Czernidłak kołpakowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czernidłak kołpakowaty
Czernidłak kołpakowaty: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj czernidłak
Gatunek czernidłak kołpakowaty
Nazwa systematyczna
Coprinus comatus (O.F. Müll.) Pers.
Tent. disp. meth. fung. (Lipsiae): 62 (1797)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Czernidłak kołpakowaty (Coprinus comatus (O.F. Müll.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Młode okazy czernidłaka kołpakowatego
Starsze okazy czernidłaka kołpakowatego
Rozpływające się blaszki

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1780 O.F. Müller nadając mu nazwę Agaricus comatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1797 Pers., przenosząc go do rodzaju Coprinus[1]. Posiada 25 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus comatus O.F. Müll. 1780
  • Agaricus comatus O.F. Müll. 1780 var. comatus
  • Agaricus comatus var. ovatus (Schaeff.) Fr. 1821
  • Agaricus cylindricus Sowerby 1799
  • Agaricus fimetarius Bolton 1788
  • Agaricus ovatus Schaeff. 1762
  • Coprinus comatus var. caprimammillatus Bogart 1975
  • Coprinus comatus var. ovatus (Schaeff.) Quél. 1886
  • Coprinus ovatus (Schaeff.) Fr. 1838

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka kołpak, kołpak, czubajka, kołpaczek, sowa[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Wysokości 5-10 cm, początkowo cylindryczny, później dzwonkowaty. U dojrzałego owocnika kapelusz promieniście pęka, jego brzeg rozchyla się i unosi i cały kapelusz razem z blaszkami rozpływa się w czarną ciecz. Ma biały kolor i jest włókniście łuskowaty, jedynie czubek ma ochrowy kolor i jest nagi[4].

Blaszki

W młodym owocniku białe, później różowe, a na koniec czarne, gęste i cienkie[5].

Trzon

Wysokość 10-20 cm, grubość 0,8-2 cm. Jest cylindryczny, pusty, łatwo odłamujący się od kapelusza, trochę korzeniasty. Powierzchnia gładka, biała, z ruchomym pierścieniem[4].

Miąższ

Biały, w kapeluszu cienki i kruchy, w trzonie miękki, włóknisty. Smak nieznaczny, zapach przyjemny, ale niewyraźny[5].

Wysyp zarodników

Czarny. Zarodniki o średnicy 10-15 x 6-8 µm, eliptyczne, gładkie, czarne[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje na wszystkich kontynentach poza Afryką i Antarktydą[6]. W Polsce jest grzybem bardzo pospolitym[7].

Występuje dość często w bliskim sąsiedztwie człowieka, w przydomowych ogródkach, trawnikach osiedlowych, nad brzegami rzek, na śmietniskach i innych siedliskach ruderalnych, a także na łąkach, pastwiskach i w lasach. Owocniki wytwarza od kwietnia do listopada[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Dobry grzyb jadalny, ale jadalne są tylko zupełnie młode, zamknięte, w całości białe okazy. Starsze owocniki ciemno zabarwione, rozpływają się i nie nadają się do spożycia[5]. Rozkład komórek grzyba w trakcie dojrzewania (autoliza) trwa zaledwie kilka godzin. Z tego też powodu dla celów spożywczych mogą być zbierane tylko bardzo młode kapelusze, bez śladów czernienia. Nadaje się do zup i ciemnych sosów. Ma subtelny smak i delikatny miąższ. Aby zachować ten jego oryginalny smak, nie należy dodawać czosnku, ani innych mocnych przypraw. Bardzo smaczną przystawkę stanowią jego kapelusze zanurzone w cieście piwnym i przysmażane na tłuszczu[8].

W niektórych atlasach grzybów podawano dawniej, że grzyb ten jest trujący w połączeniu z alkoholem. Badania naukowe wykazały jednak, że czernidłak kołpakowaty nie zawiera związków chemicznych, które mogłyby być trujące w połączeniu z alkoholem[7], zawiera jednak substancje blokujące metabolizm alkoholu etylowego, co w połączeniu ze spożyciem owego alkoholu może skutkować długim, nawet trzydniowym, zatruciem (tzw. kacem)[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Czernidłaka kołpakowatego można pomylić z czernidłakiem pospolitym (Coprinopsis atramentaria), który różni się tym, że jego kapelusz jest gładki a kolor szary. To właśnie co najmniej 24 godziny przed i 72 godziny po spożyciu tego gatunku nie można spożywać alkoholu. Oba gatunki mają niemal takie same miejsca występowania[8].

Przekrój czernidłaka kołpakowatego

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. KDC, s. 350. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-15].
  7. 7,0 7,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. 8,0 8,1 8,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.