Halina Poświatowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Halina Poświatowska
Częstochowa, Ławeczka Haliny Poświatowskiej - fotopolska.eu (246717).jpg
Data i miejsce urodzenia 9 maja 1935
Częstochowa
Data i miejsce śmierci 11 października 1967
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Styl poezja współczesna
Muzeum artysty Muzeum Haliny Poświatowskiej

Halina[a] Poświatowska z domu Myga (ur. 9 maja[b] 1935 w Częstochowie, zm. 11 października 1967 w Warszawie) – polska poetka.

Życie Haliny Poświatowskiej[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Poetka urodziła się w Częstochowie jako Helena Myga, choć wszyscy od początku mówili do niej Halina. Ona sama formalnie dokonała zmiany imienia w 1961 r. Halina miała troje rodzeństwa: Małgorzatę, Elżbietę i Zbigniewa. Elżbieta umarła mając zaledwie trzy lata. Halina uczyła się w gimnazjum "Nauka i Praca", a po jego zamknięciu w żeńskim I Liceum Ogólnokształcącym im. Juliusza Słowackiego.

Największy wpływ na jej przyszłe życie i zdrowie odcisnęły 4 dni podczas wyzwolenia rodzinnego miasta. Zaczęło się ono 15 stycznia 1945 roku. Rodzice zdecydowali, że schronią się w piwnicy. Trzy dni Halina spędziła w tym zimnym i wilgotnym pomieszczeniu. Czwartego dnia Częstochowa była wolna ale Halina zachorowała, a choroba pozostawiła po sobie nieodwracalne skutki. Bakterie paciorkowca atakując organizm, spowodowały zapalenie stawów i w konsekwencji powstanie wady serca. Dokładniej: zmiany we wsierdziu - wadę zastawki dwudzielnej.

Spędzenie swojego życia w szpitalach i sanatoriach[edytuj | edytuj kod]

Z powodu ciężkiej wady serca większość swojego życia spędziła w szpitalach i sanatoriach, gdzie też poznała swojego przyszłego męża Adolfa Ryszarda Poświatowskiego (także ciężko chorego na serce), którego poślubiła w Częstochowie 30 kwietnia 1954. Po dwóch latach małżeństwa, w wieku 21 lat została wdową. W 1958 dzięki zbiórce środków wśród Polonii amerykańskiej Poświatowska przeszła skomplikowaną operację serca w Stanach Zjednoczonych. Została tam 3 lata i studiowała w Smith College w Northampton. Po powrocie do Polski podjęła studia filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Z Krakowem związane są ostatnie lata jej życia, pracowała wówczas na uniwersytecie.

Śmierć i pogrzeb Haliny[edytuj | edytuj kod]

W 1967 stan jej zdrowia był bardzo zły, dlatego podjęto decyzję o kolejnej operacji serca, po której osiem dni później, 11 października, zmarła.

Grób Haliny Poświatowskiej i jej męża Adolfa znajduje się na cmentarzu św. Rocha w Częstochowie.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

9 maja 2007 w jej rodzinnym domu w Częstochowie przy ul. Jasnogórskiej 23 otwarto Dom Poezji – Muzeum Haliny Poświatowskiej (część Muzeum Częstochowskiego), gdzie zgromadzono m.in. rodzinne pamiątki. Także w Częstochowie, w Szkole Podstawowej nr 8, istnieje izba pamięci poetki z jej pomnikiem wykonanym w naturalnych rozmiarach z żywicy przez częstochowskiego rzeźbiarza Szymona Wypycha. W roku 2007 odsłonięto w Częstochowie Ławeczkę Haliny Poświatowskiej[1].

Poezja[edytuj | edytuj kod]

Lata 50. i 60. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Należy do pokolenia „Współczesności”. Zadebiutowała w 1956 publikując swoje wiersze w „Gazecie Częstochowskiej”. Za jej odkrywcę uważa się krytyka literackiego i poetę Tadeusza Gierymskiego, który – jak sam napisał w artykule „Pożegnania poetki” w tejże gazecie w 1967 roku – zrobił to z litości, nie oceniając jej poezji bardzo wysoko.

Jej pierwszy zbiór poezji Hymn bałwochwalczy pojawił się rok później i zebrał przychylne opinie krytyków i poetów. Następne wiersze zebrane zostały w trzech kolejnych tomikach poezji: Dzień dzisiejszy (1963), Oda do rąk (1966) i Jeszcze jedno wspomnienie (1968, pośmiertnie).

Po zmarłej poetce[edytuj | edytuj kod]

Po jej śmierci odnaleziono wiele niepublikowanych liryków, opowiadanie, bajkę dla dzieci, dramaty, listy – zebrane w „Dziełach” (Wydawnictwo Literackie, 1997). Na krótko przed śmiercią, w 1967 roku, Wydawnictwo Literackie opublikowało jej autobiograficzną powieść Opowieść dla przyjaciela.

Tadeusz Baird skomponował 1968 do jej tekstów pięć pieśni na mezzosopran i orkiestrę kameralną.

Głównymi motywami jej twórczości poetyckiej były przeplatające się wzajemnie miłość i śmierć. Świadoma swej kruchości Poświatowska dawała wielokrotnie wyrazy sprzeciwu wobec nieugiętego losu. Ubolewała nad niedoskonałością ludzkiego ciała, ale i umiała wykorzystać każdy moment przemijającego życia. W swych utworach nie pomijała także swojej kobiecości, pisała o sobie i innych kobietach, kobietach-bohaterkach. Wszystko to osadzone było w głębokich przemyśleniach filozoficznych. Poezja Haliny Poświatowskiej stanowi studium natury ludzkiej, kobiety pragnącej miłości i kobiety świadomej swej śmierci.

Od 1974 w Częstochowie odbywa się Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej.

Przekłady na języki obce[edytuj | edytuj kod]

  • Ej zendegi tarkam koni mimiram. Gozine-je asz’ar / Życie, umrę jeśli odejdziesz. Wybór wierszy, przekład na język perski Alireza Doulatszahi, Ivonna Nowicka, Baal Publications, Teheran-Iran 2010, ISBN 978-964-2574-28-5 (Seria: Studia polskie – III. Poezja polska – II)
  • Mais uma lembrança / Jeszcze jedno wspomnienie, Magdalena Nowinska (Trans.), „Revista Literária em Tradução”, nº 1 (set/2010), Fpolis/Brasil, ISSN 2177-5141[2].
  • Умея само да обичам / Umiem tylko kochać, wiersze wybrane, przekład na język bułgarski Łyczezar Seliaszki, wyd. Faber, ISBN 978-954-400-443-9[3].
  • Immer wenn ich leben will / Zawsze, gdy pragnę żyć, przekład Monika Cagliesi-Zenkteler, Piper Verlag, München 2002, ISBN 3-492-04397-6.
  • Erzählung für einen Freund / Opowieść dla przyjaciela, przekład Monika Cagliesi-Zenkteler, Piper Verlag, München 2002, ISBN 3-492-23491-7.
  • Розповідь для друга / Opowieść dla przyjaciela, przekład Włodzimierz Harmatiuk, Iwano-Frankiwsk 2012, ISBN 978-966-998-301-7[4][5].
  • Знайомий з Котора / Znajomy z Kotoru (zbiór opowiadań: Znajomy z Kotoru, Niebieski ptak, Notatnik amerykański), przekład Włodzimierz Harmatiuk, Ternopil 2015, ISBN 978-966-2392-55-5[6].

Uwagi

  1. W akcie urodzenia – Halina, ksiądz udzielający chrztu zakwestionował jednak to imię, jako niefigurujące w rejestrze świętych i zaproponował rodzinie podobne: Helena; w domu rodzina zwracała się do niej Halina; poetka oficjalnie zmieniła imię dopiero po powrocie z USA w 1961.
  2. Urodziła się 9 maja 1935 jednak w akcie urodzenia – na skutek pomyłki – wpisano 9 lipca; data ta niejednokrotnie była uważana za prawdziwą, dodatkowo w księgach parafii św. Barbary, gdzie była ochrzczona, data narodzin zapisana została według aktu urodzenia, czyli 9 lipca.

Przypisy

  1. Wikimapia: Ławeczka Haliny Poświatowskiej
  2. Mais uma lembrança.
  3. Umiem tylko kochać / Умея само да обичам (bułg.). [dostęp 2015-02-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-24)].
  4. Розповідь для друга (ukr.). «Живая библиотека». [dostęp 2015-02-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-24)].
  5. Галина Посвятовська. Розповідь для друга (ukr.). Літакцент, 2013-03-04. [dostęp 2015-02-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-24)].
  6. Знайомий з Котора (ukr.). 2015-02-21. [dostęp 2015-02-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]