Cerkiew św. Mikołaja w Radomiu
| Cerkiew św. Mikołaja w Radomiu | |||||||||
| Cerkiew parafialna | |||||||||
| Państwo |  Polska |
||||||||
| Miejscowość | Radom | ||||||||
| Wyznanie | prawosławne | ||||||||
| Kościół | Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny | ||||||||
| Diecezja | łódzko-poznańska | ||||||||
| Wezwanie | św. Mikołaja | ||||||||
| Wspomnienie liturgiczne | 6/19 grudnia | ||||||||
|
|||||||||
|
|||||||||
Cerkiew św. Mikołaja w Radomiu – prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Kraków diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Cerkiew wybudowana w latach 1986–1992, znajduje się na starym cmentarzu prawosławnym przy ulicy Warszawskiej. Świątynia posiada jedną dużą kopułę i dwie mniejsze. We wnętrzu cerkwi znajduje się współczesny ikonostas.
[edytuj] Historia
W XVIII wieku kupcy greccy, uciekając przed prześladowaniami tureckimi znaleźli schronienie w Polsce. Osiedlili się m.in. w Opatowie i uzyskali zgodę władz Królestwa Polskiego do zakładania swoich świątyń w domach prywatnych, utrzymania we własnym zakresie kapłana prawosławnego i odprawiania nabożeństw w obrządku bizantyjskim. Z tego okresu (1778) bierze swój początek prawosławna parafia w Opatowie, która w 1837 została przeniesiona do Radomia.
W Radomiu, na pierwszą cerkiew zaadaptowano kościół poklasztorny klasztoru Sióstr Benedyktynek, skasowany w 1809 przez władze austriackie i przekształcony w więzienie. Pierwszym proboszczem prawosławnym w Radomiu został ks. Ignacy Klimowicz. W tym czasie w parafii było 234 wiernych (nie licząc wojskowych).
W październiku 1837 odbyła się uroczysta konsekracja radomskiej cerkwi pw. św. Mikołaja, której dokonał pierwszy prawosławny Biskup Warszawski Antoni Rafalski, sufragan Diecezji Wołyńskiej. Z tej okazji Jego Ekscelencja ofiarował księgę św. Ewangelii na ołtarz z własnoręcznym napisem: "Księgę tę, św. Ewangelię, składam w darze radomskiej cerkwi prawosławnej pw. św. Mikołaja w dniu jej wyświęcenia 10/22 października 1837 roku. Pokorny Antoni, prawosławny biskup Warszawski". Ewangelia ta (z 1804) zachowała się do dzisiaj i jest używana podczas uroczystych nabożeństw w parafii.
W wyniku starań bpa Antoniego, parafia otrzymała w 1839 parcelę miejską przy szosie Warszawskiej na urządzenie tam cmentarza. Począwszy od lat 70. XIX w., rodziła się myśl o wybudowaniu własnej, prawosławnej świątyni w Radomiu. Potrzebę potęgował szybki wzrost liczby parafian, a ponadto architektura świątyni wydawała się być obca duchowi prawosławia. Współistnienie cerkwi w jednym kompleksie z budynkami więzienia również budziło kontrowersje.
W 1902 wybudowano okazałą cerkiew pw. św. Mikołaja w samym centrum Radomia. Świątynia posiadała trzy ołtarze i poświęcono ją w styczniu tegoż roku przez bpa lubelskiego Hermana, sufragana Warszawskiego. W 1901 parafia prawosławna w Radomiu liczyła 2757 osób, a według danych statystycznych, zawartych w „Obzorach Radomskoj Guberni”: w całej guberni – zamieszkałych na stałe było 1907 osób, a czasowo 2287 osób.
Wybuch I wojny światowej zmienił sytuację wyznawców prawosławia w Radomiu. Liczba parafian znacznie się zmniejszyła, przestały funkcjonować wszystkie radomskie świątynie prawosławne – gimnazjalna, pułkowa oraz sobór. 20 lipca 1915 do Radomia wkroczyły wojska austriacko-węgierskie. Traktując sobór prawosławny jako zdobycz wojenną, ograbiły go ze wszystkiego, co stanowiło wartość, a następnie ogołocony – przekazany został władzom miejskim.
W 1918 staraniem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego planowano przerobienie soboru na Muzeum Ziemi Radomskiej. Sporządzono projekt, lecz idea ta upadła. W 1925 został powołany Komitet Przebudowy Kościoła Garnizonowego i w tym samym roku przystąpiono do przebudowy soboru. Przebudowę zakończono w 1930 i dokonano uroczystej konsekracji. Sobór prawosławny stał się kościołem garnizonowym i taki stan rzeczy pozostaje do dziś.
Po I wojnie światowej parafia prawosławna w Radomiu utraciła osobowość prawną. W ciągu okresu międzywojennego nie udało się zorganizować parafii. Pozbawieni własnej świątyni, prawosławni wynajmowali pomieszczenia dla sporadycznego odprawiania nabożeństw, które sprawował zaproszony, lub delegowany duchowny prawosławny z Warszawy lub innego miasta. W czasach okupacji niemieckiej korzystając z gościnności parafii ewangelicko-augsburskiej, wynajęto i urządzono cerkiew domową w pomieszczeniach w kamienicy przy ul. Mikołaja Reja 6.
W 1959 parafia otrzymała subwencję z Funduszu Kościelnego na budowę cerkwi. Budowę zlokalizowano na Cmentarzu Prawosławnym przy ul. Warszawskiej 15 w Radomiu. W 1980 rozpoczęła się budowa świątyni w nowym miejscu według nowego projektu. W 1983 budowę przerwano ze względu na poważne błędy konstrukcyjne, które uniemożliwiały kontynuację prac. Głównym inicjatorem podjęcia na nowo budowy świątyni parafialnej w Radomiu był przede wszystkim ówczesny Metropolita Bazyli, biorąc w tym przedsięwzięciu aktywny i osobisty udział.
W 1986 ponownie przystąpiono do budowy, którą ukończono w 1992. Uroczystościom poświęcenia przewodniczył Arcybiskup Białostocki i Gdański Sawa (obecny Metropolita Warszawski i Całej Polski), przy współudziale miejscowego ordynariusza Biskupa Łódzkiego i Poznańskiego Szymona (obecnie Arcybiskupa) i Biskupa Lubelskiego i Chełmskiego Abla (obecnie Arcybiskupa).
[edytuj] Bibliografia
- Kalendarz prawosławny na 2009 rok, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171
- „Radomskie Prawosławie”, ks. Jarosław Antosiuk, Radom, 2003.
