Czas wolny

Dziewczynka spędzająca czas na basenie

Czas wolny – czas, którym dysponuje człowiek po wykonaniu obowiązków takich jak nauka, praca, czynności związane z codziennym życiem.

Geneza

Pojęcie i problem czasu wolnego pojawił się wraz ze społeczeństwem przemysłowym i związaną z nim standaryzacją produkcji. W społeczeństwie tradycyjnym problem ten nie był istotny, gdyż nie rozgraniczano czasu wolnego od czasu pracy. W dużej mierze na pojawienie się tego problemu wpływ miało miejsce wykonywania pracy, różne od miejsca poza pracą, co z kolei wiązało się z przebywaniem w dwóch różnych społecznościach.

Rodzaje czasu wolnego

W czasie wolnym organizacja i rodzaj zajęć zależy między innymi od:

• preferencji, zainteresowań, przyzwyczajeń danej osoby
• wieku
• rodzaju wykonywanej pracy
• innych obowiązków
• ilości dostępnego czasu (dzień powszedni, weekend, urlop, wakacje)
• możliwości finansowych

Ze względu na okres, w jakim rozpatrywany jest czas wolny, mówimy o:

• czasie wolnym krótkim – w ciągu jednego dnia;
• czasie wolnym średnim – w ciągu tygodnia;
• czasie wolnym długim – w ciągu roku.

Takie rozgraniczenie ma uzasadnienie w przypadku form rekreacyjnych (uprawianych w czasie wolnym), które najczęściej rozpatrywane są w kategoriach dnia, tygodnia, lub sezonu (najczęściej rocznego).

Niemałą rolę w przekazywaniu wzorców spędzania wolnego czasu spełnia rodzina oraz grupa rówieśnicza. Organizacją wolnego czasu dla dzieci i młodzieży zajmują się różnego rodzaju instytucje, stowarzyszenia, organizacje młodzieżowe i społeczne takie jak szkoły, świetlice, biblioteki, kluby osiedlowe, młodzieżowe domy kultury, PTTK, ZHP, TPD, TKKF, zakłady pracy, organizacje chrześcijańskie, np. Ruch Światło-Życie, KSM, młodzieżowe Kluby Opus Dei. Oferują one takie formy zajęć jak koła zainteresowań, zajęcia artystyczne, sportowe, odczyty, wycieczki i inne.

Czas wolny przeznaczany jest zazwyczaj na różnego rodzaju zajęcia rekreacyjne:

• wypoczynek czynny i bierny
• rozrywka
• rozwijanie zainteresowań

W nauce trwa współcześnie dyskusja, mająca na celu ustalenie, czy czasu wolnego średnio przybywa, czy ubywa, w porównaniu do przeszłości.

Warunki dobrego odpoczynku

• własne mieszkanie - miejsce gdzie człowiek czuje się bezpiecznie, posiada możliwość urządzenia go według własnych upodobań
• kontakt z przyrodą - czyste powietrze, przestrzeń, słońce, woda, zieleń
• życzliwość - kultura codziennych kontaktów w rodzinie, zakładzie pracy, w sąsiedztwie i miejscach publicznych, wykluczenie arogancji, nacisków i wymuszeń
• bezpieczeństwo socjalne - posiadanie stabilnej pracy i zarobków
• satysfakcja z dobrze wykonanej pracy

Bibliografia

• Jerry A. Jacobs, Kathleen Gerson. Overworked Individuals or Overworked Families?. „Work and Occupations”. 28 (1), s. 40-63, 2001 (ang.). 
• Arlie R. Hochshild, Anne Machung: The second shift. New York: Avon Books, 1990.  (ang.)
• Arlie R. Hochshild: The time bind: When work becomes home and home becomes work. New York: Metropolitan, 1997.  (ang.)
• Leslie A. Perlow: Finding Time. How Corporations, Individuals, and Families Can Benefit from New Work Practices. Ithaca-London: ILR Press, 1997.  (ang.)
• Juliet Schor: The Overworked American: The Unexpected Decline of Leisure. New York: Basic Books, 1991.  (ang.)
• Małgorzata Orłowska. Problemy czasu wolnego w pedagogice społecznej. „Pedagogika społeczna”, 2001. Toruń: A. Marszałek. 

Zobacz też

• dni wolne od pracy

Linki zewnętrzne

• Jak uporządkować własny czas? – serwis Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (PDF)