Czernidłak kołpakowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czernidłak kołpakowaty
Coprinus comatus G4.JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj czernidłak
Gatunek czernidłak kołpakowaty
Nazwa systematyczna
Coprinus comatus (O.F. Müll.) Pers.
Tent. disp. meth. fung. (Lipsiae): 62 (1797)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Czernidłak kołpakowaty (Coprinus comatus (O.F. Müll.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Młode okazy czernidłaka kołpakowatego
Starsze okazy czernidłaka kołpakowatego
Rozpływające się blaszki

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1780 O.F. Müller nadając mu nazwę Agaricus comatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1797 Pers., przenosząc go do rodzaju Coprinus[1]. Posiada 25 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus comatus O.F. Müll. 1780
  • Agaricus comatus O.F. Müll. 1780 var. comatus
  • Agaricus comatus var. ovatus (Schaeff.) Fr. 1821
  • Agaricus cylindricus Sowerby 1799
  • Agaricus fimetarius Bolton 1788
  • Agaricus ovatus Schaeff. 1762
  • Coprinus comatus var. caprimammillatus Bogart 1975
  • Coprinus comatus var. ovatus (Schaeff.) Quél. 1886
  • Coprinus ovatus (Schaeff.) Fr. 1838

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka kołpak, kołpak, czubajka, kołpaczek, sowa[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Wysokości 5-10 cm, początkowo cylindryczny, później dzwonkowaty. U dojrzałego owocnika kapelusz promieniście pęka, jego brzeg rozchyla się i unosi i cały kapelusz razem z blaszkami rozpływa się w czarną ciecz. Ma biały kolor i jest włókniście łuskowaty, jedynie czubek ma ochrowy kolor i jest nagi[4].

Blaszki

W młodym owocniku białe, później różowe, a na koniec czarne, gęste i cienkie[5].

Trzon

Wysokość 10-20 cm, grubość 0,8-2 cm. Jest cylindryczny, pusty, łatwo odłamujący się od kapelusza, trochę korzeniasty. Powierzchnia gładka, biała, z ruchomym pierścieniem[4].

Miąższ

Biały, w kapeluszu cienki i kruchy, w trzonie miękki, włóknisty. Smak nieznaczny, zapach przyjemny, ale niewyraźny[5].

Wysyp zarodników

Czarny. Zarodniki o średnicy 10-15 x 6-8 µm, eliptyczne, gładkie, czarne[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje na wszystkich kontynentach poza Afryką i Antarktydą[6]. W Polsce jest grzybem bardzo pospolitym[7].

Występuje dość często w bliskim sąsiedztwie człowieka, w przydomowych ogródkach, trawnikach osiedlowych, nad brzegami rzek, na śmietniskach i innych siedliskach ruderalnych, a także na łąkach, pastwiskach i w lasach. Owocniki wytwarza od kwietnia do listopada[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Dobry grzyb jadalny, ale jadalne są tylko zupełnie młode, zamknięte, w całości białe okazy. Starsze owocniki ciemno zabarwione, rozpływają się i nie nadają się do spożycia[5]. Rozkład komórek grzyba w trakcie dojrzewania (autoliza) trwa zaledwie kilka godzin. Z tego też powodu dla celów spożywczych mogą być zbierane tylko bardzo młode kapelusze, bez śladów czernienia. Nadaje się do zup i ciemnych sosów. Ma subtelny smak i delikatny miąższ. Aby zachować ten jego oryginalny smak, nie należy dodawać czosnku, ani innych mocnych przypraw. Bardzo smaczną przystawkę stanowią jego kapelusze zanurzone w cieście piwnym i przysmażane na tłuszczu[8].

W niektórych atlasach grzybów podawano dawniej, że grzyb ten jest trujący w połączeniu z alkoholem. Badania naukowe wykazały jednak, że czernidłak kołpakowaty nie zawiera związków chemicznych, które mogłyby być trujące w połączeniu z alkoholem[7], zawiera jednak substancje blokujące metabolizm alkoholu etylowego, co w połączeniu ze spożyciem owego alkoholu może skutkować długim, nawet trzydniowym, zatruciem (tzw. kacem)[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Czernidłaka kołpakowatego można pomylić z czernidłakiem pospolitym (Coprinopsis atramentaria), który różni się tym, że jego kapelusz jest gładki a kolor szary. To właśnie co najmniej 24 godziny przed i 72 godziny po spożyciu tego gatunku nie można spożywać alkoholu. Oba gatunki mają niemal takie same miejsca występowania[8].

Przekrój czernidłaka kołpakowatego

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. KDC, s. 350. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-15].
  7. 7,0 7,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. 8,0 8,1 8,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.