Dopełnienie (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dopełnienieczęść zdania oznaczająca przedmiot czynności wyrażonej orzeczeniem zdania w stronie czynnej.

W języku polskim występuje dopełnienie bliższe (zwykle w bierniku, lub w zdaniach zanegowanych w dopełniaczu, rzadziej w narzędniku), oraz dopełnienie dalsze (w celowniku, narzędniku, lub miejscowniku).

Przykłady:

  • kot pije mleko - dopełnienie bliższe w bierniku.
  • pies nie pije mleka - dopełnienie bliższe w dopełniaczu.
  • dziecko daje mamie prezent - «prezent» to dopełnienie bliższe w bierniku, «mamie» to dopełnienie dalsze w celowniku.
  • Marcin kieruje ciężarówką - dopełnienie bliższe w narzędniku.

Przy zamianie zdania na stronę bierną, dopełnienie bliższe staje się podmiotem, a dotychczasowy podmiot jest wprowadzany przez konstrukcje przez(e) + biernik, np.:

  • prezent jest dawany mamie przez dziecko
  • ciężarówka jest kierowana przez Marcina

Zdania takie nie mają dopełnienia bliższego, dopełnienie dalsze nie ulega zmianie.

W zależności od wzajemnego położenia podmiotu (S), orzeczenia (V) i dopełnienia (O) w typowym zdaniu, klasyfikuje się języki do jednej z sześciu grup:

Przy czym języki, w których podmiot występuje przed orzeczeniem, są znacznie częstsze od języków, w których dzieje się odwrotnie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]