Chiazm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Chiazm (greckie: χιασμός chiasmos, χίασμα chiasma – ułożenie na krzyż, skrzyżowanie), figura retoryczna, odmiana inwersji. Paralelizm składniowy polegający na odwróceniu symetrii dwóch całostek składniowych, z których druga powtarza porządek syntaktyczny składników, ale w odwrotnej kolejności. Szczególnie według schematu: podmiot - orzeczenie, orzeczenie - podmiot, np:

Grusza szeleści i szumi kłos - (J. Słowacki, Do autora "Skarg Jeremiego")[1]

lub części zdania:

Żywiołem ptaków jest powietrze, ziemia - innych stworzeń.

Chiazmy w Biblii[edytuj | edytuj kod]

Starożytne teksty hebrajskie i greckie występujące w Starym i Nowym Testamencie są obfite, jeżeli chodzi o występowanie chiazmów. Wiele z nich zanikło w trakcie tłumaczenia Biblii na inne języki, jednak niektóre w dalszym ciągu można odnaleźć na kartach Słowa Bożego. Następujące cytaty posłużą za przykład, aby ukazać paralelną strukturę tekstu. Elementy chiazmów są często oznaczone w formie A B B A, gdzie litery odpowiadają gramatyce, słowom, lub znaczeniu.

A "A wielu pierwszych
    B będzie ostatnimi;
    B1 a ostatni
A1 będą pierwszymi". Słowa Jezusa (Ewangelia Mateusza 19:30)

A "Bo kto by chciał duszę swoją zachować,
    B utraci ją,
    B1 a kto by utracił duszę swoją dla mnie,
A1 zachowa ją". Jezus (Ewangelia Marka 8:35)

A "Nie dawajcie psom tego, co święte
    B i nie rzucajcie swych pereł przed świnie,
    B1 by ich nie podeptały nogami (świnie),
A1 i obróciwszy się, nie rozszarpały was (psy)". Jezus (Ewangelia Mateusza 7:6)

A "Na początku było Słowo,
    B a Słowo było u Boga,
    B1 a Bogiem było Słowo,
A1 Ono było na początku u Boga'. (Ewangelia Jana 1:1-2)

A "Nikt nie może dwóm Panom służyć,
    B bo albo jednego będzie nienawidził,
       C a drugiego będzie miłował;
       C1 albo z jednym będzie trzymał,
    B1 a drugim wzgardzi.
A1 nie możecie służyć Bogu i Mamonie". (Ewangelia Łukasza 16:13)

A "Znieczul serce tego ludu,
    B i dotknij jego uszy głuchotą,
        C a jego oczy ślepotą;
        C1 aby nie widział swoimi oczyma,
    B1 i nie słyszał swoimi uszyma,
A1 i nie rozumiał swoim sercem, żeby się nie nawrócił i nie ozdrowiał." (Księga Izajasza 6:10)

A ..."pójdźmy w pielgrzymce na górę Pana,
    B do świątyni Boga Jakuba
        C i będzie nas uczył dróg Swoich abyśmy mogli chodzić Jego ścieżkami
            D gdyż z Syjonu wyjdzie zakon… wtedy rozsądzać będzie narody
                E i przekłują swoje miecze na lemiesze,
                E1 a swoje włócznie na sierpy:
            D1żaden naród nie podniesie miecza przeciw narodowi,
        C1 i nie będą się już uczyć sztuki wojennej.
    B1 Domu Jakubowy!
A1 Nuże! postępujmy w światłości Pana! (Iz. 2:3-5)

A Pamiętaj
  B na Jezusa Chrystusa, potomka Dawida,
    C On według Ewangelii mojej powstał z martwych,
      D dla niej znoszę niedolę
        E aż do więzów jako złoczyńca,
        E1 ale Słowo Boże nie jest związane;
      D1 dlatego znoszę wszystko przez wzgląd na wybranych,
    C1 aby i oni dostąpili zbawienia
  B1 w Jezusie Chrystusie
A1 z wieczną chwałą. (2 List do Tymoteusza 2:8-10)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik terminów literackich, Ossolineum, 1989.
  • Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Wł. Kopaliński, Wiedza Powszechna, 1989.
  • Słownik wyrazów obcych, PWN, 1995.

Przypisy

  1. Slownik terminow literackich, Vademecum polonisty, Ossolineum 1989, s. 72