Fosforylacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Fosforylacjareakcja przyłączenia reszty fosforanowej do nukleofilowego atomu dowolnego związku chemicznego. Zazwyczaj fosforylowane są grupy hydroksylowe (estryfikacja alkoholi) lub aminowe (tworzenie amidów). Przeciwieństwem fosforylacji jest defosforylacja.

Chemia[edytuj | edytuj kod]

W chemii do fosforylacji stosuje się aktywne pochodne kwasu fosforowego, np. chlorki[1] i bezwodniki kwasowe (pirofosforany)[2], azolidy[3] lub tzw. estry aktywne[4] (zawierające dobrą grupę opuszczającą, np. pentafluorofenylową). Inną strategią jest użycie nieaktywnego związku fosforowego w parze z tzw. czynnikiem kondensującym, aktywującym substrat fosforanowy in situ[5].

Przykład – fosforylacja etanolu tlenochlorkiem fosforu(V) połączona z następczą hydrolizą pozostałych wiązań P-Cl w celu uzyskania fosforanu etylu:
CH3CH2OH + P(O)Cl3 → CH3CH2O-P(O)Cl2 + HCl
CH3CH2O-P(O)Cl2 + 2H2O → CH3CH2O-PO3H2 + 2HCl

Biochemia[edytuj | edytuj kod]

Proces przyłączenia reszty kwasu fosforowego do określonych związków chemicznych, zachodzi w organizmach żywych. Jest katalizowany przez enzymy zwane kinazami, które transportują reszty kwasowe na białka, nukleozydy i nukleotydy, cukry, lipidy i in.

Szczególnymi przypadkami fosforylacji są reakcje powstawania wysokoenergetycznych cząsteczek ATP, które mogą zachodzić na różnych drogach (np. fosforylacja oksydacyjna, fosforylacja substratowa lub fosforylacja fotosyntetyczna).

Przypisy

  1. F. R. Atherton, H. T. Openshaw, A. R. Todd. Studies on Phosphorylation. 1. Dibenzyl Chlorophosphonate As A Phosphorylating Agent. „J.Chem.Soc.”, s. 382-385, 1945. doi:10.1039/JR9450000382. 
  2. R. Strömberg, J. Stawiński. Iodine and Iodine Catalysed Phosphorylation of Nucleosides by Phosphorodiester Derivatives. „Nucleosides Nucleotides”. 6 (5), s. 815-820, 1987. doi:10.1080/15257778708073428. 
  3. A. Kraszewski, J. Stawiński. Phosphoryl tris-triazole – a new phosphorylating reagent. „Tetrahedron Lett.”. 21 (30), s. 2935-2936, 1980. doi:10.1016/S0040-4039(00)78649-7. 
  4. B. M. Dahl, K. Bjergarde, J. Nielsen, O. Dahl. Deoxynucleoside phosphorodithioates. Preparation by a triester method. „Tetrahedron Lett.”. 31 (24), s. 3489-3492, 1990. doi:10.1016/S0040-4039(00)97430-6. 
  5. C. A. Dekker, H. G. Khorana. Carbodiimides. VI. the Reaction of Dicyclohexylcarbodiimide with Yeast Adenylic Acid – A New Method for the Preparation of Monoesters of Ribonucleoside 2'-Phosphate and 3'-Phosphates. „J.Am.Chem.Soc.”. 76 (13), s. 3522-3527, 1954. doi:10.1021/ja01642a049.