2 („Dumont d'Urville”) do 18,9 („Amiral Charner”) węzłów[4]. Pewną wadą z punktu widzenia odporności na uszkodzenia było umieszczenie obu silników i generatorów elektrycznych we wspólnym dużym pomieszczeniu.

Uzbrojenie artyleryjskie okrętów (3 działa 138,6 mm) było silne, przewyższające zwykłe niszczyciele. Działa tego typu stosowane były na francuskich wielkich niszczycielach i wystrzeliwały 40-kilogramowe pociski. Niezłe jak na standardy przedwojenne było też uzbrojenie przeciwlotnicze - 4 działka 37 mm i 6 wkm, aczkolwiek działka 37 mm były półautomatyczne i dysponowały małą szybkostrzelnością. Uniwersalność okrętów zwiększała możliwość zabrania do 50 min. Nietypowym dodatkiem jak na okręty tej wielkości była możliwość przenoszenia lekkiego wodnosamolotu rozpoznawczego, lecz z powodu braku katapulty, musiał on być stawiany dźwigiem na wodzie, co nie było praktyczne. Był on przechowywany na pokładzie za drugim kominem - po złożeniu skrzydeł mógł być zakrywany swojego rodzaju składanym hangarem.

„Beautemps-Beaupré” i „La Pérouse” miały być ukończone według zmodyfikowanego projektu, uzbrojone w 6 dział uniwersalnych 100 mm w trzech wieżach (3xII), 4 działka plot 37 mm (2xII) i 4 działka 20 mm, lecz do tego nie doszło[7].

W toku wojny ocalałe jednostki były modernizowane, przede wszystkim walczące po stronie aliantów. „Savorgnan de Brazza” w 1940 zamiast wodnosamolotu otrzymał 2 działka 37 mm plot (1xII), „Dumont d'Urville” w 1941 zamiast wodnosamolotu otrzymał 4 działka 37 mm plot (4xI), 2 działka 25 mm plot i 4 wkm 13,2 mm i 2 km 8 mm[7]. W 1944 „La Grandière” i „Dumont d'Urville” otrzymały nowe amerykańskie uzbrojenie przeciwlotnicze: 4 działka Bofors 40 mm (1xIV), 11 działek Oerlikon 20 mm oraz uzbrojenie przeciwpodwodne w postaci 4 miotaczy i 2 zrzutni bomb głębinowych z 66 bombami[7]. Otrzymały ponadto radary SA i SF i stację hydrolokacyjną QJA[6]. „Savorgnan de Brazza” miał w 1944 roku 8 działek plot 37 mm (2xII, 4xI), 3 działka 25 mm plot (3xI), 2 działka 20 mm plot (2xI), 4 wkm i uzbrojenie przeciwpodwodne[7].

Losy okrętów w skrócie[edytuj | edytuj kod]

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

„Rigault de Genouilly”

Losy okrętów tego typu podczas II wojny światowej były skomplikowane, podobnie jak sytuacja całej rozdartej floty francuskiej. Wzięły one udział w działaniach bojowych na różnych teatrach i przeciw różnym przeciwnikom, w tym w bratobójczych walkach.

W chwili ataku niemieckiego na Francję, budowa „Beautemps-Beaupré” była zaawansowana w 84%, jego kadłub został zatopiony w stoczni przed wojskami niemieckimi 24 czerwca 1940.

Awizo typu Bougainville

Większość okrętów po kapitulacji Francji pozostała pod kontrolą kolaboracyjnego francuskiego rządu w Vichy. Jako pierwszy utracono „Rigault de Genouilly”, zatopiony przez brytyjski okręt podwodny HMS „Pandora” pod Oranem 4 lipca 1940, w ramach operacji Catapult mającej na celu neutralizację francuskiej floty.

Jedynie „Savorgnan de Brazza” początkowo trafił do floty Wolnej Francji. Jako największa w tym czasie jednostka Wolnych Francuzów, brał udział w akcji przeciw Dakarowi (operacja Menace) we wrześniu 1940. Siły rządowe posiadały wówczas w Dakarze „D'Entrecasteaux” i „D'Iberville”, lecz nie brały one udziału w akcji. Następnie, „Savorgnan de Brazza” wziął udział w kampanii o Gabon, podczas której 9 listopada 1940 zatopił w pojedynku koło Libreville awizo „Bougainville” sił rządu Vichy.

„Amiral Charner” i „Dumont d'Urville”, stacjonując w Indochinach, wzięły udział w wojnie tajlandzko-francuskiej w 1941 i bitwie pod Ko Chang 17 stycznia 1941. „Amiral Charner” został później 10 marca 1945 samozatopiony w Indochinach przed zdobyciem przez Japończyków.

„D'Entrecasteaux” ostrzeliwał wojska brytyjskie dokonujące inwazji na Madagaskar, po czym został ciężko uszkodzony 5 maja 1942 bombami przez brytyjskie lotnictwo pokładowe i 6 maja artylerią niszczycieli i wyrzucony na brzeg. Z remontu zrezygnowano, nie powrócił do służby i po wojnie został złomowany.

„Dumont d'Urville”, po powrocie z Indochin stacjonował w zachodniej Afryce i brał udział w akcji ratowania rozbitków z brytyjskiego statku RMS „Laconia” 13 września 1942, storpedowanego przez U-Boota U-156. Został następnie przejęty przez siły Wolnej Francji i po remoncie w USA był używany do celów eskortowych.

„La Grandière” brał udział w bitwie pod Casablanką z amerykańską flotą i lotnictwem 7-9 listopada 1942, podczas operacji Torch. Po przejściu pod kontrolę Wolnej Francji, 29-31 grudnia 1942 okręt odpierał ataki lotnictwa niemieckiego na Casablankę, a w 1943 pełniąc zadania eskortowe, walczył z niemieckimi okrętami podwodnymi. Od marca do maja 1944 okręt był remontowany i modernizowany w USA, po czym służył na Pacyfiku do końca wojny, biorąc udział w patrolach przeciw japońskim okrętom podwodnym, głównie w rejonie Wysp Salomona[6].

„D'Iberville” został samozatopiony w Tulonie 27 listopada 1942 dla uniknięcia zdobycia przez Niemców, następnie złomowany.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

„Savorgnan de Brazza”, „La Grandière” i „Dumont d'Urville” służyły we flocie francuskiej po wojnie, klasyfikowane jako awiza I klasy, od lat 50. eskortowce II klasy. W latach 50. otrzymały numery taktyczne: „La Grandière” - F731 (wcześniej A61 i A01), „Dumont d'Urville” - F732, „Savorgnan de Brazza” - F733. Służyły m.in. na wodach Indochin. „La Grandière” brał udział w działaniach wojny indochińskiej patrolując w tamtym rejonie w latach 1947-1950, następnie w wojnie koreańskiej, w tym w desancie pod Inchon w 1950. Podczas swojej kariery przebył aż 489 915 mil morskich[6]. Pod koniec lat 50. okręty te wycofano i oddano na złom.

Plan typu Bougainville

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność:
    • standardowa: 1969 t
    • normalna: 2156 t[8]
    • pełna: 2600 t
  • wymiary:
    • długość na linii wodnej: 98 m
    • długość maks.: 103,7 m
    • szerokość: 12,7 m[1]
    • zanurzenie: 4,5 m
  • napęd: 2 silniki Diesla Sulzer lub Burmeister & Wain[9] o mocy łącznej 3200 KM, 2 śruby
  • prędkość maksymalna: 15,5 węzła
  • zasięg: 13 000 mil morskich przy prędkości 8,5 w; 7600 Mm/14 w[2], 9000 Mm /10 w[9]
  • zapas paliwa: 297 t oleju napędowego
  • załoga: 135 (podczas pokoju)-183

Uzbrojenie i wyposażenie

  • 3 działa kalibru 138,6 mm na pojedynczych podstawach[10], osłoniętych maskami (3xI)
    • długość lufy: L/40 (40 kalibrów), masa pocisku: 40,4 kg, donośność 16 600 m
  • 4 półautomatyczne działka przeciwlotnicze 37 mm Modele 1925 (4xI)
  • 6 wkm plot 13,2 mm Hotchkiss (3xII)[3]
  • 50 min morskich (możliwość)
  • trał parawan
  • 1 wodnosamolot Gourdou-Leseurre 832[9]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 W. Iwanow op.cit., J. Couhat op.cit. i Conway's; H. le Masson podaje 12,98 m
  2. 2,0 2,1 Zasięg według H. le Masson, W. Iwanow i Conway's.
  3. 3,0 3,1 Wkm plot jako uzbrojenie standardowe według W.Iwanow op.cit., J. Couhat op.cit. i Conway's
  4. 4,0 4,1 W.W.Iwanow Korabli...
  5. 5,0 5,1 5,2 Data według H.le Masson i Conway's
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Les bâtiments ayant porté le nom de La Grandière
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 H. le Masson: Navies...
  8. Conway's i J. Couhat op.cit., H. le Mason podaje 2126 t
  9. 9,0 9,1 9,2 J. Couhat op.cit.
  10. Działa model 1924 według J. Couhat op.cit., lecz serwis NavWeaps.com nie potwierdza istnienia takiego modelu dział. Można domniemywać, że stosowano działa modelu 1927

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) W. W. Iwanow: Korabli Wtoroj Mirowoj wojny: WMS Francji (Корабли Второй Мировой войны: ВМС Франции), Morskaja Kollekcja 11/2004
  • (ang.) Henri le Masson: Navies of the Second World War. The French Navy 2, Macdonald, Londyn, 1969, s. 11-15
  • (ang.) Roger Chesneau: Conway's All the World's Fighting Ships 1922-1946, Londyn 1992, ISBN 0-85177-146-7
  • (ang.) Jean Labayle Couhat: French Warships of World War II, Ian Allan, Londyn, 1971, s. 95-97

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]