Hegemonia
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: Posprzątać przypisy aby bardzo długie odnośniki nie rozszerzały strony np. korzystając z szablonu {{cytuj stronę}} lub {{cytuj książkę}}. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Hegemonia – termin pochodzi z języka greckiego, w starożytnej Grecji oznaczał przywództwo jednego państwa nad innymi, które poddają się jego kierownictwu. Hegemonia była związana z rywalizacją dwóch najsilniejszych państw-miast: Aten (Związek Morski) i Sparty (Związek Peloponeski) oraz okresowo Teb (Związek Beocki). Współcześnie termin hegemonia oznacza również: zwierzchnictwo, przewodnictwo, przywództwo danego państwa nad innymi które je dobrowolnie uznają; lub przeważający wpływ, supremację, dominację jednego państwa nad innymi, prymat w polityce międzynarodowej uzyskane przy pomocy groźby lub użycia siły[1][2].
Spis treści |
Przykłady hegemonii [edytuj]
- Sparta w wyniku wojny peloponeskiej zdobyła w 404 p.n.e. 30-letnia hegemonię w Grecji.
W nowożytności (m.in. na podstawie teorii cykli hegemonicznych G. Modelskiego[3]) można wyróżnić następujące globalne hegemonie ("porządki światowe")[4]
- Portugalia – hegemonia w latach 1516-1539 (dyskusyjna)[5] zakwestionowana przez Hiszpanię.
- Hiszpania – hegemonia w latach 1521-1643 (w latach 1580-1640 w unii personalnej z Portugalią - Unia Iberyjska)[6][7] 1621-40 Zakwestionowana przez Anglię, Holandię i Francję[8][9].
- Holandia – hegemonia w latach 1648-1688 (dyskusyjna) - zakwestionowana przez Anglię i Francję[10][11]
- Wielka Brytania – lata: 1763[12] lub 1815[13] - 1914. Do 1815 blokowana przez Francję; 1889-1904 zakwestionowana przez Francję, Rosję i Niemcy a po 1904 - także przez USA i Japonię[14][15][16], przy czym z dwóch najsilniejszych potencjalnych rywali ostatecznie przeciwnikiem Wielkiej Brytanii w I i II wojnie światowej stały się Niemcy, zaś sojusznikiem - USA.[17]
- Stany Zjednoczone – 1945[18]-1947 (zakwestionowana przez ZSRR - zimna wojna); po r. 1991[19]
Potencjalni rywale - główni: Chiny, Unia Europejska i pozostali: Rosja, Japonia, Indie[20][21]
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Steven E. Lobell: The challenge of hegemony: grand strategy, trade, and domestic politics
- Torbjørn L. Knutsen: The rise and fall of world orders
Przypisy
- ↑ www.caledonia.org.uk/.../Hegemony-and-Empire.. Naill Ferguson: Hegemony and Empire
- ↑ dwa znaczenia terminu hegemonia (przywództwo lub dominacja): http://filozofia.wiedza.diaboli.pl/historia-hegemonia-kapitalizm/ Historia - hegemonia - kapitalizm
- ↑ http://faculty.washington.edu/modelski/ The Evolutionary World Politics Homepage
- ↑ Nieco inne spojrzenie przedstawił Zambell (1984), który wyróżnił cztery 150-letnie "cykle światowej supremacji":
1. Hiszpania (1580-1730)
2. Francja (1680-1830)
3. Wielka Brytania (1780-1930)
4. USA (1880 - 2030)
(za: http://www.joshuagoldstein.com/jgcyc06.pdf J.Goldstein: The War/Hegemony Debate 2, s. 144) - ↑ http://faculty.washington.edu/modelski/ The Evolutionary World Politics Homepage, lecz tezę o hegemonii Portugalii podważają inni autorzy m.in.Leszek Moczulski, zob.:L.Moczulski: Geopolityka. Potęga w czasie i przestrzeni, Warszawa, Bellona 1999, s. 343
- ↑ http://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/spanishempire.html The Spanish Empire
- ↑ [http://books.google.pl/books?id=ltLQ2x6ZEVMC&pg=PA126&lpg=PA126&dq=spain+global+hegemony&source=bl&ots=IQpNtlpdm5&sig=UT4VhytXpHd8E8ZeTb9MohFYBlY&hl=pl&ei=cuNiTZGpOMik8QPy5NHxCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&sqi=2&ved=0CFwQ6AEwBw#v=onepage&q=spain%20global%20hegemony&f=false/ Steven E. Lobell: The challenge of hegemony: grand strategy, trade, and domestic politics, s. 123
- ↑ tamże, s. 15
- ↑ http://www.freerepublic.com/focus/f-chat/2447596/posts The fall of Spain, the first global superpower, and the fall of the US
- ↑ http://books.google.pl/books?id=ZYn_f1jxNDoC&printsec=frontcover&dq=The+rise+and+fall+of+world+orders&hl=pl&sa=X&ei=QvEXT-OIOIvcsgaG9emMDQ&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=The%20rise%20and%20fall%20of%20world%20orders&f=false Torbjørn L. Knutsen: The rise and fall of world orders,s. 140
- ↑ http://faculty.washington.edu/modelski/ The Evolutionary World Politics Homepage, lecz tezę o hegemonii Holandii podważają inni autorzy, m.in.Leszek Moczulski, zob.:L.Moczulski: Geopolityka. Potęga w czasie i przestrzeni, Warszawa, Bellona 1999,s. 343 i R.J. Barendse http://filozofia.wiedza.diaboli.pl/historia-hegemonia-kapitalizm/
- ↑ „Wojna 7 letnia dała Anglii absolutną przewagę na morzu, jej flota dominowała na oceanie atlantyckim i indyjskim (…) Powstało pierwsze kolonialne imperium brytyjskie obejmujące bezgraniczne posiadłości europejskie i władztwo mórz. Zasada równowagi sił w stosunkach europejskich, zapewniła Anglii hegemonię w świecie(..) godziła przede wszystkim we Francję – pokonanego , lecz zawsze jeszcze groźnego przeciwnika i rywala na szlakach morskich” Z.Libiszewska: Thomas Jefferson. Ossolineum, 1984 s. 25
- ↑ http://www.vwl.unibe.ch/studies/3215_e/Hegemony.pdf Hegemonic Stability Theory, s 16
- ↑ http://books.google.pl/books?id=ltLQ2x6ZEVMC&pg=PA126&lpg=PA126&dq=spain+global+hegemony&source=bl&ots=IQpNtlpdm5&sig=UT4VhytXpHd8E8ZeTb9MohFYBlY&hl=pl&ei=cuNiTZGpOMik8QPy5NHxCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&sqi=2&ved=0CFwQ6AEwBw#v=onepage&q=spain%20global%20hegemony&f=false/ Steven E. Lobell: The challenge..., s. 13,15
- ↑ http://faculty.washington.edu/modelski/ The Evolutionary World Politics Homepage
- ↑ Paul Kennedy:Mocarstwa świata. Narodziny - Rozkwit - Upadek. Przemiany gospodarcze i konflikty zbrojne w latach 1500-2000
- ↑ http://cjip.oxfordjournals.org/content/1/1/83.extract Feng Yongping: The Peaceful Transition of Power from the UK to the US* Chinese Journal of International Politics vol 1. 2006
- ↑ p. wyżej
- ↑ Aferyprawa - USA traci wiarygodność - coraz słabsza hegemonia Stanów Zjednoczonych na świecie? - z cyklu fakty i mity o Ameryce
- ↑ https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/957/1/Trójpłaszczyznowa%20Szachownica.pdf D. Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica, tabela, s. 72
- ↑ http://www.geopolityka.org/publikacje/50-o-przydatnosci-imperium Mateusz Piskorski: O przydatności imperium
