Radom

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy Radomia – miasta w województwie mazowieckim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Współrzędne: 51°24'N 21°08'E / 51.4, 21.133

Radom
Ulica Żeromskiego, główny deptak miasta
Herb Radomia
Województwo	mazowieckie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Radom miejska
Prawa miejskie	XIII wiek
Prezydent miasta	Andrzej Kosztowniak
Powierzchnia	111,8 km²
Położenie (punkt)	51° 24' 00 '' N 21° 08' 00 '' E
Wysokość	150 - 200 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość	224 226[1] ▼ 2 008 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 48
Kod pocztowy	26-600 do 26-621
Tablice rejestracyjne	WR
Położenie na mapie Polski Radom
TERC10 (TERYT)	1463011
SIMC10	0972750
Miasta partnerskie	Bańska Bystrzyca Dyneburg Homel Stara Zagora Tarnopol Ploeszti Oziory Talavera de la Reina Magdeburg
Hasło promocyjne: Radom - tu chcę mieszkać
Urząd miejski 3 ul. Jana Kilińskiego 30 26-600 Radom tel. 48 362-04-24; faks 48 362 89 09
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Radom – miasto, powiat grodzki w centralno-wschodniej Polsce w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną. Największy ośrodek miejski w widłach Wisły i Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba kurii diecezji radomskiej i powiatu radomskiego. Centrum administracyjne i kulturalne ziemi radomskiej.

Według danych GUS 31 grudnia 2008 roku miasto Radom liczyło 224 226 mieszkańców. ³⁵

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: Historia Radomia.

Ratusz (obecnie archiwum)

Sąd. Dawniej Narodowy Bank Polski

Domy Gąski i Esterki – obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej

Klasztor i kościół oo. Bernardynów

Kościół garnizonowy

• VIII-IX wiek – istnieje osada w dolinie rzeki Mlecznej (w rejonie dzisiejszego Starego Miasta)
• 2. połowa X wieku – budowa grodu obronnego
• 1155 – pierwsza pisana wzmianka o Radomiu w bulli papieża Hadriana IV
• 1233 – pierwsza pisemna wzmianka o kasztelanie radomskim – Marku.
• 2. połowa XIII wieku – Stary Radom otrzymał prawa średzkie
• 1340 – Kazimierz III Wielki założył Nowy Radom
• 1364 – Radom otrzymał prawo magdeburskie
• 1360-1370 – Kazimierz Wielki funduje mury miejskie, zamek królewski, ratusz i kościół farny pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela
• 1383 – na sejmie w Radomiu obrano Jadwigę, córkę Ludwika Węgierskiego, królem Polski
• 1401 – w Radomiu zawarto unię wileńsko-radomską unię Polski z Litwą
• 1469 – poselstwo czeskie ofiarowało w Radomiu koronę Władysławowi Jagiellończykowi
• 1481 – w Radomiu zamieszkał drugi syn Kazimierza Jagiellończyka, królewicz Kazimierz (obecny patron miasta), który pod nieobecność przebywającego na Litwie ojca sprawował stąd rządy w Koronie
• 1489 – na radomskim zamku wielki mistrz zakonu krzyżackiego Johann von Tieffen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi
• 1495 – w farze radomskiej syn Kazimierza Jagiellończyka – Fryderyk – odebrał insygnia kardynalskie.
• 1505 – obradujący w Radomiu sejm uchwalił konstytucję Nihil novi oraz zatwierdził "Statut Łaskiego" – pierwszy zbiór praw państwa polskiego.
• 1564 – według przeprowadzonej lustracji miasto liczyło 1800 osób, 180 domów, 14 jatek, 2 łaźnie i 2 młyny.
• 1613 – Radom stał się siedzibą Koronnego Trybunału Skarbowego.
• 1628 – miasto zostało zniszczone przez wielki pożar.
• 1656 – podczas najazdu szwedzkiego, w Rynku, w domu nr 4 należącym do Adama Gąski kwaterował król szwedzki Karol X Gustaw.
• 1660 – po opuszczeniu miasta przez Szwedów liczyło ono 395 mieszkańców i 37 domów
• 1737-1756 – budowa Kolegium Pijarów, według projektu Antonio Solariego
• 1763 – zniesienie Trybunału Skarbowego, Radom liczył 1370 mieszkańców i 137 budynków
• 1767 – Karol Radziwiłł zawiązał w Radomiu konfederację reakcyjnej magnaterii i szlachty, uznającej rosyjski carat za gwaranta ustroju Rzeczypospolitej.
• 1787 – Stanisław August Poniatowski powołał w Radomiu Komisję Dobrego Porządku.
• 1795 – po III rozbiorze Polski Radom zostaje włączony do zaboru austriackiego i staje się siedzibą Cyrkułu, Komisji Obwodowej, Trybunału Cywilnego i Sądu Pokoju.
• 1809 – Radom zostaje stolicą departamentu w Księstwie Warszawskim.
• 1816 – powstaje województwo sandomierskie z siedzibą władz w Radomiu
• 1817 – założenie pierwszej świeckiej szkoły elementarnej pod przewodnictwem Łukasza Raczyńskiego
• 1819 – Fryderyk August Schnierstein otworzył zakład garbarski, zapoczątkowując przemysłowy rozwój miasta.
• 1825-1827 – wzniesienie gmachu Komisji Województwa Sandomierskiego według projektu Antonio Corazziego
• 1827 – z inicjatywy ks. Kazimierza Kłaczyńskiego powstaje Radomskie Towarzystwo Naukowe
• 1844 – Radom został stolicą guberni radomskiej, której granice sięgają aż podkrakowskiego Miechowa
• 1867 – miasto jako jedno z pierwszych w Królestwie otrzymało kanalizację; z guberni radomskiej wyłączone zostają południowe powiaty co daje początek guberni kieleckiej.
• 1885 – uruchomienie linii kolejowej z Dęblina do Dąbrowy Górniczej
• 1901 – uruchomienie w Radomiu jednej z pierwszych w Królestwie elektrowni oraz miejskiej sieci oświetleniowej
• 1905 – w Radomiu w trakcie strajków doszło do starć pomiędzy robotnikami a oddziałami carskimi.
• 1910 – w Radomiu powstaje klub sportowy RKS Radomiak Radom
• 1911 – Radom liczył 51 934 mieszkańców^{[potrzebne źródło]}.
• 1918 – Radom wchodzi w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1939 r.
• 1918 – w Radomiu powstała Dyrekcja Okręgowa Kolei (w latach trzydziestych XX w. przeniesiona do Chełma, a następnie do Lublina)
• 1921 – w Radomiu mieszkało 24.495 Żydów, stanowiąc 40% mieszkańców^{[potrzebne źródło]}
• 1926 – w Radomiu powstał klub sportowy RKS Broń Radom
• 1933 – Radom uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą.
• 1936-1939 – Radom wszedł w skład Centralnego Okręgu Przemysłowego, powstały Fabryka Chemiczna, Fabryka Broni, gazownia miejska, fabryka telefonów, fabryka obuwia. W okresie tym powstał Teatr Rozmaitości, nawiązujący do tradycji teatru radomskiego z pierwszej połowy XIX w. oraz filia Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie – zalążek szkolnictwa wyższego w mieście.
• 1938 – miasto liczyło 90 059 mieszkańców.^{[potrzebne źródło]}
• 1939-1945 – Radom był stolicą dystryktu radomskiego w Generalnym Gubernatorstwie.
• 1941 – utworzenie przez Niemców getta, w którym zgromadzono 32 tys. Żydów
• 1942-1944 – wywiezienie i wymordowanie radomskich Żydów w obozach zagłady; likwidacja getta
• 1944 – po upadku powstania warszawskiego w Radomiu zorganizowany został tajny ośrodek nauczania Uniwersytetu Warszawskiego.
• 1945, 16 stycznia – wkroczenie do Radomia jednostek Armii Czerwonej
• 9 września 1945 oddziały Armii Krajowej Obwodu Kielecko-Radomskiego, pod dowództwem Stefana Bembińskiego "Harnasia" opanowały miasto, zdobyły więzienie i uwolniły aresztowanych żołnierzy AK.
• 1946 Radom wchodzi w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1975 r.
• 1949 – w Radomiu powstaje Wieczorowa Szkoła Inżynierska NOT, która daje początek późniejszej Politechnice Radomskiej oraz Politechnice Świętokrzyskiej.
• 1951 – powstała w Radomiu Oficerska Szkoła Lotnicza. 5 lat później trafiają tu legendarni piloci Polskiego lotnictwa: m.in. gen. Stanisław Skalski i płk Wacław Król.
• do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Radom.
• 1963 – ponowne zawiązanie Radomskiego Towarzystwa Naukowego.
• 1975 – w wyniku reformy administracyjnej Radom odzyskał status stolicy województwa.
• 1976, 25 czerwca – radomscy robotnicy rozpoczęli protest przeciw polityce rządu i PZPR, brutalnie stłumiony przez ZOMO (wydarzenia radomskie) – miasto stało się znanym ośrodkiem opozycji antykomunistycznej.
• 1980 - 9 pażdziernika powstaje Międzyzakładowy Komitet Załozycielski NSZZ "Solidarność" Ziemia Radomska z pierwszą siedzibą przy ul. Jacka Malczewskiego.
• 1984 – powstało Międzyresortowe Centrum Naukowe Eksploatacji Majątku Trwałego – dzisiejszy Instytut Technologii Eksploatacji – jedna z wiodących placówek badawczych w kraju.
• 1991, 4 czerwca – wizyta w Radomiu papieża Jana Pawła II
• 1992, 25 marca – utworzenie diecezji radomskiej
• 1996 – Radomska Wyższa Szkoła Inżynierska otrzymała rangę Politechniki Radomskiej.
• 1999 – Radom jako stolica powiatu wchodzi w skład województwa mazowieckiego.
• 2001, 18 października – Tragiczna śmierć 2 biskupa radomskiego Jana Chrapka.
• 2002, 25 maja – kardynał Joseph Ratzinger, później papież Benedykt XVI, odwiedził Radom w związku ze święceniem Zygmunta Zimowskiego na biskupa.
• 2004 – rozpoczęła się oczekiwana od kilkudziesięciu lat rewitalizacja Miasta Kazimierzowskiego.
• 2005 – podpisanie w Radomiu porozumienia międzyregionalnego dotyczącego budowy drogi ekspresowej Wschód-Zachód S12
• 2006 – inauguracja drugiego nawiedzenia kopii Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej w Radomiu, której przewodniczył kardynał Stanisław Dziwisz, 44 biskupów i tysiące wiernych przybyłych z diecezji radomskiej.
• 2007 - podczas pokazów lotniczych AIR SHOW pierwszego września w czasie wykonywania swoich pokazów dwa samoloty się zderzyły w efekcie tego śmierć ponieśli dwaj piloci.

[edytuj] Środowisko naturalne

[edytuj] Położenie

Radom znajduje się w centralnej Polsce, w południowej części województwa mazowieckiego nad rzeką Mleczną. Historycznie położony jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej oraz stanowi siedzibę ziemi radomskiej. Zgodnie z fizyczno-geograficznym podziałem Kondrackiego miasto położone jest na Nizinie Mazowieckiej, na Równinie Radomskiej.

[edytuj] Klimat

[edytuj] Nazwa miasta

Według legendy "O srebrnopiórym orle i radomskim grodzie" pewien młodzieniec trafił niesiony głodem do pięknej, zaklętej wioski. Drzewa, krzewy i rzeka szumiały jakby chcąc coś mu powiedzieć. Oczarowany tym pięknem wypowiedział "Rad dom bym tutaj zbudował". To odczarowało wioskę. Jej mieszkańcy ugościli młodzieńca, a na tamtym miejscu wybudowano gród "Radom".

W rzeczywistości Radom brzmiał pierwotnie Radom' (z miękkim m' – stąd dopełniacz: Radomia) i był przymiotnikiem dzierżawczym od imienia Radom (dopełniacz: Radoma), które to imię jest skrótem od imienia Radomir. Czyli Radom' oznaczał "gród [należący do] Radoma" – tak jak Poznań to "gród [należący do] Poznana"^[3].

[edytuj] Tytulatura Miasta (od okresu dynastii Piastów do czasów obecnych)

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2008-01. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Okres Andegaweński i Jagielloński

• Królewskie Książęce Miasto Radom

Okres Władców Elekcyjnych

• Królewskie Książęce Trybunalskie Miasto Radom (1613-1764)

Okres Nowej Galicji i Księstwa Warszawskiego (1794-1815)

• Miasto stołeczne cyrkułu radomskiego (1795-1809)
• Miasto stołeczne departamentu radomskiego (1809-1815)

Okres Królestwa Polskiego i zaboru rosyjskiego (1816-1916)

• Miasto stołeczne województwa sandomierskiego (1816-1837)
• Miasto stołeczne Guberni radomskiej (1837-1916)

Okres II Rzeczypospolitej

• Miasto Powiat Radom

Okres Generalnego Gubernatorstwa (1939-1945)

• Miasto Stołeczne Dystryktu radomskiego

Okres PRL i początki III Rzeczypospolitej

• Miasto stołeczne województwa radomskiego (1975-1998)
• Miasto Powiat Radom

[edytuj] Architektura i urbanistyka

 Osobny artykuł: Place i ulice Radomia.

[edytuj] Ważniejsze miejsca i zabytki

Grodzisko Piotrówka odrestaurowane staraniem SKRZR

Bazylika katedralna Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu

Kościół ewangelicko-augsburski

Kolegium pijarów, obecnie Muzeum im. Jacka Malczewskiego

Stara elektrownia

Grodzisko Piotrówka

Powstało ok. X w. Siedziba kasztelana radomskiego. Na podgrodziu rozciągała się osada rzemieślniczo-handlowa. Grodzisko zostało częściowo odrestaurowane w 2004 staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia.

Kościół św. Wacława

Najstarsza a jednocześnie najbardziej tajemnicza budowla Radomia. Opierając się na niezachowanym do dziś napisu na kamieniu znalezionym w nawie kościelnej datowano go na 1216 lub 1276. W XIX w. popadł w ruinę. Odrestaurowany w latach 1978-1986.

Kościół farny św. Jana Chrzciciela

Kościół ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Wybudowany w latach 1360-1370 w stylu gotyckim.

Kościół i klasztor oo. bernardynów

Zespół kościelny ufundowany w roku 1468 przez króla Kazimierza Jagiellończyka wspólnie ze starostą radomskim, Dominikiem z Kazanowa. Całkowicie wymurowany do roku 1507. W skład zespołu wchodzi kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i klasztor z unikalną kuchnią klasztorną.

Zamek Królewski

Wzniesiony w latach 1360-1370 staraniem Kazimierza Wielkiego. Później kilkukrotnie przebudowywany. Zrujnowany podczas potopu szwedzkiego doczekał się tylko częściowej odbudowy. Zachowane elementy zamku obejmują parter i podziemia tzw. "Domu Wielkiego". W ostatnich latach staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia przeprowadzono na zamku badania archeologiczne oraz częściową rekonstrukcję przypór.

Mury miejskie

Budowane wraz z zamkiem od 1364 przez Kazimierza Wielkiego. Posiadały ponad trzydzieści baszt oraz trzy bramy. Do dziś zachowały się fragmenty jednej z nich (tzw. "iłżeckiej") oraz fragment murów wtopiony w południowe skrzydło Kolegium oo. Pijarów.

Średniowieczna szkoła parafialna

Odkryta zupełnie przypadkiem w 2005 podczas prac badawczych w zespole zabudowy na placu farnym. Niepozorna kamienica, która jak sądzono jest bezwartościową ruderą okazał się kryć pod warstwą tynku stare gotyckie mury. Planowane sa kompleksowe prace archeologiczne, które pozwolą m.in. ustalić czas wzniesienia budowli.

Kolegium oo. pijarów

Wznoszone etapami począwszy od 1736 wg projektu A. Solariego. W latach międzywojennych siedziba Okręgowej Dyrekcji Kolejowej. Obecnie muzeum.

Klasztor benedyktynek z kościołem św. Trójcy

Fundowany w 1613. Zasadniczą część budowli wzniósł w latach późniejszych Tylman z Gameren. Wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Ostatni raz w 1920

Ratusz

Pierwotny, gotycki stał pośrodku rynku. Obiekt rozebrano w 1820. Nowy, neorenesansowy zbudowano wg projektu Henryka Marconiego w latach 1847-1848. W latach okupacji hitlerowskiej planowana była rozbiórka ratusza – na szczęście nie doszła do skutku.

Kościół ewangelicko-augsburski w Radomiu

Parafia ewangelicka powstała w 1826 roku na skutek napływu kolonistów ewangelickiego wyznania. W 1827 parafia odkupiła budynek teatru od Towarzystwa Dobroczynności. Po zakończonej przebudowie pierwsze nabożeństwo odprawiono 15 sierpnia 1828 roku. Parafia szybko się rozwijała. W 1893 odnotowano liczbę 5.000 wiernych.

Dawny gmach komisji województwa sandomierskiego

Wybudowany w 1825-1827 jako siedziba władz utworzonego w 1816 województwa sandomierskiego ze stolicą w Radomiu. Klasycystyczny, monumentalny, zaprojektowany przez Antonio Corazziego po dziś dzień pełni rolę siedziby władz wojewódzkich.

Resursa Obywatelska

Wybudowana w 1852 wg projektu Ludwika Radziszewskiego. W latach 1918-1939 siedziba Teatru Rozmaitości. Po wojnie przebudowana na kino. Obecnie siedziba Centrum Sztuki 'Resursa'.

Rogatki

Murowane, klasycystyczne, wzniesione w XIX w. przy głównych traktach wylotowych. Zachowały się dwie – przy dawnym przedmieściu lubelskim oraz warszawskim.

Loża masońska

Wzniesiona w połowie XIX w. w stylu, klasycystycznym. Obecnie siedziba Prokuratury Okręgowej.

Stara elektrownia

Pierwsza elektrownia w tzw. "Kongresówce", wzniesiona w 1903. Obecnie przebudowywana na Centrum Sztuki Współczesnej.

Stary Ogród

Utworzony w 1820 roku w układzie promienistym. Założenie ogrodowe, poważnie zdewastowane w trakcie I wojny światowej uległo dużym przekształceniom. Trwa renowacja kompleksu parkowego.

Cmentarz żydowski

założony w 1837 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1951 roku.

[edytuj] Pomniki i miejca pamięci narodowej

• Pomnik Czynu Legionów

[edytuj] Zagospodarowanie terenu

Obecnie na strukturę zagospodarowania przestrzennego Radomia składają się takie elementy jak:

• śródmiejska zabudowa mieszkaniowo-usługowa,
• zwarte osiedla i zespoły zabudowy wielorodzinnej i tu przede wszystkim bloki z dużej płyty oraz osiedla robotnicze,
• zwarte osiedla zabudowy jednorodzinnej i zabudowy rozproszonej,
• zespoły zabudowy przemysłowo-technicznej
• tereny leśne
• obszary typowo rolnicze
• tereny komunikacyjne – w tym komunikacja drogowa, kolejowa i lotnicza

Na terenie miasta występują również tereny chronione prawnie – użytki ekologiczne, zajmujące jedynie 0,06% powierzchni miasta. Istotnym problemem, który wpływa na stan zagospodarowania terenu oraz na prowadzenie efektywnej polityki zagospodarowania gruntami jest niewielki zasób gruntów pozostających we własności miasta

[edytuj] Gospodarka

W mieście są 4 centra handlowe (M1, E. Leclerc, Carrefour, C1) oraz 3 galerie handlowe (Gama, Rosa, Stokrotka). Ponadto Radom posiada 8 miejsc targowych^[4].

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Radomia.

[edytuj] Edukacja

Aula Politechniki Radomskiej

 Osobny artykuł: Lista szkół w Radomiu.

Radom jest w województwie mazowieckim największym po Warszawie ośrodkiem akademickim. W mieście znajduje się 10 szkół wyższych i 2 kolegia nauczycielskie.

Poza tym:

• 11 zespołów szkół ponadgimnazjalnych
• 13 liceów ogólnokształcących
• 3 szkoły artystyczne
• 22 gimnazja
• 30 szkół podstawowych

[edytuj] Kultura

Resursa Obywatelska. Dawniej Teatr Rozmaitości, później kino "Przyjaźń"

W mieście działa Radomskie Towarzystwo Naukowe.

[edytuj] Kina

• Centrum Filmowe Helios – 5 sal
• w budowie - Multikino – 6 sal (w Galerii Słoneczna; otwarcie 1. kwartał 2010^{[potrzebne źródło]})

Wcześniej działały jeszcze w Radomiu kina: Atlantic, Hel, Odeon, Mega, oraz kino w Resursie Obywatelskiej. W planach jest budowa kolejnych dwóch multipleksów oraz uruchomienie po przerwie kina studyjnego.

[edytuj] Teatry

• Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego
• Teatr Klerycki w Wyższym Seminarium Duchownym w Radomiu
• Teatr Poszukiwań w Ośrodku Kultury i Sztuki "Resursa Obywatelska" w Radomiu

[edytuj] Muzea

• Muzeum im. Jacka Malczewskiego
• Muzeum Wsi Radomskiej
• Muzeum Sztuki Współczesnej
• Muzeum Harcerstwa Ziemi Radomskiej
• Muzeum Pamiątek Turystycznych PTTK
• Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej "Elektrownia"
• Galeria Dziedzictwa Kulturowego Miasta Radomia
• Muzeum Diecezjalne

[edytuj] Domy Kultury

• Młodzieżowy Dom Kultury im. Heleny Stadnickiej
• Dom Kultury "Południe"
• Dom Kultury " Borki"

[edytuj] Znani Radomianie

• Jacek Malczewski
• Tytus Chałubiński
• Leszek Kołakowski
• Artur Gadowski
• Małgorzata Foremniak
• Grzegorz Kowalczyk
• Szymon Wydra
• Wojtek Owczarek
• Jerzy Połomski
• Stanisław Zybowski
• Tomasz Karolak
• Łukasz Foltyn
• Zygmunt Solorz-Żak

[edytuj] Lokalne środki przekazu

W Radomiu znajduje się oddział TVP Warszawa, lokalna sieć kablowa posiada także swoją stację Telewizja Dami.

Gazety radomskie ukazujące się regularnie:

• Anonse – Gazeta Bezpłatnych Ogłoszeń
• Gazeta Wyborcza
• Echo Dnia
• Życie Radomskie
• Nasze Miasto – tygodnik
• 7 Dni – tygodnik
• Tygodnik Radomski
• Mój Radom – Miejska Gazeta Internetowa
• Teraz Radom – bezpłatny tygodnik

[edytuj] Sport

 Osobny artykuł: sport w Radomiu.

Początkiem historii sportu radomskiego jest rok 1910, kiedy to po uzyskaniu oficjalnego pozwolenia od władz carskich powstało Radomskie Towarzystwo Sportowe. Posiadało ono pięć sekcji: piłki nożnej (pod nazwą "Kordian"), kolarską, tenisową, łyżwiarską i gimnastyczną ("Sokół").

[edytuj] Religia

Kościół Świętej Trójcy

Radom jest siedzibą diecezji radomskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Miasto posiada 35 parafii, które są podzielone pomiędzy 5 dekanatów: Radom-Centrum, Radom-Wschód, Radom-Zachód, Radom-Północ, Radom-Południe.

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą także następujące kościoły:

• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny - parafia i cerkiew w Radomiu
• Kościół ewangelicko-augsburski – parafia i kościół w Radomiu
• Kościół Chrześcijan Baptystów – zbór w Radomiu
• Wspólnota Kościołów Chrystusowych – zbór w Radomiu
• Kościół Chrystusowy – zbór w Radomiu
• Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – zbór w Radomiu
• Kościół Boży - zbór Jezusa Chrystusa w Radomiu
• Wspólnota Chrześcijańska "Golgota" w Radomiu
• Kościół w Radomiu
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego – zbór w Radomiu
• Świadkowie Jehowy - zbory w Radomiu

Panadto w Radomiu mieszkają przedstawiciele następujących wyznań:

• Kościół Starokatolicki Mariawitów - parafia w Wierzbicy
• Kościół Polskokatolicki - parafia w Studziankach Pancernych

[edytuj] Administracja i polityka

Delegatura Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego

Sąd Okręgowy

Radom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy Radomia wybierają do swojej Rady Miasta 28 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedzibą władz jest Urząd Miasta przy ul. Jana Kilińskiego.

W Radzie Miasta działają następujące kluby radnych: Prawo i Sprawiedliwość, Radomianie Razem, Platforma Obywatelska, Porozumienie Lewicy oraz Stowarzyszenie Kocham Radom.

Miasto jest także siedzibą starostwa radomskiego. Radom jest członkiem Związku Miast Polskich.

Pomimo utraty funkcji administracyjnej stolicy województwa w 1999 r., w Radomiu funkcjonuje wiele instytucji o regionalnym znaczeniu. Mieści się tu wojewódzki urząd skarbowy, wydział zamiejscowy wojewódzkiego sądu administracyjnego, sąd okręgowy wraz z prokuraturą okręgową, delegatura urzędu wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego. Ponadto ma tu siedzibę Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych i delegatura Instytutu Pamięci Narodowej.

[edytuj] Prezydenci Radomia

• 1916-? Tadeusz Przyłęcki (ND)
• 1923-1927 Tomasz Całuń (PPS)
• 1927-1930 Józef Grzecznarowski (PPS)
• 1934-1938 Roman Szczawiński (PPS)
• 1938-1939 Józef Grzecznarowski (PPS)
• 1994-1997 Kazimierz Wlazło
• 1997-1998 Ryszard Fałek
• 1998-2002 Adam Włodarczyk (SLD)
• 2002-2006 gen. Zdzisław Marcinkowski (Radomianie Razem)
• 2006- Andrzej Kosztowniak (PiS)

[edytuj] Parlamentarzyści

 Z tym tematem związane są kategorie: Posłowie z okręgu Radom, Senatorowie z okręgu Radom.

 Osobny artykuł: okręg wyborczy Radom.

[edytuj] Podział administracyjny

W Radomiu nie istnieje oficjalny podział na dzielnice. Zwyczajowo miasto dzieli się na następujące dzielnice i osiedla:

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-02. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

[edytuj] Transport

[edytuj] Kolejowy

Dworzec PKP w Radomiu

Radom leży na skrzyżowaniu linii kolejowych prowadzących do Warszawy, Krakowa, Łodzi i Lublina.

W mieście znajduje się dworzec PKP oraz stacje PKP (Radom Potkanów, Radom Wschodni). W latach 2010-2014 planowana jest budowa kolejnych 4-5 przystanków kolejowych - Radom Stara Wola, Radom Żółkiewskiego, Radom Gołębiów, Radom Dzierzków (rezerwa terenu pod budowę peronu w przyszlości), Radom Os. Południe. Ich lokalizacja została już uzgodniona z PKP PLK i będzie realizowana wraz z modernizacją linii nr 8.

[edytuj] Drogowy

Miejski odcinek drogi nr 12

Przez Radom biegną trzy drogi międzynarodowe i krajowe:

• 7 S7 Gdańsk – Warszawa – Radom – Kielce – Kraków – Chyżne
• 9 Radom – Rzeszów – Barwinek
• 12 S12 Piotrków Trybunalski – Radom – Lublin – Dorohusk

Z Radomia do innych miejscowości prowadzą trzy drogi wojewódzkie:

• 737 Radom – Kozienice 79
• 740 Radom – Potworów 48
• 744 Radom – Starachowice

W budżecie Radomia na 2008 rok zapisano fundusze na budowę wewnętrznej obwodnicy południowej, jednak jej realizacja jest uzależniona od pozyskania funduszy zewnętrznych^{[potrzebne źródło]}. Połączy rondo Matki Boskiej Fatimskiej (ciąg DK nr 9 i 12) z węzłem na trasie E77 w podradomskim Młodocinie.^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Rowerowy

Jak dotąd, realizacja ścieżek rowerowych w Radomiu odbywała się bez kompleksowego programu rozwoju transportu rowerowego. Istniejące ścieżki zbudowano przy okazji remontów ulic, w większości przypadków niefachowo – przy użyciu błędnej technologii opartej na zastosowaniu kostki brukowej. Wiele zasług dla radomskich rowerzystów ma Radomskie Bractwo Rowerowe, które czyni m.in. starania, by rozwój sieci ścieżek rowerowych odbywał się w oparciu o konkretne założenia i przy wykorzystaniu odpowiednich technologii.

Lotnisko Radom-Sadków (2003 r.)

[edytuj] Port lotniczy

W Radomiu znajduje się lotnisko Radom-Sadków o wysokich parametrach technicznych, które jest aktualnie wykorzystywane głównie przez wojsko. Co dwa lata na lotnisku Radom-Sadków odbywają się największe w Polsce międzynarodowe pokazy lotnicze Air Show. Spółka "Port Lotniczy Radom" jak i władze miasta przygotowują się do uruchomienia z niego regularnych połączeń pasażerskich i cargo. Drugie lotnisko, będące siedzibą aeroklubu radomskiego znajduje się w podradomskim Piastowie. System komunikacji lotniczej Radomia uzupełnia lądowisko przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym.

[edytuj] Komunikacja miejska

 Osobny artykuł: Komunikacja miejska w Radomiu.

Obecnie w ramach regularnej komunikacji miejskiej po Radomiu i kilku okolicznych gminach kursują 23 linie autobusowe oznaczone cyfrowo. Codziennie w ramach komunikacji miejskiej na ulice wyjeżdża około 130 autobusów. Średnia częstotliwość wszystkich linii w szczycie wynosi 20 minut^[5]. Organizatorem i regulatorem komunikacji miejskiej jest zakład budżetowy gminy – Miejski Zarząd Dróg i Komunikacji. Komunikacja podmiejska obecnie jest obsługiwana przez wielu przewoźników prywatnych, a także spółki wykonujące przewozy w ramach sieci MZDiK.

[edytuj] Infrastruktura

[edytuj] Bezpieczeństwo

• Mazowiecka Komenda Wojewódzka Policji w Radomiu
• Crime Stoppers Radom
• Delegatura ABW w Radomiu
• Garnizon Radom

[edytuj] Infrastruktura techniczna

Obiekty nadawczo-transmisyjne:

• Radom Komin CM Południe (Potkanów) – Radio Rekord (106,2 MHz); TV4 (575,25 MHz)
• Radom Komin CM Północ (Komin Ciepłowni Miejskiej) – Radio Plus Radom (90,7 MHz)
• RON Radom Wacyn
• maszt Radom Hotel Asystencki – Polskie Radio Euro (104,6 MHz)
• Radom Iłża – Twoje Radio Iłża (1602 kHz)
• Radom – Radio Eska (Radom) (106,9 MHz)

[edytuj] Uzbrojenie terenu

• Wodociągi:

W Radomiu źródłem zaopatrzenia w wodę dla celów komunalnych i przemysłowych są wody podziemne ujmowane z poziomu kredowego, który jest głównym poziomem wodonośnym dla miasta. W Radomiu podłączonych jest 98,46% ogółu mieszkań do sieci kanalizacji sanitarnej.

• Ciepłownictwo:

Sieć ciepłownicza obejmuje swoim zasięgiem ponad 27 km² a to jest 24% powierzchni miasta. Może wydaje się że jest to mały odsetek ale system ten pokrywa wszystkie najgęściej zaludnione obszary miasta. W Radomiu istnieją 2 źródła ciepła: - Ciepłownia „Południe” - Ciepłownia „Północ” Podsumowując system ciepłowniczy należy uznać za silną stronę miasta, natomiast jego rozbudowę za szansę rozwoju ośrodka.

• Gospodarka odpadami:

Jeśli chodzi o odbiór odpadów komunalnych, Radom obsługiwany jest przez składowisko o łącznej powierzchni 20 ha, 93% składowanych odpadów stanowią odpady komunalne, pozostałe 7% odpady przemysłowe. Dodatkowo w sąsiedztwie wysypiska występuje kompostownia odpadów „zielonych” o powierzchni 3 ha. Dla miasta Radomia został zaprogramowany Kompleksowy System Gospodarowania Odpadami, którego częścią jest Zakład Utylizacji Odpadów Komunalnych, który zostanie utworzony w niedalekiej przyszłości. Ze względu na bliską lokalizację ciepłowni „Północ” i Zakładu Utylizacji Odpadów Komunalnych oraz na zastosowaną technologię będzie można zastosować frakcję palną do wytworzenia energii cieplnej przy niskim koszcie.

• Energia elektryczna:

Radom czerpie energie elektryczną z elektrowni Kozienice, skąd przesyłany jest do 2 stacji rozdzielczych w Kozienicach i Rożkach. Na terenie miasta poziom zaopatrzenia oraz stan techniczny jest oceniany jako bardzo dobry.

• Dostęp do Internetu:

Na terenie Radomia działa 13 dostawców usług internetowych.

• System komunikacyjny:

Tak jak wcześniej było już wspomniane Radom leży na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych drogowych i kolejowych łączących wschód z zachodem i północ z południem. Zgodnie z założeniem Narodowego Planu Rozwoju do 2012 roku przez Radom będzie przebiegał jeden z najważniejszych szlaków kolejowych – S8 łączący północ Polski z południem Europy. W chwili obecnej trwa modernizacja południowo-mazowieckiego odcinka drogi międzynarodowej E77, która spowoduje, że do 2009 uzyska ona status drogi ekspresowej. Jeśli chodzi o transport lotniczy, Radom dysponuje lotniskiem wojskowo-szkoleniowym – Radom-Sadków, oraz oddalonym o 10 km trawiastym lotniskiem szkoleniowym – Radom-Piastów. Jednym z głównych celów rozwoju miasta jest przekształcenie lotniska w Sadkowie na port lotniczy, który będzie stanowił lotnisko uzupełniające dla centralnego portu lotniczego Warszawa-Okęcie. Dostępność komunikacyjną Radomia należy uznać za jedną z mocnych stron miasta, mimo zaniedbań w stanie technicznym dróg i linii kolejowych.

[edytuj] Zobacz też

• synagoga w Radomiu
• Kasa Spółdzielcza Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich "Pomoc" w Radomiu
• Jutrzenka Wschodząca

[edytuj] Przypisy

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Radom

• Oficjalna strona miasta
• BIP powiatu grodzkiego Radom
• Radomski Portal Informacyjny

• Radom w katalogu Open Directory Project

p • d • e Województwo mazowieckie Powiaty grodzkie Ostrołęka • Płock • Radom • Siedlce • Warszawa Powiaty ziemskie białobrzeski • ciechanowski • garwoliński • gostyniński • grodziski • grójecki • kozienicki • legionowski • lipski • łosicki • makowski • miński • mławski • nowodworski • ostrołęcki • ostrowski • otwocki • piaseczyński • płocki • płoński • pruszkowski • przasnyski • przysuski • pułtuski • radomski • siedlecki • sierpecki • sochaczewski • sokołowski • szydłowiecki • warszawski zachodni • węgrowski • wołomiński • wyszkowski • zwoleński • żuromiński • żyrardowski

p • d • e Województwo kieleckie (II Rzeczpospolita) miasto wojewódzkie – Kielce Powiaty miejskie Częstochowa (od 1928) • Radom (od 1932) • Sosnowiec (od 1928) Powiaty będziński • częstochowski • iłżecki • jędrzejowski • konecki • kielecki • konecki (do 1939) • kozienicki • miechowski • olkuski • opatowski • opoczyński (do 1939) • pińczowski • radomski • sandomierski • stopnicki • włoszczowski • zawierciański (od 1927)

p • d • e Miasta Nowej Hanzy  Niemcy Ahlen • Alfeld an der Leine • Anklam • Attendorn • Bad Iburg • Balve • Beckum • Bockenem • Brakel • Brandenburg an der Havel • Breckerfeld • Brema • Brilon • Brunszwik • Buxtehude • Demmin • Dorsten • Dortmund • Drolshagen • Duderstadt • Duisburg • Einbeck • Emmerich am Rhein • Frankfurt nad Odrą • Fürstenau • Gardelegen • Getynga • Goslar • Greifswald • Gronau (Leine) • Halle • Haltern am See • Hamburg • Hameln • Hamm • Haselünne • Havelberg • Helmstedt • Herford • Hildesheim • Höxter • Kalkar • Kamen • Kilonia • Korbach • Kyritz • Lemgo • Lippstadt • Lubeka • Lüneburg • Lünen • Magdeburg • Marienmünster • Medebach • Melle • Meppen • Merseburg • Minden • Mühlhausen • Münster • Naumburg • Neuenrade • Neuss • Nieheim • Osnabrück • Osterburg • Osterode am Harz • Paderborn • Perleberg • Pritzwalk • Quakenbrück • Quedlinburg • Rheda-Wiedenbrück • Rheine • Rostock • Rüthen • Salzwedel • Seehausen (Altmark) • Soest • Solingen • Stade • Stendal • Stralsund • Sundern (Sauerland) • Tangermünde • Telgte • Uelzen • Unna • Uslar • Vreden • Warburg • Warendorf • Werben (Elbe) • Werl • Werne • Wesel • Wipperfürth • Wismar  Polska Białogard • Braniewo • Chełmno • Darłowo • Elbląg • Frombork • Gdańsk • Goleniów • Koszalin • Kraków • Lębork • Olsztyn • Radom • Sławno • Słubice • Słupsk • Stargard Szczeciński • Strzelce Opolskie • Szczecin • Toruń • Wrocław  Holandia Bolsward • Deventer • Doesburg • Elburg • Groningen • Harderwijk • Hasselt • Hattem • Kampen • Oldenzaal • Ommen • Roermond • Stavoren • Zutphen • Zwolle  Rosja Biełoziersk • Iwangorod • Kaliningrad • Kingisepp • Nowogród Wielki • Psków • Smoleńsk • Tichwin • Torżok • Totma • Twer • Wielki Ustiug  Łotwa Kieś • Koknese • Kuldīga • Limbaži • Ryga • Straupe • Valmiera • Windawa  Estonia Narwa • Parnawa • Tallinn • Tartu • Viljandi  Szwecja Kalmar • Nyköping • Visby  Belgia Brugia Pozostałe państwa Turku • La Rochelle • Aberdeen • King's Lynn • Kowno • Bergen • Witebsk

p • d • e Miasta ziemi radomskiej Białobrzegi • Drzewica • Iłża • Kozienice • Lipsko • Pionki • Przysucha • Radom • Skarżysko-Kamienna • Starachowice • Szydłowiec • Wyśmierzyce • Zwoleń

p • d • e Miejsca obrad sejmów I Rzeczypospolitej Korona Królestwa Polskiego Bydgoszcz • Lublin • Parczew • Piotrków • Radom • Sandomierz (sejmik generalny przy królu) • Warszawa Rzeczpospolita Obojga Narodów Grodno • Toruń • Warszawa