SpaceX

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SpaceX
Forma prawna firma prywatna
Data założenia 2002
Lokalizacja Hawthorne (hrabstwo Los Angeles), Kalifornia, USA
Ważni pracownicy Elon Musk, założyciel
Branża przemysł kosmiczny
Produkty rodzina rakiet Falcon, statki kosmiczne Dragon
Zatrudnienie 1180 osób (2010)
brak współrzędnych
Strona internetowa
Prototyp rakiety Falcon 1 (2004)
Produkcja silnika rakietowego Merlin 1C (2008)
Produkcja rakiety Falcon 9 (2008)
Przygotowanie kapsuły Dragon do lotu (2012)
Stanowisko startowe rakiet Falcon 9 na przylądku Canaveral (2009)
Grasshopper - demonstrator odzyskiwalnego pierwszego stopnia rakiety Falcon 9 (2012)

SpaceX (Space Exploration Technologies Corporation) – amerykańskie przedsiębiorstwo przemysłu kosmicznego, założone w roku 2002. Jego celem jest budowa silników rakietowych i rakiet nośnych oraz statków kosmicznych, w tym także załogowych. Kluczem do osiągnięcia sukcesu ma być znaczne zmniejszenie kosztów wynoszenia ładunku na orbitę. Przede wszystkim, SpaceX projektuje i buduje serie tanich rakiet orbitalnych Falcon.

Siedziba, montownia rakiet i biuro projektowe znajdują się w Hawthorne (hrabstwo Los Angeles) w Kalifornii. Silniki i inne duże elementy testowane są w McGregor w stanie Teksas.

Początki[edytuj | edytuj kod]

SpaceX została założona w 2002 r. przez Elona Muska, współtwórcę firm Zip2 oraz PayPal. Fundusze uzyskane z poprzednich projektów Musk zainwestował w technikę kosmiczną. Zdecydował się na budowę rakiet, które znacząco zmniejszą koszty wynoszenia ładunków w przestrzeń kosmiczną. Cel ma zostać osiągnięty głównie przez użycie sprawdzonych i tanich technologii. W listopadzie 2005 r. SpaceX zatrudniał 160 osób. W 2010 r. już 1180 pracowników[1].

Rakiety nośne Falcon[edytuj | edytuj kod]

SpaceX zaprojektował serię rakiet, z których nie wszystkie zostały ostatecznie zbudowane. Pracuje także nad przyszłymi, większymi rakietami z rodziny Falcon. Wszystkie te rakiety oparte są na silnikach rodziny Merlin 1, których kolejne wersje znajdują wykorzystanie w nowszych modelach rakiet.

Parametry techniczne[edytuj | edytuj kod]

Wariant Falcon 1 Falcon 1e Falcon 9 Falcon 9 v.1.1 Falcon Heavy[2]
Liczba stopni 2 2 2 2 2
Silniki 1/2 st. Merlin 1A, 1C
/ Kestrel
Merlin 1C
/ Kestrel
9×Merlin 1C
/ Merlin 1C
9×Merlin 1D
/ Merlin 1D
3×9×Merlin 1D
/ 9×Merlin 1D
Długość, m 21,3 24,7 54,9 69,2 69,2
Średnica, m 1,7 1,7 3,6 3,6 3,6
Masa startowa, t 27,7 35,2 318 480 1400
Udźwig na LEO, t 0,42 1,01 9,9 16,0 53,0
Udźwig na GTO, t 2,4 5,0 19,0
Koszt, mln USD 9 11 ok. 50 ok. 55 ok. 80-125
Okres użytkowania 2008-2010 od 2010 od 2013 plan. od 2013

Falcon 1[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Falcon 1.

24 marca 2006 po raz pierwszy została wystrzelona rakieta Falcon 1. Start odbył się z kosmodromu na wyspie Omelek atolu Kwajalein. Dziewiczy lot był nieudany: w 29 sekundzie lotu zawiódł główny silnik Falcona. Utracono rakietę oraz 19,5 kg satelitę FalconSAT 2. Dwie kolejne próby startu także zakończyły się niepowodzeniem. Dopiero 28 września 2008 r., w swoim czwartym locie (Flight 4), Falcon 1 niosący makietę satelity osiągnął prędkość orbitalną, stając się pierwszą, całkowicie prywatnie wyprodukowaną rakietą kosmiczną, która dokonała satelizacji ładunku. Po swoim piątym locie rakieta została wycofana z użytku i miała zostać zastąpiona dysponującą lepszymi osiągami wersją Falcon 1e.[3]

Falcon 1e[edytuj | edytuj kod]

Ulepszona wersja rakiety Falcon 1, której pierwszy start planowano w 2011 r., jednak nie weszła ona nigdy do użytku.

Falcon 5[edytuj | edytuj kod]

Wersja rakiety, która nie jest rozwijana. Miała być wersją pośrednią między Falcon 1 i Falcon 9.

Falcon 9[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Falcon 9.

Jest to dwustopniowa rakieta nośna, przewidziana m.in. do wynoszenia na orbitę budowanych przez SpaceX transportowych i załogowych statków kosmicznych Dragon. Pojazdy te służą m.in. do zaopatrzenia (w przyszłości także do wymiany załóg) Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Falcon 9 może wynosić na niską orbitę wokółziemską (ok. 200 km) ładunki o masie do 9,9 t, natomiast na orbitę geostacjonarną do 2,4 t. Starty odbywają się z kosmodromu na przylądku Canaveral w USA. Pierwszy, próbny start odbył się 4 czerwca 2010 r. Rakieta w wersji 1.0 była używana do 2013 r. w programie COTS, obecnie zostanie zastąpiona wersją 1.1.

Falcon 9 v.1.1[edytuj | edytuj kod]

Wersja rakiety Falcon 9, różniąca się od niej zastosowaniem silniejszych silników Merlin 1D w miejsce wersji 1C oraz wydłużeniem zbiorników paliwa[4]. Pierwszy start odbył się 29 września 2013[5]. Podczas drugiej[6] oraz trzeciej[7] misji Falcon 9, w wersji 1.1, wyniósł ładunek na orbitę przejściową do geostacjonarnej. Do 7 stycznia 2014 roku wykonano 3 misje, wszystkie zakończone sukcesem[7].

Falcon Heavy[edytuj | edytuj kod]

Ciężka wersja rakiety nośnej Falcon 9, z dwoma dodatkowymi pierwszymi członami tej rakiety umieszczonymi po bokach, ulepszonymi silnikami Merlin 1D i technologią cross-feed.[2] Dzięki temu jej osiągi znacznie wzrosną: będzie mogła wynosić na niską orbitę do 53 t ładunku. Pierwszy start tej rakiety planuje się ok. 2014 r.

Dragon[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dragon (statek kosmiczny).

Statek kosmiczny, którego głównym zadaniem jest dostarczanie zaopatrzenia na Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS). Pierwszy zakontraktowany lot do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w ramach programu COTS odbył się w październiku 2012 r. Dragon składa się z hermetycznej kapsuły oraz członu bagażowego. Projektowana jest również wersja przeznaczona do autonomicznych lotów orbitalnych DragonLab. Trwają prace nad wersją załogową kapsuły DragonRider, której załoga będzie wynosić do 7 osób. Ponadto przedstawiono NASA koncepcję bezzałogowej kapsuły Red Dragon, do wykorzystania jako wyposażony w aparaturę badawczą lądownik Marsa.

Inne projekty[edytuj | edytuj kod]

Grasshopper - w pełni odzyskiwalne stopnie rakiet nośnych[edytuj | edytuj kod]

Grasshopper (ang. Konik Polny), prace nad którym SpaceX ogłosił w 2011 r.[8], będzie demonstratorem technologicznym w pełni odzyskiwalnych stopni rakietowych, które będą powracały na miejsce startu dzięki własnym silnikom. Dotychczasowe, rzadko stosowane techniki odzyskiwania zużytych stopni rakietowych polegają na wyłowieniu z morza stopni opadających na spadochronach. Celem projektu jest obniżenie kosztów transportu kosmicznego.

Rakieta została zbudowana z dostępnych już elementów: silnika Merlin 1D oraz zbiornika pierwszego stopnia rakiety Falcon 9, zaopatrzonego w cztery stalowe podpory oraz stalową konstrukcję. Całość miała wysokość 32 m, masę ok. 220 t, paliwem była kerozyna (RP-1), zaś utleniaczem ciekły tlen. Od września 2012 do kwietnia 2013 r. przeprowadzono pięć lotów testowych, podczas których pojazd osiągnął maksymalną wysokość 250 m.

W 2013 r. zostanie zbudowany pojazd Grasshopper 2, który zostanie oparty na elementach rakiety Falcon 9 v. 1.1.

Testy będą odbywały się w trzech etapach:

  • wstępne loty do wysokości 70 m trwające ok. 45 s (Grasshopper),
  • dalsze testy do wysokości 200 m (Grasshopper),
  • testy z maksymalną wysokością od 200 m do 3,5 km, przy czasie lotów do 160 s (Grasshopper 2).

Podczas każdego testu starty będą przeprowadzane wielokrotnie. SpaceX przewiduje, że prace nad Grasshopperem zajmą trzy lata.

Rakieta nośna startująca z powietrza[edytuj | edytuj kod]

W ramach współpracy w konsorcjum Stratolaunch Systems, które w 2011 r. rozpoczęło prace nad nowym systemem transportu kosmicznego, SpaceX miał opracować wielostopniową rakietę nośną wynoszoną uprzednio do stratosfery przez gigantyczny samolot[9]. Miał to być wariant rakiety Falcon 9. Rakieta miała startować z wysokości około 10 kilometrów, zabierając na niską orbitę okołoziemską ładunek o masie ponad 6 ton. Początkowo planowane było dostarczanie na orbitę wyłącznie ładunków bezzałogowych, lecz z czasem Stratolaunch Systems zamierza wynosić również załogowe statki kosmiczne. Pierwsze loty testowe miały odbyć się w 2016 r. Jednak w listopadzie 2012 r. SpaceX wycofał się z tego projektu[10].

Cel dalekosiężny - załogowa misja na Marsa[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2010 r. SpaceX ogłosił, że jego dalekosiężnym celem jest załogowa misja na Marsa[11]. Misja taka będzie możliwa ok. 2025 r., pod warunkiem przystąpienia do prac od razu. W celu realizacji tego zamierzenia SpaceX ogłosił następujący plan działań w najbliższych latach:

  • nowy, znacznie większy silnik Merlin 2 o ciągu 1,7 MN na poziomie morza (Merlin 1D: 620 kN),
  • wersje rakiet Falcon 9 i Heavy z silnikami Merlin 2 – jeden Merlin 2 w miejsce baterii dziewięciu Merlinów 1D,
  • rakieta Falcon X o udźwigu 38 t na LEO,
  • rakieta Falcon X Heavy o udźwigu 125 t na LEO,
  • rakieta Falcon XX o udźwigu 140 t na LEO,
  • rakieta MCT o udźwigu 150-200 t na LEO.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons