Chrobotek reniferowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chrobotek reniferowy
Cladonia rangiferina 2008-002.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa Lecanoromycetes
Rząd misecznicowce
Rodzina chrobotkowate
Rodzaj chrobotek
Gatunek chrobotek reniferowy
Nazwa systematyczna
Cladonia rangiferina (L.) Weber ex F.H.Wigg.
Prim. fl. holsat.: 90 (Kilonia, 1780)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Cladonia rangiferina Grå reinlav.jpg
Cladonia rangiferina 1.jpg

Chrobotek reniferowy, chrobotka reniferowa (Cladonia rangiferina (L.) Weber ex F.H. Wigg.) – gatunek grzybów należący do rodziny chrobotkowatych (Cladoniaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cladonia, Cladoniaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Gatunek ten po raz pierwszy zdiagnozowany został przez Karola Linneusza w 1753 jako Lichen rangiferinus (porost reniferowy), do rodzaju Cladonia przeniesiony został w 1780 przez Webera i Wigga. Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2]. Zarówno gatunkowa nazwa łacińska, jak i polska pochodzą od tego, że porost ten jest jednym z głównych pokarmów reniferów[3].

Niektóre synonimy naukowe[4]:

  • Cladina rangiferina (L.) Nyl. 1866
  • Lichen rangiferinus L. 1753

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Plecha z glonami protokokkoidalnymi, zróżnicowana na plechę pierwotną i wtórną. Skorupiasta plecha pierwotna zanika bardzo wcześnie. Plecha wtórna to wyrastające z plechy pierwotnej krzaczkowate podecja o wysokości 3-10 cm i grubości 1-2 mm. Podecja są puste w środku, a ich powierzchnia jest pilśniowata o barwie jasnoszarej lub szaropielatej. Kory brak. Podecja rozgałęziają się widełkowato lub 3-4-dzielnie, a ich brunatne zakończenia znajdujące się dość daleko od siebie i są nieco zagięte w jedną stronę. W miejscu rozgałęzień znajduje się otworek. Podecja wyrastają obok siebie, tworząc murawki. Smak gorzki. Reakcje barwne: podecja K + żółty, Pd+ czerwony[5].

Owocniki pojawiają się bardzo rzadko na szczytach gałązek. Są to apotecja lecideowe o brązowych tarczkach i średnicy 0,5-1 mm. W jednym worku powstaje po 8 bezbarwnych, jednokomórkowych askospor o rozmiarach 8-15 × 2-3,5 μm. Często natomiast na szczytach gałązek występują brązowe pyknidy[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji oraz na wielu wyspach. Szczególnie częsty jest na półkuli północnej, północna granica jego zasięgu sięga tutaj po Szetlandy, Grenlandię i północne wybrzeża Ameryki Północnej[6]. W tundrze często zwartymi łanami zarasta duże powierzchnie[3]. W Polsce jest pospolity na obszarze całego kraju. Rośnie na ziemi w miejscach słonecznych, najczęściej na wydmach, wrzosowiskach, oraz w świetlistych lasach sosnowych[5]. Jest gatunkiem charakterystycznym w zespole roślinnym zwanym borem chrobotkowym[7].

W Polsce podlega ochronie częściowej[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występuje kilka podobnych gatunków chrobotków: leśny (Cladonia arbuscula), łagodny (Cladonia mitis), reniferowy (Cladonia rangiferina) i najeżony (Cladonia portentosa). Wszystkie są pospolite i występują na podobnych siedliskach. Chrobotka łagodnego najłatwiej rozróżnić po smaku (ma łagodny), chrobotek najeżony tworzy najczęściej 3-dzielne rozgałęzienia, chrobotek leśny jest żółtoszary lub szarozielony[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. 2,0 2,1 The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. 3,0 3,1 Encyklopedia Wiem. [dostęp 2014-07-23].
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-04-18].
  7. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów