Blue Origin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeff Bezos, założyciel firmy Blue Origin (2005)
Jeff Bezos i Lori Garver - wicedyrektor NASA (trzeci i czwarta od lewej), w siedzibie Blue Origin przy kapsule statku New Shepard (2011)
Space Vehicle – załogowy statek orbitalny (grafika, 2011)

Blue Origin – prywatne przedsiębiorstwo przemysłu kosmicznego założone w 2000 roku przez Jeffa Bezosa, założyciela portalu Amazon.com. Celem firmy jest zaprojektowanie i budowa nowatorskich systemów załogowego transportu suborbitalnego i orbitalnego.

W ramach programu Commercial Crew Program (CCP) prowadzonego przez NASA, mającego na celu wspieranie rozwoju prywatnych systemów transportu orbitalnego, Blue Origin otrzymał w 2009 roku w pierwszej rundzie programu zwanej Commercial Crew Development (CCDev) 3,7 mln USD na rozwój koncepcji i technologii swojego systemu. W drugiej rundzie programu CCP, w 2010 roku Blue Origin również należał do wąskiego grona beneficjentów programu otrzymując kwotę 22 mln USD. Fundusze te miały zostać przeznaczone przede wszystkim na rozwój systemu ucieczkowego LAS (działającego w razie zagrożenia dla statku i załogi podczas startu rakiety) zaprojektowanego w zaawansowanej technologii pusher.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od początku działalności Blue Origin, firma przyjęła zasadę, by udostępniać jak najmniej informacji nt. swoich osiągnięć i planów. Dopiero po przystąpieniu do programu CCP finansowanego z funduszy publicznych, była zmuszona w pewnym zakresie je ujawniać. Firma została założona formalnie w 2000 roku, jednak informacje o jej powstaniu stały się znane dopiero w 2003 roku, gdy Bezos rozpoczął budowę stanowiska startowego w Teksasie[1]. Dopiero w styczniu 2005 roku Bezos oświadczył, że Blue Origin pracuje nad suborbitalnym statkiem kosmicznym pionowego startu i lądowania (tzw. VTVL), który będzie zabierał trzech lub więcej astronautów powyżej linii Karmana – umownej granicy kosmosu. Projektowany statek miał być oparty na zarzuconym projekcie DC-X[2] firmy McDonnell Douglas i jej pochodnym DC-XA. W wywiadzie udzielonym w 2007 roku Bezos oświadczył, że założył swą firmę by wspomóc tych, którzy chcą dotrzeć do kosmosu, i w związku z tym skupia się na dwóch zadaniach: zmniejszeniu kosztów dostępu do kosmosu oraz zwiększeniu bezpieczeństwa podróży kosmicznych[3].

W pierwszym okresie swej działalności Blue Origin pracował nad statkiem suborbitalnym, zdolnym do osiągnięcia wysokości ponad 100 km nad powierzchnią Ziemi. Docelowy statek o nazwie New Shepard (nazwa statku pochodzi od nazwiska Alana Sheparda, pierwszego amerykańskiego astronauty, który w 1961 r. dokonał pierwszego kosmicznego lotu suborbitalnego) miał być wykorzystywany przede wszystkim w celach turystyki kosmicznej. Według planów firmy z 2006 roku New Shepard miał wejść do lotów komercyjnych już w 2010 roku i dokonywać lotów z częstotliwością jednego startu tygodniowo[4]. Jednak podobnie jak we wszystkich przedsiębiorstwach sektora kosmicznego, plany te musiały być kilkakrotnie aktualizowane. W 2008 r. ogłoszono, że pierwszy bezzałogowy start odbędzie się 2011 r., zaś załogowy w 2012 r.[5]. Obecnie Blue Origin nie precyzuje dat pierwszych startów komercyjnych.

Obiekty firmy[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Blue Origin mieści się w budynku zlokalizowanym na terenach przemysłowych w Kent w stanie Waszyngton, na przedmieściach Seattle. Pracują tam zespoły badawcze i projektowe. Stanowisko startowe znajduje się w Teksasie.

Statki suborbitalne Goddard i New Shepard[edytuj | edytuj kod]

W zamiarach Blue Origin jest budowa statku suborbitalnego, który będzie nosił nazwę New Shepard. Statek będzie sterowany przez komputer pokładowy, bez udziału naziemnego ośrodka kontroli lotów. Paliwem będzie stężony perhydrol (HTP) i kerozyna RP-1[6].

Przed zbudowaniem docelowego statku prowadzone są testy na statkach testowych. Pierwszym z nich był Goddard (określany także jako PM1; nazwa pochodzi od pioniera techniki rakietowej, Roberta Goddarda), którego pierwszy start odbył się 13 listopada 2006 roku. Test zakończył się sukcesem[7][8]. W 2007 roku odbyły się jeszcze dwa loty testowe Goddarda, ale nie podano informacji o ich wynikach.

W listopadzie 2007 roku Bezos poinformował w wywiadzie telewizyjnym, że trwają prace nad konstrukcją drugiego statku testowego, później zaś będzie budowany trzeci. Później dopiero będą możliwe loty komercyjne[9].

Następne loty testowe odbyły się jednak dopiero w 2011 roku. Brał w nich udział statek PM-2, prawdopodobnie stanowiący moduł silnikowy docelowego statku New Shepard. Podczas drugiego z testów, 24 sierpnia 2011 roku, obsługa naziemna straciła kontakt ze statkiem. W efekcie statek uległ zniszczeniu[10]. Według Blue Origin, gdy statek osiągnął prędkość 1 Ma na wysokości ok. 14 km, lot stał się niestabilny i przekroczone zostały wartości progowe kąta natarcia, powyżej których znacznie zmniejszył się ciąg napędu statku[11].

Statek orbitalny SV i rakieta RBS[edytuj | edytuj kod]

Blue Origin podjął również prace nad rozwojem statku orbitalnego. Informacje o tym zostały ujawnione, gdy w 2010 roku firma została jednym z beneficjentów rundy CCDev programu CCP. Finansowanie w wysokości 3,7 mln USD miało być przeznaczone na konstrukcję systemu ucieczkowego oraz kompozytowej kapsuły[12][13][14]. Później ujawniono, że elementy te wchodzą w skład większego systemu transportu orbitalnego, który będzie tworzyć dwu-stożkowa kapsuła, początkowo wynoszona na orbitę rakietą Atlas V 402.

W kwietniu 2011 roku Blue Origin został ogłoszony beneficjentem również następnej rundy CCDev2 programu CCP, otrzymując tym razem 22 mln USD[15]. Pieniądze te miały zostać przeznaczone na przyspieszenie prac nad załogowym statkiem kosmicznym (nazywanym na razie SV – Space Vehicle) oraz systemem ucieczkowym typu pusher, który będzie mógł być stosowany zarówno do suborbitalnego statku New Shepard jak i do orbitalnego SV. Jednocześnie firma miała za swoje własne fundusze prowadzić prace nad własną rakietą nośną nazwaną Reusable Booster System (RBS). Będzie to w pełni odzyskiwalna rakieta, napędzana ciekłym wodorem i ciekłym tlenem, która w późniejszym okresie będzie wynosiła na orbitę SV zamiast Atlasa V[16].

Przeprowadzone loty testowe[edytuj | edytuj kod]

  1. PM1 – Goddard (statek testowy): 13 listopada 2006[17]. Lot testowy trwający 25 s zakończył się sukcesem. Statek wzniósł się na wysokość ok. 87 m.
  2. PM1 – Goddard: 22 marca 2007 [18]. Brak informacji o przebiegu tego testu.
  3. PM1 – Goddard: 19 kwietnia 2007[19]. Brak informacji o przebiegu tego testu.
  4. PM2 (moduł silnikowy statku suborbitalnego New Shepard): 6 maja 2011[19]. Przeprowadzony lot testowy na niewielką wysokość.
  5. PM2: 24 sierpnia 2011 – awaria i utrata statku po osiągnięciu prędkości 1 Ma i wysokości ok. 14 km[20][11].
  6. październik 2012 – test systemu ucieczkowego, wystrzelona za jego pomocą kapsuła New Shepard osiągnęła wysokość 703 m, po czym bezpiecznie wylądowała na spadochronach[21].

Przypisy

  1. Blue Origin Revealed. CosmicLog on msnbc.com, 2007-01-03. [dostęp 2012-05-02].
  2. Statek pionowego startu i lądowania firmy Blue Origin. Kosmonauta.net, 2010-11-15. [dostęp 2012-05-02].
  3. Jeff Bezos Owns the Web in More Ways Than You Think. Wired, 2011-11-13. [dostęp 2012-05-02].
  4. Blue's Rocket Clues. CosmicLog on msnbc.com, 2006-06-25. [dostęp 2012-05-02].
  5. Whatever happened to Blue Origin?. FlightGlobal, 2008-12-08. [dostęp 2012-05-02].
  6. Finding of No Significant Impact. Federal Aviation Administration. [dostęp 2012-05-02].
  7. Blue Origin Rocket Report. CosmicLog on msnbc.com, 2006-12-02. [dostęp 2012-05-02].
  8. Blue Alert For Blastoff. CosmicLog on msnbc.com, 2006-11-28. [dostęp 2012-05-02].
  9. A conversation with Amazon.com CEO Jeff Bezos. CharlieRose, 2007-11-19. [dostęp 2012-05-02].
  10. Amazon Chief's Spaceship Misfires. The Wall Street Journal, 2011-09-03. [dostęp 2012-05-02].
  11. 11,0 11,1 Successful Short Hop, Set Back, and Next Vehicle. Blue Origin, 2011-09-02. [dostęp 2012-05-02].
  12. Blue Origin Space Act Agreement. Serwis NASA. [dostęp 2012-05-02].
  13. Space Act Agreement Amendment One. Serwis NASA. [dostęp 2012-05-02].
  14. NASA Selects Commercial Firms to Begin Development of Crew Transportation Concepts and Technology Demonstrations for Human Spaceflight Using Recovery Act Funds. Serwis NASA, 2010-02-01. [dostęp 2012-05-02].
  15. Blue Origin, Jeff Bezos' Private Spaceflight Firm, Bets On Reusable Rockets. Huffington Post, 2012-04-30. [dostęp 2012-05-02].
  16. Five Vehicles Vie To Succeed Space Shuttle. Aviation Week, 2011-04-22. [dostęp 2012-05-02].
  17. Flight Test – Goddard Low-Altitude Mission. Blue Origin, 2007-02-01. [dostęp 2012-05-02].
  18. Rocket Revelations. CosmicLog on msnbc.com, 2007-03-23. [dostęp 2012-05-02].
  19. 19,0 19,1 Recently Completed/Historical Launch Data. Federeal Aviation Administration. [dostęp 2012-05-02].
  20. Blue Origin has a bad day (and so do some of the media). NewSpace Journal, 2011-09-02. [dostęp 2012-05-02].
  21. Blue Origin Conducts Successful Pad Escape Test (ang.). Blue Origin, 2012-10-22. [dostęp 2013-04-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]