Ksiądz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy duchownego chrześcijańskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Ksiądz katolicki (prezbiter) w stroju duchownym.

Ksiądz – współcześnie duchowny chrześcijański. W Kościele katolickim oraz Cerkwi prawosławnej potoczne określenie prezbitera, czyli osoby której udzielone zostały stosowne święcenia kapłańskie, albo osoba, której w Kościołach protestanckich powierzono urząd kościelny poprzez ordynację.

Pochodzenie słowa[edytuj | edytuj kod]

Samo słowo „ksiądz” wywodzi się ze słowiańskiego kъnędzь i pierwotnie termin ten oznaczał naczelnika plemiennego (z tego samego źródła wywodzą się rosyjskie kniaź, czeskie kníže czy południowosłowiańskie knez). Słowo kъnędzь do słowiańskiego zostało zapożyczone z germańskiego kuning - „książę, naczelnik plemienny” (kuning → kŭnęgŭ → kъnęgъ → kъnędzь). W polszczyźnie słowo uległo dalszym przekształceniom (zanik jerów, zmiana nagłosowego kń- w kś- itd).

Ksiądz prawosławny (pot. pop) w stroju liturgicznym

We wczesnym średniowieczu zaczęto tak określać ludzi możnych i wpływowych. Mianem tym nazywano później też niekoronowanych władców jako odpowiednik łacińskiego słowa dux (dziś w tym znaczeniu polska forma książę, która pierwotnie znaczyła młodego władcę – książę od ksiądz (władca) jak koźlę od kozieł czy chłopię od chłop).

Znaczenie duchowny jest najpóźniejsze (prawdopodobnie przyszło do polszczyzny pod wpływem czeskim) i z początku było stosowane jedynie wobec biskupów (zwanych wówczas często książętami Kościoła). Z czasem jej zakres, rozszerzony został na wszystkich duchownych (w tym również niekatolickich).

Inne określenia duchownych[edytuj | edytuj kod]

W niektórych wyznaniach chrześcijańskich spotykane są też inne określenia duchownych, takie jak pastor (łac. pasterz), starszy, kapłan (mariawici), minister czy ojciec.

Pop[edytuj | edytuj kod]

Popularne określenie księdza prawosławnego pop (na skutek propagandy bolszewickiej słowo to nabrało w niektórych krajach pejoratywnego znaczenia i współcześnie jest uważane za obraźliwe[1]) jest słowem ogólnosłowiańskim, od popъ -a, stąd też w węgierskim pap, zapożyczone prawdopodobnie ze s-w-n. pfaffo „kapłan”. W języku staropolskim słowu ksiądz odpowiadał właśnie pop (np. w Psałterzu floriańskim 70, 77; 109,5; 131,9; 131,17, czy Pirzwy pop Lasota - Sylwester I [pirzwy - pierwszy, Lasota - od łac. silvester - leśny] w „Pieśni o Wiklefie”) do II połowy XIV wieku w Małopolsce i na Śląsku i do pierwszej połowy XVI wieku w Wielkopolsce i Mazowszu; w XVI-XVII w. było też nazwaniem figury (gońca) w szachach np. Pop jeden słucha Królowej spowiedzi... - Jan KochanowskiSzachy”; stąd liczne w Polsce nazwy miejscowe typu Popowice czy Popowo.[2]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło ksiądz w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Ksiądz

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Prawosławny Serwis Internetowy
  2. Andrzej Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. II: K-P, Warszawa 2000, ISBN 83-01-13019-9 , s. 698-699

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]