SpaceX
| SpaceX | |
| Forma prawna | firma prywatna |
| Data założenia | 2002 |
| Lokalizacja | Hawthorne (hrabstwo Los Angeles), Kalifornia, USA |
| Ważni pracownicy | Elon Musk, założyciel |
| Branża | przemysł kosmiczny |
| Produkty | rodzina rakiet Falcon, statki kosmiczne Dragon |
| Zatrudnienie | 1180 osób (2010) |
| Strona internetowa | |
SpaceX (Space Exploration Technologies Corporation) – amerykańskie przedsiębiorstwo przemysłu kosmicznego, założone w roku 2002. Jego celem jest budowa silników rakietowych i rakiet nośnych oraz statków kosmicznych, w tym także załogowych. Kluczem do osiągnięcia sukcesu ma być znaczne zmniejszenie kosztów wynoszenia ładunku na orbitę. Przede wszystkim, SpaceX projektuje i buduje serie tanich rakiet orbitalnych Falcon.
Siedziba, montownia rakiet i biuro projektowe znajdują się w Hawthorne (hrabstwo Los Angeles) w Kalifornii. Silniki i inne duże elementy testowane są w McGregor w stanie Teksas.
Spis treści |
Początki[edytuj]
SpaceX została założona w 2002 r. przez Elona Muska, współtwórcę firm Zip2 oraz PayPal. Fundusze uzyskane z poprzednich projektów Musk zainwestował w technikę kosmiczną. Zdecydował się na budowę rakiet, które znacząco zmniejszą koszty wynoszenia ładunków w przestrzeń kosmiczną. Cel ma zostać osiągnięty głównie przez użycie sprawdzonych i tanich technologii. W listopadzie 2005 r. SpaceX zatrudniał 160 osób. W 2010 r. już 1180 pracowników[1].
Rakiety nośne Falcon[edytuj]
SpaceX zaprojektował serię rakiet, z których nie wszystkie zostały ostatecznie zbudowane. Pracuje także nad przyszłymi, większymi rakietami z rodziny Falcon. Wszystkie te rakiety oparte są na silnikach rodziny Merlin 1, których kolejne wersje znajdują wykorzystanie w nowszych modelach rakiet.
Parametry techniczne[edytuj]
| Wariant | Falcon 1 | Falcon 1e | Falcon 9 | Falcon 9 v.1.1 | Falcon Heavy[2] |
|---|---|---|---|---|---|
| Liczba stopni | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| Silniki 1/2 st. | Merlin 1A, 1C / Kestrel |
Merlin 1C / Kestrel |
9×Merlin 1C / Merlin 1C |
9×Merlin 1D / Merlin 1D |
3×9×Merlin 1D / 9×Merlin 1D |
| Długość, m | 21,3 | 24,7 | 54,9 | 69,2 | 69,2 |
| Średnica, m | 1,7 | 1,7 | 3,6 | 3,6 | 3,6 |
| Masa startowa, t | 27,7 | 35,2 | 318 | 480 | 1400 |
| Udźwig na LEO, t | 0,42 | 1,01 | 9,9 | 16,0 | 53,0 |
| Udźwig na GTO, t | – | – | 2,4 | 5,0 | 19,0 |
| Koszt, mln USD | 9 | 11 | ok. 50 | ok. 55 | ok. 80-125 |
| Okres użytkowania | 2008-2010 | – | od 2010 | plan. od 2013 | plan. od 2013 |
Falcon 1[edytuj]
24 marca 2006 po raz pierwszy została wystrzelona rakieta Falcon 1. Start odbył się z kosmodromu na wyspie Omelek atolu Kwajalein. Dziewiczy lot był nieudany: w 29 sekundzie lotu zawiódł główny silnik Falcona. Utracono rakietę oraz 19,5 kg satelitę FalconSAT 2. Dwie kolejne próby startu także zakończyły się niepowodzeniem. Dopiero 28 września 2008 r., w swoim czwartym locie (Flight 4), Falcon 1 niosący makietę satelity osiągnął prędkość orbitalną, stając się pierwszą, całkowicie prywatnie wyprodukowaną rakietą kosmiczną, która dokonała satelizacji ładunku. Po swoim piątym locie rakieta została wycofana z użytku i miała zostać zastąpiona dysponującą lepszymi osiągami wersją Falcon 1e.[3]
Falcon 1e[edytuj]
Ulepszona wersja rakiety Falcon 1, której pierwszy start planowano w 2011 r., jednak nie weszła ona nigdy do użytku.
Falcon 5[edytuj]
Wersja rakiety, która nie jest rozwijana. Miała być wersją pośrednią między Falcon 1 i Falcon 9.
Falcon 9[edytuj]
Jest to dwustopniowa rakieta nośna, przewidziana m.in. do wynoszenia na orbitę budowanych przez SpaceX transportowych i załogowych statków kosmicznych Dragon. Pojazdy te służą m.in. do zaopatrzenia (w przyszłości także do wymiany załóg) Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Falcon 9 może wynosić na niską orbitę wokółziemską (ok. 200 km) ładunki o masie do 9,9 t, natomiast na orbitę geostacjonarną do 2,4 t. Starty odbywają się z kosmodromu na przylądku Canaveral w USA. Pierwszy, próbny start odbył się 4 czerwca 2010 r. Rakieta w wersji 1.0 była używana do 2013 r. w programie COTS, obecnie zostanie zastąpiona wersją 1.1.
Falcon 9 v.1.1[edytuj]
Wersja rakiety Falcon 9, różniąca się od niej zastosowaniem silniejszych silników Merlin 1D w miejsce wersji 1C oraz wydłużeniem zbiorników paliwa[4]. Pierwszy start planowany jest w 2013 r.
Falcon Heavy[edytuj]
Ciężka wersja rakiety nośnej Falcon 9, z dwoma dodatkowymi pierwszymi członami tej rakiety umieszczonymi po bokach, ulepszonymi silnikami Merlin 1D i technologią cross-feed.[2] Dzięki temu jej osiągi znacznie wzrosną: będzie mogła wynosić na niską orbitę do 53 t ładunku. Pierwszy start tej rakiety planuje się ok. 2014 r.
Dragon[edytuj]
Statek kosmiczny, którego głównym zadaniem jest dostarczanie zaopatrzenia na Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS). Pierwszy zakontraktowany lot do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w ramach programu COTS odbył się w październiku 2012 r. Dragon składa się z hermetycznej kapsuły oraz członu bagażowego. Projektowana jest również wersja przeznaczona do autonomicznych lotów orbitalnych DragonLab. Trwają prace nad wersją załogową kapsuły DragonRider, której załoga będzie wynosić do 7 osób. Ponadto przedstawiono NASA koncepcję bezzałogowej kapsuły Red Dragon, do wykorzystania jako wyposażony w aparaturę badawczą lądownik Marsa.
Inne projekty[edytuj]
Grasshopper - w pełni odzyskiwalne stopnie rakiet nośnych[edytuj]
Grasshopper (ang. Konik Polny), prace nad którym SpaceX ogłosił w 2011 r.[5], będzie demonstratorem technologicznym w pełni odzyskiwalnych stopni rakietowych, które będą powracały na miejsce startu dzięki własnym silnikom. Dotychczasowe, rzadko stosowane techniki odzyskiwania zużytych stopni rakietowych polegają na wyłowieniu z morza stopni opadających na spadochronach. Celem projektu jest obniżenie kosztów transportu kosmicznego.
Rakieta została zbudowana z dostępnych już elementów: silnika Merlin 1D oraz zbiornika pierwszego stopnia rakiety Falcon 9, zaopatrzonego w cztery stalowe podpory oraz stalową konstrukcję. Całość miała wysokość 32 m, masę ok. 220 t, paliwem była kerozyna (RP-1), zaś utleniaczem ciekły tlen. Od września 2012 do kwietnia 2013 r. przeprowadzono pięć lotów testowych, podczas których pojazd osiągnął maksymalną wysokość 250 m.
W 2013 r. zostanie zbudowany pojazd Grasshopper 2, który zostanie oparty na elementach rakiety Falcon 9 v. 1.1.
Testy będą odbywały się w trzech etapach:
- wstępne loty do wysokości 70 m trwające ok. 45 s (Grasshopper),
- dalsze testy do wysokości 200 m (Grasshopper),
- testy z maksymalną wysokością od 200 m do 3,5 km, przy czasie lotów do 160 s (Grasshopper 2).
Podczas każdego testu starty będą przeprowadzane wielokrotnie. SpaceX przewiduje, że prace nad Grasshopperem zajmą trzy lata.
Rakieta nośna startująca z powietrza[edytuj]
W ramach współpracy w konsorcjum Stratolaunch Systems, które w 2011 r. rozpoczęło prace nad nowym systemem transportu kosmicznego, SpaceX miał opracować wielostopniową rakietę nośną wynoszoną uprzednio do stratosfery przez gigantyczny samolot[6]. Miał to być wariant rakiety Falcon 9. Rakieta miała startować z wysokości około 10 kilometrów, zabierając na niską orbitę okołoziemską ładunek o masie ponad 6 ton. Początkowo planowane było dostarczanie na orbitę wyłącznie ładunków bezzałogowych, lecz z czasem Stratolaunch Systems zamierza wynosić również załogowe statki kosmiczne. Pierwsze loty testowe miały odbyć się w 2016 r. Jednak w listopadzie 2012 r. SpaceX wycofał się z tego projektu[7].
Cel dalekosiężny - załogowa misja na Marsa[edytuj]
W lipcu 2010 r. SpaceX ogłosił, że jego dalekosiężnym celem jest załogowa misja na Marsa[8]. Misja taka będzie możliwa ok. 2025 r., pod warunkiem przystąpienia do prac od razu. W celu realizacji tego zamierzenia SpaceX ogłosił następujący plan działań w najbliższych latach:
- nowy, znacznie większy silnik Merlin 2 o ciągu 1,7 MN na poziomie morza (Merlin 1D: 620 kN),
- wersje rakiet Falcon 9 i Heavy z silnikami Merlin 2 – jeden Merlin 2 w miejsce baterii dziewięciu Merlinów 1D,
- rakieta Falcon X o udźwigu 38 t na LEO,
- rakieta Falcon X Heavy o udźwigu 125 t na LEO,
- rakieta Falcon XX o udźwigu 140 t na LEO,
- rakieta MCT o udźwigu 150-200 t na LEO.
Przypisy
- ↑ SpaceX Overview
- ↑ 2,0 2,1 SpaceX: Space Exploration Technology Company - Falcon Heavy (ang.). [dostęp 2011-03-25].
- ↑ Space Exploration Technologies Corporation - Falcon 1 (ang.). [dostęp 2012-02-02].
- ↑ Q&A with SpaceX founder and chief designer Elon Musk (ang.). [dostęp 2012-05-29].
- ↑ Draft Environmental Assessment for Issuing an Experimental Permit to SpaceX for Operation of the Grasshopper Vehicle at the McGregor Test Site, Texas (ang.). Federal Aviation Administration, wrzesień 2011. [dostęp 2012-05-29].
- ↑ Multi-stage booster (ang.). Stratolaunch Systems. [dostęp 2012-05-29].
- ↑ Orbital Sciences Replaces SpaceX on Stratolaunch Project (ang.). space.com, 2012-12-03. [dostęp 2012-12-08].
- ↑ SpaceX Unveils Heavy-Lift Vehicle Plan
