Nukleotydy
Nukleotydy – organiczne związki chemiczne z grupy estrów fosforanowych, są to estry nukleozydów i kwasu fosforowego (5'-fosforany nukleozydów), podstawowe składniki strukturalne kwasów nukleinowych (DNA i RNA).
Ponadto nukleotydy odgrywają znaczącą rolę w metabolizmie i przekazywaniu sygnałów w komórce. ATP (adenozynotrifosforan) i GTP (guanozynotrifosforan) stanowią główne źródło energii chemicznej wykorzystywanej do przeprowadzania reakcji chemicznych zachodzących w organizmie. Ponadto cykliczny adenozynomonofosforan oraz cykliczny guanozynomonofosforan uczestniczą w szlakach sygnalizacyjnych oraz stanowią kofaktory enzymów. Przykładami takich kofaktorów są: NAD+, FMN, FAD oraz koenzym A[1].
Spis treści |
Struktura [edytuj]
Nukleotydy zbudowane są z reszty cukrowej – pentozy (w DNA jest to deoksyryboza, zaś w RNA – ryboza), co najmniej jednej reszty fosforanowej i zasady azotowej: purynowej, pirymidynowej lub flawinowej (niewystępującej w kwasach nukleinowych).
Grupa fosforanowa formuje wiązanie z 2, 3 lub 5 węglem w pierścieniu pentozowym. Najbardziej rozpowszechnione jest wiązanie pomiędzy fosforanem a węglem 5. Nukleotydy cykliczne formują się gdy dochodzi do połączenia grupy fosforanowej z dwoma grupami hydroksylowymi reszty cukrowej.
Kwasy nukleinowe to biopolimery zbudowane z nukleotydów połączonych wiązaniami 3'-5' diestrowymi. W naturze występują dwa typy kwasów nukleinowych: DNA i RNA jednakże obecnie istnieje także kilka syntetycznych analogów kwasów nukleinowych. W kwasach nukleinowych, poza nukleotydami z pięcioma podstawowymi zasadami heterocyklicznymi kwasów nukleinowych (A, C, G, T, U), występują także (szczególnie często w tRNA) nukleotydy zawierające modyfikowane nukleozydy, np. pseudourydyna lub inozyna[2].
| zasada azotowa |
wzór strukturalny zasady | seria rybo | seria deoksy |
|---|---|---|---|
| adenina A |  |
cAMP AMP ADP ATP |
dAMP dADP dATP |
| guanina G |  |
cGMP GMP GDP GTP |
dGMP dGDP dGTP |
| cytozyna C |  |
CMP CDP CTP |
dCMP dCDP dCTP |
| tymina T |  |
rTMP (rzadko TMP) rTDP (rzadko TDP) rTTP (rzadko TTP) |
TMP (lub dTMP) TDP (lub dTDP) TTP (lub dTTP) |
| uracyl U |  |
UMP UDP UTP |
dUMP dUDP dUTP |
| inne | NAD+ NADP+ NADH NADPH FMN |
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K & Wlater P (2002). Molecular Biology of the Cell (4th ed.). Garland Science. ISBN 0-8153-3218-1. pp. 120-121.
- ↑ Jeremy M. Berg, Lubert Stryer, John L. Tymoczko.; Biochemia wyd III; PWN Warszawa 2007 ISBN 978-83-01-14379-4
