Epitafium

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Epitafia we wnętrzu krużganków kościoła św. Antoniego Padewskiego w Warszawie

Epitafium (z gr. ἐπιτάφιος epi-taphios, „nad grobem”, „na kamieniu nagrobnym”[1]) – napis umieszczony na nagrobku lub pomniku upamiętniający lub sławiący zmarłego.

Charakterystyka epitafium[edytuj | edytuj kod]

Forma epitafium ukształtowana została w Atenach w V wieku p.n.e. w trakcie wojen z Persami. W swej formie była zwięzłym i krótkim utworem, często o charakterze panegirycznym. W poezji tekst epitafium był zapisywany krótko w formie dystychu elegijnego. W tekstach niezwykle rzadko wspominano wprost o śmierci i umieraniu. Rzeczy nie nazywano po imieniu, chyba, że dotyczyło zabójstwa.

Quote-alpha.png

„Tu złożono Leburde, mistrza gry scenicznej, który żył mniej więcej sto lat. Ileż razy umierałem!

Tak jednakże nigdy. O dobre zdrowie dla was wstawiam się u bogów”.

„Podejdź bliżej, przechodniu, i wypocznij chwilę. Nie godzisz się, odmawiasz? A jednak będziesz musiał tutaj wrócić”.

„Pewien jestem, że jutra nie ma”.

„Spoczywam tu ja, Florus, woźnica, dziecko jeszcze. Szybko chciałem pędzić, szybko stoczyłem się w ciemność”.

(tł. Stanisław Kasprzyniak)[2]

Epitafia nie stroniły od czarnego humoru, czego przykładem może być stela z IV—III wieku p. n. e. :

Quote-alpha.png
Ja, Radios, tutaj spoczywam
Zmilczam śmieszne sprawy
i po całej ziemi szkody kretów zostawiam.
Jeżeli ktoś uważa inaczej, niech zejdzie na dół
i tutaj ze mną podyskutuje.
(tł. Andrzej Wypustek)[3]

Epitafium może zawierać portret zmarłego (malowany lub płaskorzeźbiony) albo scenę figuralną, a także odpowiednie symbole i alegoryczne atrybuty. Mógł to być w końcu pomnik w postaci ozdobnej płyty lub tablicy z napisem ku czci zmarłego, najczęściej nie w miejscu pochówku, lecz w innym związanym z daną osobą, np. w kościele, na ścianie, filarze lub posadzce.

Wśród epitafiów wystawionych dzieciom znamienne jest to, że dzieci poniżej drugiego roku życia niemal nigdy nie są określane jako przedwcześnie zmarłe. Na terenie Grecji i Rzymu epitafia wystawiano również wszelkim zwierzętom: koniom, osłom, ptakom, zającom, a także myszom, jednak nie wieprzom[4].

Najbardziej ciekawym przykładem epitafium jest znalezisko z Turcji (Tralleis w Karii, obecnie Aydin). Epigramat zamieszczony na kolumnie zawiera nie tylko sam tekst inskrypcji, ale również epitafium w postaci zapisu znaków muzycznych. To jedyny w pełni i w oryginalnej formie zachowany, w pełni odczytany i zrozumiały zapis starożytnej linii melodycznej. Pieśń do tej melodii – grając na harfie – śpiewa Neron w ekranizacji Quo vadis (z 1951 roku)[5][6].

Epitafia stanowią charakterystyczne elementy architektoniczne wystroju wnętrz kościołów. Przykładem dzieła może być epitafium Kallimacha według modelu Wita Stwosza, znajdujące się w kościele Świętej Trójcy w Krakowie.

Wpływ[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Online Etymology Dictionary
  2. Rzymskie epitafia, zaklęcia i wróżby.
  3. Bogowie, herosi i wybrańcy - Wizerunek zmarłych w greckich epigramach nagrobnych epoki hellenistycznej i grecko-rzymskiej, s. 143.
  4. Bogowie, herosi i wybrańcy - Wizerunek zmarłych w greckich epigramach nagrobnych epoki hellenistycznej i grecko-rzymskiej, s. 153, 373, 374.
  5. Bogowie, herosi i wybrańcy - Wizerunek zmarłych w greckich epigramach nagrobnych epoki hellenistycznej i grecko-rzymskiej, s. 135, 136.
  6. Tekst epitafium oraz linie melodyczną można aktualnie obejrzeć i odsłuchać tutaj

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Wypustek, Bogowie, herosi i wybrańcy - Wizerunek zmarłych w greckich epigramach nagrobnych epoki hellenistycznej i grecko-rzymskiej, Wydawnictwo UW, 2011.
  • Rzymskie epitafia, zaklęcia i wróżby, Czytelnik, Warszawa, 1990.
  • Słownik terminów literackich Ossolineum, 1989.
  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 45. ISBN 83-85001-89-1.