Świerk

Świerk
Świerk pospolity
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	nagonasienne
Podgromada	nagonasienne drobnolistne
Klasa	iglaste
Rząd	sosnowce
Rodzina	sosnowate
Rodzaj	świerk
Nazwa systematyczna
Picea A. Dietrich
Fl. Geg. Berlin 1(2): 794. 1824
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons
Hasło świerk w Wikisłowniku

Świerk (Picea A. Dietr.) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny sosnowatych (Pinaceae), który obejmuje około 35 gatunków. Występuje na obszarach chłodnych i umiarkowanych półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Picea rubra A. Dietrich.

Kwiaty męskie świerku pospolitego

Zwisające szyszki na szczycie świerku

Charakterystyka

Pokrój

Drzewa są wysokie i przeważnie mają regularną, stożkową koronę.

Liście

Świerk posiada spiralnie osadzone, kłujące szpilki. Igliwie utrzymuje się na gałązkach przez 5 -7 lat.

Wyróżnia się 3 podstawowe formy ugałęzienia:

1. grzebieniasta – pędy zwisają do dołu
2. szczotkowata – gałązki krótsze, ułożone szczoteczkowato – wokół pędu
3. płaska – gałązki ułożone horyzontalnie.

Szyszki

Cylindryczne, zwisające do dołu. Opada w całości po dojrzeniu nasion.

W Polsce występuje świerk pospolity (Picea abies), głównie w górach na południu kraju oraz w północno-wschodniej części kraju. W górach bory świerkowe tworzą piętro regla górnego (piętro górskie wyższe). Świerk silnie zacienia dno lasu. Ma tendencję do zakwaszania gleb, na których rośnie. Wyróżnia się wyjątkowo płytkim i rozległym systemem korzeniowym, wskutek czego jest podatny na wywroty (wiatrowały).

Systematyka

Homonimy taksonomiczne

Picea D. Don ex Loudon = Abies P. Miller

Świerki w szacie zimowej

Sekcja: Omorica

• Podsekcja: Omoricae
  • Gatunek: świerk Brewera (Picea breweriana S. Wats.)
  • Gatunek: świerk Sargenta (Picea brachytyla Pritz.)
    • Odmiana: Picea brachytyla var. complanata
  • Gatunek: świerk serbski (Picea omorica)
  • Gatunek: Picea farreri
• Podsekcja: Marianae
  • Gatunek: świerk czarny (P. mariana (P. Mill.) B.S.P.)
  • Gatunek: świerk czerwony (Picea rubens Sarg.)
  • Gatunek: świerk dwubarwny, świerk Alcocka (Picea alcockiana, syn. P. bicolor)
    • Odmiana: Picea alcockiana var. acicularis, syn. P. shirasawae
  • Gatunek: Picea balfouriana
    • Odmiana: Picea balfouriana var. hirtella
  • Gatunek: Picea glehnii
  • Gatunek: Picea likiangensis
    • Odmiana: P. likiangensis var. montigena
  • Gatunek: Picea purpurea
  • Gatunek: Picea spinulosa

Świerk czarny (Picea mariana)

Sekcja: Picea

• Podsekcja: Picea
  • Gatunek: świerk gruboigłowy, świerk chiński (Picea asperata)
    • Odmiana: Picea asperata var. aurantiaca
    • Odmiana: Picea asperata var. retroflexa, syn. P. gemmata
  • Gatunek: świerk himalajski (Picea smithiana)
  • Gatunek: świerk kaukaski (Picea orientalis)
  • Gatunek: świerk koreański (Picea koraiensis)
    • Odmiana: Picea koraiensis var. pungsaniensis
  • Gatunek: świerk Koyamy, świerk japoński (Picea koyamae)
  • Gatunek: świerk Maksymowicza (Picea maximowiczii)
  • Gatunek: świerk pospolity (Picea abies (L.) Karst., syn. Picea excelsa (Lamb.) Link)
  • Gatunek: świerk Schrenka (Picea schrenkiana)
  • Gatunek: świerk syberyjski (Picea obovata)
  • Gatunek: świek szydlasty, świerk tygrysi (Picea torano, syn. P. polita)
  • Gatunek: świerk Veitcha (Picea neoveitchii)
  • Gatunek: świerk Wilsona (Picea wilsonii)
  • Gatunek: Picea chihuahuana
  • Gatunek: Picea crassifolia
  • Gatunek: Picea martinezii
  • Gatunek: Picea meyeri
  • Gatunek: Picea morrisonicola

Świerk sitkajski (Picea sitchensis)

Sekcja: Casicta

• Gatunek: świerk ajański (Picea jezoensis)
  • Podgatunek: P. jezoensis subsp. hondoensis
• Gatunek: świerk Engelmanna (Picea engelmannii Parry ex Engelm.)
  • Podgatunek: Pinus engelmannii subsp. mexicana
• Gatunek: świerk biały, świerk kanadyjski (Picea glauca (Moench) Voss, syn. Picea canadensis)
• Gatunek: świerk kłujący, świerk srebrny (Picea pungens Engelm.)
• Gatunek: świerk sitkajski (Picea sitchensis (Bong.) Carr.)

Mieszańce międzygatunkowe

• Picea ×lutzii Little (Picea sitchensis x Picea glauca)

Ekologia

Świerk ma większe wymagania glebowe, niż sosna. Lepiej rośnie na glebach gliniasto – piaszczystych, piaszczysto – gliniastych. Wymaga większej wilgotności gleby i powietrza. Wrażliwy na przymrozki. Mało odporny na działanie wiatru, ze względu na płytko rozwijający się system korzeniowy oraz gęstej koronie, najczęściej o dużej średnicy, która zwiększa możliwość wywrotów. Niebezpieczeństwo to wzrasta szczególnie przy nagłym odsłonięciu drzewostanu lub jego szybkim i silnym przerzedzeniu. Świerk dobrze znosi ocienienie – jest gatunkiem cienioznośnym.

Pod okapem drzewostanu świerkowego jest więcej cienia, panuje niższa temperatura oraz większa wilgotność powietrza. Panują słabsze prądy powietrza, odkłada się więcej ściółki, a do gleby dochodzi mniej opadów, których większy procent jest zatrzymywany w koronie.

Ciekawostki

W warunkach ekstremalnych (braku innego pożywienia) świerk może służyć jako tymczasowe źródło pokarmu. Pod korą właściwą znajduje się stosunkowo pożywna i jadalna miazga. Szkoły przetrwania rekomendują spożywanie jej w okresie wiosny, gdy znajdują się w niej większe ilości żywicy. Z igliwia zawierającego witaminę C można przygotować gorący napój zalewając go wrzątkiem.

Bibliografia

• Jin-Hua Ran, Xiao-Xin Wei, Xiao-Quan Wang: Molecular phylogeny and biogeography of Picea (Pinaceae): Implications for phylogeographical studies using cytoplasmic haplotypes. Molecular Phylogenetics and Evolution 41, 2006, S. 405–419. doi:10.1016/j.ympev.2006.05.039
• P.A. Schmidt: Picea. In: Schütt, Weisgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff: Lexikon der Nadelbäume. Nikol, Hamburg 2004, S. 265–278. ISBN 3-933203-80-5.

"Nauka o lesie", G. Morozow, PWRiL, 1953

Linki zewnętrzne

• Świerk z Puszczy Białowieskiej (najwyższy znany w Polsce)