Besarabska Socjalistyczna Republika Radziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Бессарабская Советская Социалистическая Республика
Mołdawska Republika Demokratyczna
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka
1919-1920 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka
Mołdawski Obwód Autonomiczny
Flaga Besarabskiej SRR
Flaga Besarabskiej SRR
Stolica Odessa, Tyraspol
Powierzchnia
 • całkowita

ok. 52 687 (rząd republiki nigdy nie objął faktycznej władzy nad terytorium Besarabii) km²
Data powstania 11 maja 1919
Data likwidacji 1920
Mapa Besarabskiej SRR

Besarabska Socjalistyczna Republika Radziecka (ros. Бессара́бская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика), w skrócie Besarabska SRR (ros. Бессара́бская ССР) – republika radziecka istniejąca w latach 19191920, powstała z inicjatywy bolszewickich działaczy Mołdawskiej Republiki Demokratycznej, przebywających na uchodźstwie od czasu wkroczenia wojsk rumuńskich do Besarabii i przyłączenia Mołdawskiej Republiki Demokratycznej do Królestwa Rumunii. Rząd republiki nigdy nie objął faktycznej władzy nad terytorium Besarabii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wezwanie obywateli Besarabii do stawiania oporu wojskom rumuńskim. Ogłoszenie sztabu rewolucyjnego z stycznia 1918 roku

I wojna światowa i upadek caratu w Rosji umożliwiły zwołanie w październiku 1917 roku Zjazdu Chłopów Besarabii, a następnie Zjazdu Żołnierzy Mołdawskich. W ich wyniku doszło do powołania Rady Krajowej. 2 grudnia 1917 r. Rada Krajowa przyjęła deklarację o utworzeniu Mołdawskiej Republiki Ludowej w ramach Rosyjskiej FSRR.

Dnia 8 stycznia 1918 r. wojska rumuńskie wkroczyły do Mołdawskiej Republiki Ludowej i stopniowo wypierały oddziały mołdawskie na lewy brzeg Dniestru. 24 stycznia 1918 r. ogłoszono, za zgodą Rosyjskiej FSRR, niepodległość i zmieniono nazwę państwa na Mołdawska Republika Demokratyczna. Wobec wkroczenia wojsk rumuńskich na terytorium Mołdawskiej Republiki Demokratycznej i okupacji kraju, Rada Krajowa Mołdawii została de facto zmuszona do podjęcia 9 kwietnia 1918 decyzji o "zjednoczeniu" z Rumunią[1][2]. Połączenie obu państw nastąpiło 27 czerwca 1918 roku.

Z inicjatywy bolszewickich działaczy Mołdawskiej Republiki Demokratycznej, przebywających na uchodźstwie od czasu wkroczenia wojsk rumuńskich do Besarabii podjęto na lewym brzegu Dniestru przygotowania do utworzenia alternatywnego organizmu państwowego. Oprócz ziem guberni besarabskiej, w skład republiki miały wejść: ujezd tyraspolski (gubernia chersońska) oraz ujezdy bałcki i olgopolski (gubernia podolska) zamieszkiwane w większości przez etnicznych Mołdawian[3]. Besarabska Socjalistyczna Republika Radziecka została proklamowana 11 maja 1919 roku przez mołdawski "Tymczasowy Rząd Robotniczo-Chłopski na uchodźstwie" jako autonomiczny region Rosyjskiej FSRR[4]. Wobec okupacji Besarabii przez wojska rumuńskie, siedziba władz republiki znajdowała się początkowo w Odessie. W trakcie walk z "Białą Armią", polskiej i francuskiej interwencji militarnej, stolica republiki została 2 sierpnia 1919 roku przesunięta do Tyraspola. Pod koniec września 1919 roku republika de facto przestała istnieć, choć oficjalnie jej nie rozwiązano. Polska okupacja terytoriów republiki zakończyła się 29 grudnia 1920 roku.

Na mocy postanowień traktatu paryskiego z 28 października 1920 roku mocarstwa zachodnie uznały przyłączenie Besarabii do Rumunii. Podczas negocjowania traktatu byli nieobecni zarówno rosyjscy jak i besarabscy przedstawiciele, co było głównym powodem do nieuznania traktatu przez Rosyjską FSRR i później ZSRR[5]. Po zakończeniu wojny domowej proklamowano 7 marca 1924 roku w ramach Ukraińskiej SRR Mołdawski Obwód Autonomiczny, mający być "odskocznią" wobec zaanektowanej przez Rumunów Besarabii.

Przypisy

  1. Vasile Stati, Istorija Respubliki Моldowa. S drewnjejszich wrjemen do naszich dnjej / Istoria Republicii Moldova: din cele mai vechi timpuri pină în zilele noastre (2 poprawione wydanie, Kiszyniów: Elan Poligraf, 2002, str. 182—190 i 360, ISBN 9975-9719-5-4).
  2. Vasile Stati, Istorija Moldowi / Istoria Moldovei (Kiszyniów, Tipografia Centrală, 2002, str. 272—308 i 480, ISBN 9975-9504-1-8).
  3. Vasile Stati, Moldovenii din Ucraina. Studiu istorico-geografic şi etnodemografic (Kiszyniów: Tipografia Centrală, 2007, str. 165-409, ISBN 978-9975-78-517-4).
  4. WORLD STATESMEN.org – Mołdawia
  5. Wayne S. Vucinich, Bessarabia, w: Collier's Encyclopedia (Crowell, Collier and MacMillan Inc., 1967, tom 4, str. 103).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stati, Vasile: Istoria Moldovei (Chişinău: Vivar-Editor, 2002). Wydane w językach mołdawskim i rosyjskim.
  • Stati, Vasile: Istoria Republicii Moldova din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre (Chişinău: Editura Elan Tipograf, 2002). Wydane w językach mołdawskim i rosyjskim.
  • Stati, Vasile: Moldovenii din Ucraina. Studiu istorico-geografic şi etnodemografic (Chişinău: Tipografia Centrală, 2007). Wydane w językach mołdawskim i ukraińskim.
  • Vucinich, Wayne S.: Bessarabia, w: Collier's Encyclopedia (Crowell, Collier and MacMillan Inc., 1967, tom 4, str. 103).