Częstochowa

Z Wikipedii

Współrzędne: 50°48'N 19°07'E / 50.8, 19.117

Częstochowa
Aleja Najświętszej Maryi Panny, w tle Jasna Góra
Herb Częstochowy Flaga Częstochowy
Województwo	śląskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Częstochowa miejska
Założono	XI wiek
Prawa miejskie	przed 1377[1]
Prezydent	Zarząd komisaryczny, Piotr Kurpios
Powierzchnia	160 km²
Położenie (punkt)	50° 48' 00 '' N 19° 07' 00 '' E
Ludność (2008) • liczba • gęstość • aglomeracja	240 612[2] 1504 os./km² 393 tys.[3](2002)
Strefa numeracyjna	34
Kod pocztowy	42-200 do 42-229, 42-263, 42-271, 42-280, 42-294
Tablice rejestracyjne	SC
Położenie na mapie Polski Częstochowa
TERC (TERYT)	2464011
SIMC	0930868
Miasta partnerskie	Fryburg Bryzgowijski, Altötting, Betlejem, Nazaret, Styria, Szawle, Zapopan Miasta bliźniacze: Fátima, Kamieniec Podolski, Loreto, Lourdes, Pforzheim, South Bend
Hasło promocyjne: Częstochowa to dobre miasto
Urząd miejski ul. Śląska 11/13 42-217 Częstochowa tel. +48 34 370 71 00; faks +48 34 370 71 70
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Częstochowa posłuchaj ^?/i (czeski Čenstochová, lit. Čenstakava, hebr. צ'נסטוחובה, niem. Tschenstochau, rus. Ченстохова) – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie jest częścią Małopolski, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

Częstochowa jest położona nad rzeką Wartą, w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Jest to 12. miasto w Polsce pod względem zajmowanej powierzchni i 13. pod względem liczby ludności. W mieście znajduje się bazylika i klasztor na Jasnej Górze, z uważanym za cudowny obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej - główny ośrodek kultu maryjnego w Polsce. Z tego powodu Częstochowa uznawana jest przez wielu za duchową stolicę Polski.

Według danych z 31 grudnia 2008 miasto miało 240 612 mieszkańców.

[edytuj] Geografia

Częstochowa leży na północnym krańcu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, zwanej potocznie Jurą Krakowsko-Częstochowską. Terytorium miasta jest zróżnicowane geologicznie, wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry, piaski, gliny, zaś głębsza to wapienie z okresu górnej jury.

Miasto jest głównym ośrodkiem Częstochowskiego Okręgu Przemysłowego. Częstochowa należy do Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

[edytuj] Rzeki

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Częstochowy.

Liczba mieszkańców (2007): 242 300.

Struktura demograficzna mieszkańców Częstochowy wg danych z 31 grudnia 2007^[2]:

Powierzchnia Częstochowy: 160 km²^[2].

Wykres liczby ludności Częstochowy na przestrzeni 2 ostatnich stuleci:

Największą populację Częstochowa odnotowała w 1993 r. – wg danych GUS 259 864 mieszkańców^[2].

[edytuj] Klimat

[edytuj] Historia

Ta sekcja zawiera jedynie listę źródeł lub linki zewnętrzne, więc jej weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu.

Obrona Jasnej Góry na obrazie Januarego Suchodolskiego

Częstochowa powstała prawdopodobnie w XI wieku. Jednak pierwsza wzmianka pochodzi z 1220 z dokumentu biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża nakładającego na Częstochowę obowiązek płacenia dziesięciny. Nazwa wywodzi się od słowiańskiego imienia Częstoch. W latach 1370-1393 Częstochowa stanowiła lenno Władysława Opolczyka, który w 1382 ufundował klasztor paulinów. Prawa miejskie nadano w 1356 wraz z przywilejem goszczenia monarchy, a w 1502 miała miejsce lokacja na prawie magdeburskim za sprawą Aleksandra Jagiellończyka, stwierdzającym w wydanym dokumencie: ...ma być takim jak miasto Kraków cieszy się.... Wraz z narastającym kultem religijnym miasto otrzymywało liczne przywileje królewskie np. do pobierania myta mostowego na Warcie czy odbywania targów i jarmarków. Pierwszy większy najazd zanotowano w 1587, gdy wojsko pretendenta do korony królewskiej Maksymiliana Habsburga złupiło miasto w drodze do Krakowa. Ze względu na peryferyczne położenie klasztoru jasnogórskiego i nękających go najazdów, królowie z rodu Wazów (którzy szczególnie umiłowali sobie klasztor częstochowski) zdecydowali się obwarować go nowoczesnymi fortyfikacjami typu holenderskiego z bastionami, które uczyniły z Jasnej Góry jedną z potężniejszych twierdz Rzeczypospolitej. Nowe umocnienia zostały poddane próbie podczas Potopu szwedzkiego, kiedy to po niespełna miesięcznym oblężeniu mała załoga klasztoru pod dowództwem o. Augustyna Kordeckiego odparła ataki przeważających wojsk szwedzkich.

[edytuj] XIX wiek

Mapa z 1839, zaznaczona Częstochówka, Częstochowa i Nowa Częstochowa

Pomnik cara Aleksandra II, który stał przed Jasną Górą w latach 1889-1917

Liczne najazdy, pożary i plądrowania doprowadziły jednak do upadku miasta. Podczas konfederacji barskiej okolice Częstochowy były jednym z głównych miejsc oporu wojsk konfederackich. Po II rozbiorze Polski znalazła się w departamencie kaliskim Prus Południowych. Po 1807 znalazła się w departamencie kaliskim Księstwa Warszawskiego, od 1815 w województwie kaliskim Królestwa Polskiego. Początkowo istniały Stara Częstochowa i Częstochówka (prawa miejskie od 1717 jako Nowa Częstochowa), które zostały połączone 19 sierpnia 1826. W 1819 został wytyczony przez inżyniera wojskowego Jana Bernharda najważniejszy trakt miejski – Aleja Panny Maryi (obecnie Aleja Najświętszej Maryi Panny). Po połączeniu obu miast Częstochowa pod względem liczby ludności wysunęła się wówczas na czwarte miejsce w Królestwie, po Warszawie, Lublinie i Kaliszu.

W związku z położeniem przy kolei warszawsko-wiedeńskiej (od 17 listopada 1846), obecnością złóż rud żelaza (obecnie nie eksploatowane), pokładów wapienia oraz czystych i obfitych w wodę rzek od 1870 zaczął w Częstochowie rozwijać się przemysł - metalowy (Huta Częstochowa, której budowę zainicjował Bernard Hantke), włókienniczy i papierniczy.

[edytuj] XX wiek

Ratusz w Częstochowie na początku XX wieku

W 1903 Częstochowa uzyskała kolejowe połączenie z Herbami, a w 1911 z Kielcami. W 1909 w mieście odbyła się Wielka Wystawa Rolniczo-Przemysłowa. Częstochowa przeżywała dynamiczny wzrost gospodarczy - powstawało ok. 60 dużych zakładów przemysłowych, 3-krotnie wzrosła liczba mieszkańców. Częstochowa miała monopol w przetwórstwie juty (90% produkcji krajowej), wyrobie galanterii (80% rynku), zabawek (70%).

Podczas I wojny światowej Częstochowa bez walk 3 sierpnia 1914 została zajęta przez wojska niemieckie. W pierwszych dniach okupacji dokonano mordów w dzielnicy podjasnogórskiej, nałożono na miasto kontrybucje i skazano na deportację do Niemiec wielu mieszkańców. W czasie wojny miasto po raz pierwszy w historii uzyskało samorząd miejski. Częstochowa została wyzwolona 11 listopada 1918, kiedy to oddziały POW i Straży Obywatelskiej przystąpiły do rozbrajania wycofujących się Niemców. Następnego dnia przemaszerowały częstochowskimi Alejami trzy kompanie Wojska Polskiego pod dowództwem kpt. Ludwikowskiego. Jasna Góra od 26 kwietnia 1915 do 4 listopada 1918 stanowiła enklawę pod okupacją austro-węgierską. W okresie wojny polsko-bolszewickiej po załamaniu się polskiej ofensywy na Kijów w 1920 Częstochowa musiała zakwaterować i wyżywić rząd ukraiński Semena Petlury wraz z dwoma tysiącami uchodźców. Jednak miasto nie było w stanie pomieścić i utrzymać wszystkich uchodźców, co wywołało protesty mieszkańców. W 1921 większość z nich wyjechała z miasta. Ponadto w okresie powstań śląskich Częstochowa była głównym ośrodkiem pomocy dla powstańców. W mieście organizowano zbiórki pieniędzy i lekarstw, a także punkty werbunku ochotników.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego lokalny przemysł podupadł. Od 1925 w Częstochowie mieści się siedziba biskupstwa (od 1992 arcybiskupstwa). Ze względu na rozwój rzemiosła, zwłaszcza pamiątkarskiego, była nazywana "małą Norymbergą". W 1939 Częstochowa liczyła już 138 tys. mieszkańców, co plasowało ją na 8 miejscu pod względem największych miast Polski.

Podczas II wojny światowej tereny leżące na zachód i południe od Częstochowy zostały włączone do Rzeszy, natomiast samo miasto stało się częścią Generalnego Gubernatorstwa i nosiło nazwę Tschenstochau. Niemcy wkroczyli do miasta 3 września 1939 i już następnego dnia dokonali mordów, które do historii przeszły pod nazwą "krwawego poniedziałku". W 1940, w ramach akcji AB, dokonano eksterminacji umysłowych elit miasta. Ponad 40 tys. Żydów znalazło się w częstochowskim getcie i w większości zostało zamordowanych przez niemieckich żołnierzy. W mieście istniał stalag 367 przeznaczony dla radzieckich i włoskich jeńców wojennych. Po upadku powstania warszawskiego Częstochowa była stolicą Polskiego Państwa Podziemnego. W czasie wojny i bezpośrednio po niej w rejonie Częstochowy działały silne oddziały partyzanckie niepodległościowego podziemia. Do najsłynniejszych akcji z tego okresu należy przeprowadzone 20 kwietnia 1943 uderzenie na niemiecki Bank Emisyjny (obecnie siedziba Banku Śląskiego w Alejach) dokonane przez oddziały "Stepa" i "Zagłoby" Narodowych Sił Zbrojnych. 16 stycznia 1945, bez walk, Częstochowę opuścił garnizon niemiecki, a miasto zostało zajęte przez sowieckie oddziały mjr. Siemiona Chochriakowa.

W okresie Polski Ludowej szybka rozbudowa huty, która zyskała imię Bolesława Bieruta (po 1989 wróciła do pierwotnej - Huta Częstochowa), spowodowała dynamiczny rozwój miasta. Zainstalowano w nim siedzibę ogólnopolskiego Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza. W latach 1946-1950 Częstochowa wchodziła (podobnie jak w okresie międzywojennym) w skład województwa kieleckiego, w latach 1950-1975 województwa katowickiego, a w latach 1975-1998 była stolicą województwa częstochowskiego.

Jan Paweł II odwiedził Częstochowę sześciokrotnie: w latach 1979, 1983, 1987, 1991, 1997 i 1999. 15 sierpnia 1991 odprawiona z jego udziałem msza św. (kończąca VI Światowe Dni Młodzieży) zgromadziła 1,5 mln wiernych, a papież od władz miasta otrzymał klucz do jego bram oraz tytuł Honorowego Obywatela - Częstochowa stała się pierwszym miastem na świecie, od którego przyjął takie wyróżnienie.

Jako pierwsze miasto w Europie Środkowo-Wschodniej Częstochowa otrzymała Honorową Flagę Rady Europy (1993) oraz główną nagrodę tej organizacji - Prix de l'Europe (1998) – za działania na rzecz integracji europejskiej i rozwój współpracy z samorządami miast europejskich.

[edytuj] XXI wiek

26 maja 2006 z wizytą przybył papież Benedykt XVI.

Powstały w mieście Obywatelski Komitet Referendalny złożył w dniu 27 sierpnia 2009 u komisarza wyborczego wniosek o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania prezydenta poparty przez ponad 30 tys. mieszkańców miasta. Inicjatorami referendum byli właściciele kamienic zlokalizowanych przy Al. NMP zaniepokojeni planami ich zamknięcia dla ruchu^[5]. Organizatorzy akcji zarzucali prezydentowi przedkładanie interesu klasztoru ponad miejski i nietrafione inwestycje. Referendum odbyło się 15 listopada, wzięły w nim udział 41 892 osoby^[6], co oznaczało frekwencję 21,32% i ważność referendum. Prezydent został odwołany 39 284 głosami^[6][7][8][9].

[edytuj] Status i przynależność Częstochowy

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Częstochowy

Okres		Państwo	Zwierzchność	Jednostka administracyjna	Status miasta	Status miasta
XI wiek-1220		Królestwo Polskie		województwo krakowskie	Wieś Częstochowa (istnienie niepotwierdzone)	-
1220-1356					Wieś Częstochowa nad Wartą	Wieś Częstochowa
1356-1569					Miasto Częstochowa	Wieś Częstochówka
1569-1717		Rzeczpospolita Obojga Narodów		województwo krakowskie, powiat lelowski
1717-1793					Miasto Częstochowa	Miasto Nowa Częstochowa
1793		Królestwo Prus		Prusy Południowe, departament łęczycki, powiat częstochowski
1793-1795				Prusy Południowe, departament piotrkowski, powiat częstochowski
1795-1807				Prusy Południowe, departament kaliski, powiat częstochowski
1807-1815		Księstwo Warszawskie	Cesarstwo Francuskie	departament kaliski, powiat częstochowski
1815-1816		Królestwo Polskie	Imperium Rosyjskie
1816-1826				województwo kaliskie, obwód wieluński, powiat częstochowski
1826-1837					Miasto Częstochowa (połączone)
1837-1842				gubernia kaliska, obwód wieluński, powiat częstochowski
1842-1844				gubernia kaliska, powiat wieluński
1845-1867
1867-1916				gubernia piotrkowska, powiat częstochowski
1916-1918		Królestwo Polskie	Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry
1918		Królestwo Polskie
1918-1939		Rzeczpospolita Polska		województwo kieleckie, powiat częstochowski
1939-1945		Generalne Gubernatorstwo		dystrykt radomski, miasto wydzielone Częstochowa
1939-1945		Polskie Państwo Podziemne		Okręg Radom-Kielce, Inspektorat E Częstochowa, Obwód Częstochowa
1945-1950		Rzeczpospolita Polska		województwo kieleckie, powiat częstochowski
1950-1952				województwo katowickie, powiat częstochowski
1952-1975		Polska Rzeczpospolita Ludowa
1975-1989				województwo częstochowskie, gmina miejska Częstochowa
1989-1998		Rzeczpospolita Polska
od 1999				województwo śląskie, powiat grodzki Częstochowa

[edytuj] Częstochowa w Małopolsce

Kontrowersyjny przebieg miała reforma administracyjna z 1999 w wyniku której Częstochowa, należąca historycznie do Małopolski, znalazła się w województwie śląskim. Część lokalnych polityków wspierała wtedy utworzenie - wraz z Kielcami, a być może i Radomiem - województwa staropolskiego. Po reformie administracyjnej z 1999 utożsamianie Częstochowy z Małopolską i jej stolicą Krakowem osłabło. Swoje związki z Krakowem miasto udowodnia nie tylko położeniem geograficznym, wspólną historią z czasów, gdy należało do województwa krakowskiego oraz kulturą, ale także przez przystąpienie w kwietniu 2007 do Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Małopolski skupiającego obszary należące historycznie do Małopolski a w wyniku reform administracyjnych przyłączonych do innych województw. W tym samym roku miasto otrzymało tytuł Lidera Małopolski za rewaloryzację Alei Najświętszej Maryi Panny. Wymownym gestem było zawieszenie 23 sierpnia 2006 w krakowskich Sukiennicach herbu Częstochowy. W roku 2008 po raz kolejny Częstochowa otrzymała tytuł Lidera Małopolski, tym razem za rewaloryzacje Parków podjasnogórskich.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Historia Częstochowy.

Panorama z Wieży Jasnogórskiej

[edytuj] Zabytki i turystyka

Jasna Góra widziana od strony Alei Najświętszej Maryi Panny

Bramy Jasnej Góry od strony południowej widziane z wieży. Kolejno od dołu zdjęcia: wałowa, Matki Boskiej Bolesnej, MB Królowej Polski, Lubomirskich

Bazylika jasnogórska - nawa główna

Zabytkowy ratusz miejski

Kościół św. Jakuba Apostoła

[edytuj] Jasna Góra

 Osobny artykuł: Jasna Góra.

Zespół klasztorny na Jasnej Górze jest zarazem największym, najbardziej prestiżowym, jak i najczęściej odwiedzanym z częstochowskich zabytków. Turystyka związana jest głównie z ruchem pielgrzymkowym do obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

W 2008 roku na Jasną Górę przybyło 3,5 mln pielgrzymów i turystów z 81 krajów świata. W 134 zorganizowanych, ogólnopolskich pielgrzymkach wzięło udział 899 510 osób. Pieszo do klasztoru przybyło 141 871 osób^[10].

[edytuj] Budowle sakralne

Ciekawa jest także pozostała zabudowa sakralna Częstochowy:

• neogotycka archikatedra Świętej Rodziny - zbudowana w latach 1901-1927
• Kościół św. Jakuba - umiejscowiony na placu Biegańskiego, będący pierwotnie cerkwią prawosławną
• kościół św. Zygmunta - najstarszy w Częstochowie, na placu Daszyńskiego
• Katedra Matki Boskiej Królowej Apostołów - kościół polskokatolicki przy ul. Jasnogórskiej
• Cerkiew Częstochowskiej Ikony Matki Bożej przy ul. Kopernika
• kościół ewangelicko-augsburski w Śródmieściu przy ulicy Kopernika
• kościół św. Barbary w dzielnicy podjasnogórskiej
• sanktuarium św. Józefa na Rakowie przy ul. Okrzei
• kościół Najświętszego Imienia Maryi w Alei NMP
• kościoły Pana Jezusa Konającego i Podwyższenia Krzyża Świętego w Częstochówce
• kaplica Przemienienia Pańskiego w centralnej części cmentarza Kule
• kościół świętych Rocha i Sebastiana na cmentarzu św. Rocha
• kościół św Jadwigi Królowej (ul. Zajączka)

Szczególnie ważnym zabytkiem o charakterze religijnym jest cmentarz żydowski w dzielnicy Zawodzie.

[edytuj] Atrakcje turystyczne

• Aleja Najświętszej Maryi Panny
• Parki podjasnogórskie i znajdujące się w nim ekspozycje Muzeum Częstochowskiego - Muzeum Górnictwa Rud Żelaza i inne
• Ulica 7 Kamienic z XIX-wieczną zabudową

[edytuj] Szlaki turystyczne

Wycieczki po Częstochowie łączone są często ze zwiedzaniem Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W mieście rozpoczynają bieg następujące szlaki turystyczne:

• Szlak Orlich Gniazd
• Szlak Jury Wieluńskiej
• Szlak Walk 7 Dywizji Piechoty
• Częstochowa - Olsztyn im. Z. Łęskiego
• Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego

 Zobacz też: pomniki w Częstochowie.

[edytuj] Muzea i galerie

Oprócz klasztoru Jasnogórskiego działalność muzealną i wystawienniczą prowadzą również inne instytucje.

[edytuj] Muzeum Częstochowskie

 Osobny artykuł: Muzeum Częstochowskie.

Najważniejsza w rejonie Częstochowy i zarazem najstarsza instytucja muzealna. Do najważniejszych jej obiektów wystawienniczych należą:

• Ratusz miejski - zabytkowy zespół budynków byłego ratusza, obecnie główna siedziba Muzeum
• Rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej w dzielnicy Raków - unikatowy rezerwat archeologiczny
• Muzeum Górnictwa Rud Żelaza
• Muzeum Haliny Poświatowskiej, częstochowskiej poetki

[edytuj] Pozostałe muzea i galerie

• Muzeum Produkcji Zapałek - czynna fabryka posługującą się technologią z trzeciej dekady XX wieku
• Muzeum Historii Kolei na dworcu Częstochowa Stradom
• Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej
• Muzeum Zdzisława Beksińskiego
• Muzeum Wyobraźni - galeria i pracownia Tomasza Sętowskiego
• Galeria Konduktorownia

[edytuj] Kultura

Do najważniejszych instytucji kulturalnych Częstochowy należy Filharmonia Częstochowska i Teatr im. Adama Mickiewicza. Z kulturalną działalnością związany jest także Ośrodek Promocji Kultury "Gaude Mater", który jest głównym organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej "Gaude Mater" i Festiwalu Dobrej Muzyki im. Kaliny Jędrusik - odbywają się też Kalinowe Dni i Kalinowe Noce. Spektakle i inne imprezy kulturalne odbywają się także w Teatrze From Poland.

W mieście działa także od 1991 kino studyjne Ośrodka Kultury Filmowej, a także - po kilkuletniej przerwie, uruchomione w grudniu 2004 - kino Cinema City Wolność.

Na terenie Częstochowy działają również liczne chóry żeńskie, męskie oraz mieszane. Najstarszym jest Rzemieślniczy Chór Męski "Pochodnia". Do innych należą: Chór Akademicki Politechniki Częstochowskiej "Collegium Cantorum" (dyr. J.Siadlak), Jasnogórski Zespół Wokalny "Camerata" (dyr. Jarosław Jasiura) oraz Chór Archikatedry pw. Św. Rodziny "Basilica Cantans" (dyr. Zygmunt Nitkiewicz). Chóry te zdobywały liczne nagrody na festiwalach krajowych oraz zagranicznych.

Miejska Galeria Sztuki zajmuje się wystawianiem malarstwa, rzeźby, grafik i fotografii - kładąc szczególny nacisk na dzieła współczesne. Szczególnie znana jest wystawa prac Zdzisława Beksińskiego, która w 2006 przekształciła się w stałe Muzeum Zdzisława Beksińskiego. Wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł plastycznych zajmuje się również Muzeum Częstochowskie oraz szereg małych prywatnych galerii, m.in. Muzeum Wyobraźni Tomasza Sętowskiego i Galeria Lonty Petry.

Nietypowym pomysłem jest organizowana od 2004 Noc kulturalna, której celem jest zachęcenie mieszkańców Częstochowy do uczestnictwa w imprezach kulturalnych.

W Częstochowie działa Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Jacka Malczewskiego oraz Zespół Szkół Muzycznych im. Marcina Żebrowskiego. Na terenie miasta istnieje także kilka ognisk muzycznych dla dzieci i młodzieży oraz Społeczna Szkoła Baletowa.

Działalność prowadzi Młodzieżowy Dom Kultury oraz Regionalny Ośrodek Kultury, organizujący wiele cyklicznych imprez, m.in. Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej. Poetka ta urodziła się i wychowała w Częstochowie. W jej domu rodzinnym jest zorganizowane skromne muzeum, ktore zawiera jej podobiznę wykonaną z bloku żywicy.

Budynek Teatru im. Adama Mickiewicza

Galeria Konduktorownia

[edytuj] Edukacja

 Osobny artykuł: Lista placówek oświatowych w Częstochowie.

(tekst do opracowania)

[edytuj] Sport

Stadion Arena Częstochowa przed meczem z ZKŻ Zielona Góra w 2008

 Osobny artykuł: Sport w Częstochowie.

Sport w Częstochowie to przede wszystkim siatkówka, żużel i piłka nożna, choć w mieście działa wiele bardzo różnorodnych klubów sportowych. Najbardziej znanymi są AZS Częstochowa i Włókniarz Częstochowa. Drużyny te prezentują najwyższy światowy poziom w swoich dyscyplinach, co potwierdzają osiągnięciami na arenie międzynarodowej. Kibicom piłkarskim znany jest również były pierwszoligowiec, Raków Częstochowa. W Częstochowie są także dwa żeńskie kluby sportowe (piłka siatkowa) SPS AZS Politechnika Częstochowska oraz DOMEX AJD Częstochowianka Częstochowa. Oba kluby występują w II lidze.

Najczęściej odwiedzane obiekty sportowe miasta:

• stadion żużlowy Arena Częstochowa
• Stadion Rakowa Częstochowa
• hala sportowo-widowiskowa Polonia

[edytuj] Administracja

Częstochowa ma status gminy miejskiej z prawami powiatu. Mieszkańcy Częstochowy wybierają do swojej rady miasta 28 radnych. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta Częstchowa przy ul. Śląskiej 11/13. Miasto jest siedzibą wielu urzędów i instytucji o znaczeniu regionalnym. Znajduje się tu m.in.: Starostwo Powiatu Częstochowskiego.

Mieszkańcy Częstochowy wybierają parlamentarzystów z okręgu Częstochowa.

[edytuj] Podział administracyjny miasta

Dzielnice Częstochowy^[11]:

[edytuj] Współpraca międzynarodowa samorządu

Lista miast partnerskich^[12]:

• Altötting, Fryburg Bryzgowijski - od 1991
• Betlejem
• Nazaret - od 2004
• Rezekne (Rzeżyca)
• Styria
• Szawle
• Zapopan

Lista miast bliźniaczych^[13]:

• Fátima
• Kamieniec Podolski - od 2008^[14]
• Loreto
• Lourdes
• Pforzheim
• South Bend

[edytuj] Komunikacja

[edytuj] Transport drogowy

Droga krajowa nr 1 w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz

Częstochowę przecina umożliwiająca komunikację samochodową z największymi miastami Polski sieć dróg krajowych:

• 1E75 Gdańsk – Toruń – Łódź – Piotrków Trybunalski - Częstochowa - Dąbrowa Górnicza - ... - Tychy – Bielsko-Biała
• 43 Częstochowa - Wieluń
• 46 Szczekociny – Częstochowa – Lubliniec – Opole – Nysa – Kłodzko
• 91 Częstochowa - Radomsko – Piotrków Trybunalski

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

• 483 Częstochowa - Łask
• 491 Częstochowa - Działoszyn - (Wieluń)
• 494 Częstochowa - Olesno – DK45
• 786 Częstochowa - Kielce
• 908 Częstochowa - Bytom

W przyszłości przez północne i zachodnie obrzeża miasta przebiegać będzie autostrada A1. Utworzy ona zachodnią, autostradową obwodnicę Częsochowy.

[edytuj] Transport kolejowy

Plac Rady Europy i dworzec Częstochowa Osobowa

Przez miasto przebiegają linie kolejowe: 61 Fosowskie–Kielce (uruchomiona 26 lutego 1911)^[15] oraz nr 1 Warszawa Centralna–Katowice (dawna kolej warszawsko-wiedeńska) wraz z odgałęzieniem do stacji Chorzew Siemkowice, które łączy miasto z magistralą węglową. Pasażerska komunikacja kolejowa obsługiwana jest przez stacje Częstochowa Gnaszyn, Częstochowa Raków, Częstochowa Stradom, Rząsawa, Częstochowa Aniołów oraz w największym stopniu przez nowoczesny - otwarty po przebudowie w 1996 - dworzec Częstochowa Osobowa (dawniej Częstochowa Główna) mieszczący się w samym centrum miasta, przy placu Rady Europy.

[edytuj] Komunikacja miejska

 Osobne artykuły: Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie Sp. z o.o., Tramwaje w Częstochowie, PKS Częstochowa.

Komunikację miejską i podmiejską obsługuje głównie Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie. Prowadzi ono przewóz na dwóch liniach tramwajowych, 33 autobusowych obejmujących swoim zasięgiem większość obszaru miasta oraz liniach podmiejskich w miejscowościach i gminach Poczesna i Olsztyn. Nocną komunikację miejską obsługuje linia tramwajowa oraz cztery autobusowe (te kursują jedynie w weekendy). 13 lipca 2007 MPK Częstochowa wprowadziło uniwersalny bilet elektroniczny.

13 listopada 2009 Częstochowa oraz MPK otrzymała od marszałka województwa śląskiego dotację na, odpowiednio, budowę nowej linii tramwajowej na Błeszno oraz zakup nowych składów tramwajowych.

Na trasie Lisiniec-Zawodzie oraz z centrum do Blachowni usługi przewozowe busami oferuje firma Mazan-Bus. Bus Express obsługuje trasę z ul. Makuszyńskiego do dzielnicy Mirów.

Darmową komunikację do hipermarketów Tesco i Auchan zapewnia firma Biesy (6 linii). Przejazdy na terenie miasta oferuje także PKS Częstochowa, które obsługuje linie z dworca PKS do Blachownii, jak również GZK Rędziny, a także PKP - wszystkie dworce w Częstochowie oferują komunikację osobową.

[edytuj] Komunikacja lotnicza

Najbliższym międzynarodowym lotniskiem jest regionalny port województwa śląskiego - Katowice Airport w Pyrzowicach. Znajduje się on około 60 km na południe od Częstochowy.

Najbliższym czynnym lotniskiem jest lotnisko Częstochowa-Rudniki, oddalone od centrum miasta o 15 km. Jest ono lotniskiem powojskowym w prywatnych rękach, z zastosowaniem sportowym - na części jego terenu operuje Aeroklub Częstochowski. Nie jest ono przystosowane do obsługi dużych samolotów, istnieje możliwość lądowania tylko małych samolotów pasażerskich. Posiada zaniedbaną betonową drogę startową (2000 x 60 m). Wieloletnie zamierzenia włodarzy miasta przeistoczenia lotniska w pasażerskie lub towarowe dotychczas nie zaowocowały wsparciem finansowym z żadnego źródła, lub nawet uregulowaniem prawnym jego statusu po myśli samorządowców^[16]. Ostatni raz lotnisko zostało użyte przez linie lotnicze w 1983 - przez jeden sezon Polskie Linie Lotnicze LOT oferowały z niego połączenia.

[edytuj] Handel

W Częstochowie znajduje się wiele hipermarketów i sklepów. Wśród hipermarketów i marketów budowlanych znajdziemy Real z M1, Auchan, Tesco, Makro Cash and Carry, OBI, Leroy Merlin, Castorama. Od 3 października 2009 otwarta jest pierwsza w regionie galeria handlowa: Galeria Jurajska. W trakcie budowy są również Carrefour, Galeria Częstochowa i Ikea.

[edytuj] Media

[edytuj] Prasa

W Częstochowie wydawane są następujące dzienniki:

• "Gazeta Wyborcza" - od 1991 wydawana z lokalnym dodatkiem
• "Dziennik Zachodni" - znajduje się tu terenowy oddział tej gazety
• "Życie Częstochowskie" - kontynuacja Życia Częstochowy, ukazującej się od 1947 mutacji Życia Warszawy"

Tygodniki:

• "Gazeta Częstochowska" - od 1956
• Częstochowski Tygodnik Regionalny "7 Dni"
• "Niedziela" - ogólnopolski tygodnik katolicki

Wydawanych jest również kilka pism kulturalnych m.in.: kwartalniki Aleje 3, Bulion oraz rocznik "Ziemia Częstochowska"

[edytuj] Radio

Radiostacje lokalne:

• Radio C - należące do sieci Złote Przeboje
• Radio Jasna Góra
• Radio Fiat - stacja radiowa Archidiecezji częstochowskiej

Studia lokalne w Częstochowie posiadają:

• Polskie Radio Katowice
• RMF Classic
• RMF MAXXX - emitująca w tzw. rozszczepieniach lokalnych wiadomości z Częstochowy, w 2006 zastąpiła istniejące od 1995 miejscowe Radio Fon.

W latach 1995-2001 w mieście lokalną redakcję posiadało radio RMF FM. Popularnością cieszy się internetowa rozgłośnia radiomarconi.pl.

[edytuj] Telewizja

Częstochowa nie posiada telewizji z prawdziwego zdarzenia. Mieszkańcy dzielnicy Tysiąclecie i Północ mają dostęp do miejskiej TV Orion. W mieście istnieją ponadto lokalne redakcje TVP Katowice i TV Silesia.

[edytuj] Internet

W mieście działa kilka lokalnych portali. Pracuje tu także kilku dziennikarzy gazet internetowych.

[edytuj] Instytucje wyznaniowe

 Zobacz też: Synagogi Częstochowy.

Katolickie:

• Kościół rzymskokatolicki, katedra, liczne klasztory i parafie

Starokatolickie:

• Kościół Polskokatolicki w RP, katedra Matki Boskiej Królowej Apostołów

Protestantckie:

• Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP, parafia Wniebowstąpienia Pańskiego
• Kościół Chrześcijan Baptystów, Wspólnota Wody Żywej, zbór w Częstochowie
• Kościół Chrześcijański "Słowo Wiary", zbór w Częstochowie
• Kościół Wolnych Chrześcijan, zbór w Częstochowie
• Kościół Zielonoświątkowy w RP, zbór "Hosanna" w Częstochowie
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, zbór w Częstochowie

Prawosławne:

• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Cerkiew Częstochowskiej Ikony Matki Bożej

[edytuj] Osoby związane z Częstochową

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Częstochową.

 Zobacz też: Honorowi Obywatele Miasta Częstochowa.

Przypisy

[edytuj] Literatura

• Juliusz Braun, Częstochowa. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1977.
• Częstochowa dla każdego, pod red. Jacentego Dędka i Janusza Pawlikowskiego, Katowice-Częstochowa 1999.
• Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego. Tom 1. Okres staropolski, pod red. Feliksa Kiryka, Częstochowa 2002.
• Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego w okresie niewoli 1793-1918. Tom 2, pod red. Ryszarda Kołodziejczyka, Częstochowa 2005.
• Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego. Tom 3. W czasach Polski Odrodzonej i drugiej wojny światowej 1918-1945, pod red. Ryszarda Szweda, Częstochowa 2006.
• Czesław Gurtman "Mocny", Armia Krajowa walczy w Częstochowie i w okolicy. Wspomnienia, Częstochowa 1996.
• Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych, pod red. Stefana Krakowskiego, Katowice 1964.
• Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa. Tom VI. Miasto Częstochowa. Część 1. Stare i Nowe Miasto, Częstochówka i przedmieścia, pod red. Zofii Rozanow i Ewy Smulikowskiej, Warszawa 1995.
• Stefan Krakowski, Stara Częstochowa. Studia nad genezą, ustrojem i strukturą ludnościową i gospodarczą Częstochowy 1220-1655, Częstochowa 1948.
• Jan Pietrzykowski, Cień swastyki nad Jasną Górą, Katowice 1985.
• Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1965.
• Bogdan Snoch, Mała encyklopedia Częstochowy, Częstochowa 2002.
• Dominika Maria Szczupakowska, Odpis pamiętnika, Szczecin 1994.
• Z dziejów Żydów w Częstochowie, pod red. Zbigniewa Jakubowskiego, Częstochowa 2002.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz w Wikiźródłach relację Feliksa Dzierżyńskiego ze strajku powszechnego w Częstochowie

Zobacz hasło Częstochowa w Wikisłowniku

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Częstochowa

• Oficjalna strona miasta Częstochowy
• Biuletyn Informacji Publicznej miasta Częstochowa
• Częstochowa wczoraj i dziś
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Częstochowa Atrakcje Jasna Góra (Obraz • Bazylika) • Parki podjasnogórskie • Aleja Najświętszej Maryi Panny • Muzea • Ratusz Zagadnienia Historia • Ludność • Edukacja • Przemysł • Sport • MPK • Tramwaje • Honorowi Obywatele • Ulice i place (kategoria) • Pomniki Dzielnice Śródmieście • Błeszno • Częstochówka-Parkitka • Dźbów • Gnaszyn-Kawodrza • Grabówka • Kiedrzyn • Lisiniec • Mirów • Ostatni Grosz • Podjasnogórska • Północ • Raków • Stare Miasto • Stradom • Trzech Wieszczów • Tysiąclecie • Wrzosowiak • Wyczerpy-Aniołów • Zawodzie-Dąbie Ważniejsze ulice 7 Kamienic • Aleja H. Sienkiewicza • Aleja Jana Pawła II • Aleja Pokoju • św. Barbary • św. Rocha • Krakowska • Warszawska • Aleja Wojska Polskiego • Aleja Wolności Place Biegańskiego • Daszyńskiego • Pamięci Narodowej • Rady Europy • Rondo Trzech Krzyży • Rynek Wieluński • Stary Rynek Kategoria:Częstochowa • Galeria w Wikimedia Commons • Wiadomości w Wikinews

p • d • e Województwo śląskie Miasta na prawach powiatu Bielsko-Biała • Bytom • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze • Żory Powiaty będziński • bielski • bieruńsko-lędziński • cieszyński • częstochowski • gliwicki • kłobucki • lubliniecki • mikołowski • myszkowski • pszczyński • raciborski • rybnicki • tarnogórski • wodzisławski • zawierciański • żywiecki

p • d • e Miasta województwa śląskiego Miasta powiatowe Będzin • Bielsko-Biała • Bieruń • Bytom  • Cieszyn • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Kłobuck • Lubliniec • Mikołów • Mysłowice  • Myszków • Piekary Śląskie  • Pszczyna • Racibórz • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tarnowskie Góry • Tychy • Wodzisław Śląski • Zabrze • Zawiercie • Żory • Żywiec Miasta gminne Blachownia • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Imielin • Kalety • Kłobuck • Knurów • Koniecpol • Koziegłowy • Krzanowice • Krzepice • Kuźnia Raciborska • Lędziny • Łaziska Górne • Łazy• Miasteczko Śląskie • Ogrodzieniec • Orzesze • Pilica • Poręba • Pszów • Pyskowice • Radlin • Radzionków • Rydułtowy  • Siewierz • Skoczów • Sławków • Sośnicowice • Strumień • Szczekociny • Szczyrk • Toszek • Ustroń • Wilamowice • Wisła • Wojkowice • Woźniki • Żarki

p • d • e Dawne powiaty Generalnego Gubernatorstwa Miasta na prawach powiatu Kielce • Lemberg (Lwów) (od 1941) • Lublin • Radom • Tschenstochau (Częstochowa) • Warschau (Warszawa) Powiaty Biala-Podlaska (Biała Podl.) • Bilgoraj (Biłgoraj) • Brzezany (Brzeżany) (od 1941) • Cholm (Chełm) • Czortkow (Czortków) (od 1941) • Debica (Dębica) • Drohobycz (od 1941) • Garwolin • Grojec (Grójec) • Hrubieszow (Hrubieszów) • Jaroslau (Jarosław) • Jaslo (Jasło) • Jedrzejow (Jędrzejów) • Kalusz (Kałusz) (od 1941) • Kamionka-Strumilowa (Kamionka Strumiłowa) (od 1941) • Kielce-Land (Kielce) • Kolomea (Kołomyja) (od 1941) • Konskie (Końskie) • Krakau-Land (Kraków) • Krasnystaw • Krosno • Lemberg-Land (Lwów) (od 1941) • Lowitsch (Łowicz) • Miechow (Miechów) • Minsk (Mińsk Maz.) • Neumarkt (Nowy Targ) • Neu Sandez (Nowy Sącz) • Opatow (Opatów) • Ostrow (Ostrów Maz.) • Petrikau (Piotrków Tryb.) • Przemysl (Przemyśl) • Pulawy (Puławy) • Radom-Land (Radom) • Radzyn (Radzyń Podl.) • Rawa Ruska (od 1941) • Reichshof (Rzeszów) • Sambor (od 1941) • Sanok • Siedlce • Sochatschew (Sochaczew) • Sokolow-Wengrow (Sokołów-Węgrów) • Stanislau (Stanisławów) (od 1941) • Starachowice • Stryj (od 1941) • Tarnopol (od 1941) • Tarnow • Tomaschow Mazowiecki (Tomaszów Maz.) • Warschau-Land (Warszawa) • Zamosc (Zamosc) • Zloczow (Złoczów) (od 1941)