Goryczak purpurowozarodnikowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Goryczak purpurowozarodnikowy
Porphyrellus porphyrosporus.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Typ grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj goryczak
Gatunek goryczak purpurowozarodnikowy
Nazwa systematyczna
Tylopilus porphyrosporus (Fr. & Hök) A.H. Sm. & Thiers
Skrifter udgivet af Videskabsselskabet i Christiania: 99 (1931)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Porphyrellus-porphyrosporus-Düstere-Röhrling.jpg

Goryczak purpurowozarodnikowy (Tylopilus porphyrosporus (Fr. & Hök) A.H. Sm. & Thiers) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1998, Alina Skirgiełło opisywała ten gatunek pod nazwą grzybiec purpurowozarodnikowy (Porphyrellus porphyrosporus)[2]. Niektóre synonimy łacińskie[1]:

  • Boletus porphyrosporus Fr. & Hök, in Fries, Boleti 1835
  • Phaeoporus porphyrosporus (Fr. & Hök) Bataille 1908
  • Porphyrellus porphyrosporus (Fr. & Hök) E.-J. Gilbert 1931
  • Porphyrellus pseudoscaber Secr. 1945

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 8-14 cm, młody półkulisty, później wypukły do prawie płaskiego, o krągłym lub owalnym kształcie. Za młodu jasnoszary, wcześnie ciemniejący brązowo do szarobrązowego; powierzchnia matowa i delikatnie omszona, nie śliska[3]. W większości przypadków jest ciemny i wygląda, jak przydymiony. Skórka nie daje się ściągnąć, na starość czasami pęka[4]

Rurki

Młode-jasne, szarożółte, wcześnie szarobrązowe, plamiące się po uszkodzeniu; wokół trzonu krótsze; pory najczęściej drobne, niekiedy bywają też względnie duże, a wówczas sięgają aż na górną stronę kapelusza[3].

Trzon

Wysokość 4-16 cm, grubość 1-4 cm, początkowo beczułkowaty, później walcowaty[4]. Podobnie jak kapelusz jest kabaczkowobrązowy, ciemny, do czarnobrązowgo, delikatnie zamszowaty; stosunkowo wysmukły i cienki[3].

Miąższ

Biały, po przekrojeniu słabo nabiega zielonkawobłękitno (przede wszystkim nad rurkami), a powoli czerwienieje, szczególnie pod skórką kapelusza. Bez zapachu o smaku łagodnym[3].

Wysyp zarodników

Ciemnoczerwonawobrązowy. Zarodniki podłużnie eliptyczno-wrzecionowate, gładkie, o średnicy 14-20 x 6-8 µm[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W lasach iglastych i mieszanych, rzadziej w liściastych, na ziemi, pod świerkami, jodłami i bukami, na kwaśnych glebach, szczególnie w rejonach wyżej położonych. Owocniki wyrastają od czerwca do listopada[2]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[5]. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Niemczech, Estonii, Litwie, Szwecji, Norwegii, Łotwie[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny. Grzyb mikoryzowy[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Trudny do pomylenia z innymi gatunkami grzybów[4]. Wśród borowikowatych wyróżnia się związkiem chemicznym o innym składzie.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Edmund Garnweidner, Hertha Garnweidner, Alicja Borowska, Alina Skirgiełło: Grzyby : przewodnik do poznawania i oznaczania grzybów Europy Środkowej. Warszawa: MUZA SA, 2006. ISBN 83-7319-976-4.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.