Orzeczenie (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Orzeczenie – w składni – część zdania, która opisuje czynność podmiotu.

Orzeczenie odpowiada na pytania: „Co robi?”, „Co się z nim/nią dzieje?” oraz „W jakim jest stanie?” Najczęściej jest wyrażone osobową formą czasownika (jest to wtedy tzw. orzeczenie czasownikowe), np. Jego żona biega codziennie. Po długiej, męczącej podróży doszliśmy do celu wyprawy.

Może być również formą złożoną – przykładem jest tu orzeczenie imienne, np. Ta kobieta jest dyrektorem.

Orzeczenie może być wyrażone formą czasownika niewłaściwego (warto, można, itp.), np. Warto by iść do kina.

Orzeczenie może być wyrażone związkiem frazeologicznym, np. Kupiłam kota w worku.

Między podmiotem a orzeczeniem powinien zachodzić związek zgody. W zdaniach bezpodmiotowych, przy zastosowaniu podmiotu logicznego (np. Przybywa kłopotów., Zostało jeszcze wiele do zrobienia.), orzeczenie przyjmuje postać 3. osoby liczby pojedynczej (zobacz: koniugacja).

Z formalnego punktu widzenia, aby można mówić o istnieniu zdania, konieczna jest w nim obecność orzeczenia. Wypowiedzenia, w których nie ma orzeczenia, ale można je wprowadzić, to równoważniki zdań. Wypowiedzenia niezawierające orzeczenia, w których nie da się go wprowadzić to oznajmienia informatywne (informatywy) dzielące się na zawiadomienia i wykrzyknienia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]