Języki uralskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rozmieszczenie geograficzne języków rodziny uralskiej:

     języki fińskie

     języki ugryjskie

     języki samojedzkie

     język jukagirski

Języki uralskierodzina językowa, której językami posługuje się około 24 mln ludzi, zamieszkujących północną Eurazję i Nizinę Węgierską. Zalicza się do niej języki ugrofińskie i samojedzkie. Łączona z językami ałtajskimi w ligę uralo-ałtajską, dawniej uznawaną za rodzinę. Nowsze badania lingwistyczne wykazują na powiązanie języków uralskich z językiem jukagirskim; dla potrzeb tej koncepcji tworzy się rodzinę uralsko-jukagirską.

Zdecydowana większość specjalistów jest zdania, że języki uralskie są rodziną językową, wywodzącą się od wspólnego prajęzyka. Pojawiły się jednak opinie kwestionujące tę tezę i postulujące ich uznanie raczej za ligę językową. Językoznawcy wysuwający taki postulat nie uznają pokrewieństwa języków samojedzkich z ugrofińskimi. Język jukagirski włączany jest do języków uralskich jedynie przez niektórych językoznawców.

Klasyfikacja języków uralskich[edytuj | edytuj kod]

języki ugrofińskie (ok. 24 mln)
języki fińskie (ponad 9,6 mln)
języki bałtyckofińskie (ok. 7,3 mln)
fiński (ok. 6 mln)
estoński (ok. 1,1 mln)
karelski (ok. 200 tys.)
võro (ok. 70 tys.)
wepski (ok. 5 tys.)
ingryjski (ok. 0,2 tys.)
wotycki (ok. 0,1 tys.)
liwski (ok. 0,1 tys.)
języki wołżańskie (ok. 1,5 mln)
maryjski (czeremiski) (ok. 550 tys.)
mordwiński (ok. 900 tys.) w tym:
erzja (ok. 500 tys.)
moksza (ok. 400 tys.)
języki permskie (ok. 1,2 mln)
komi (ok. 500 tys.)
komi właściwy (komi-zyriański) (ok. 345 tys.)
komi-permiacki (ok. 150 tys.)
udmurcki (ok. 700 tys.)
lapoński (ok. 35 tys.)
języki ugryjskie (ponad 14 mln)
chantyjski (ok. 20 tys.)
mansyjski (wogulski) (ok. 8 tys.)
węgierski (ok. 14 mln.)
języki samojedzkie (samodyjskie) (30 tys.)
języki północnosamojedzkie
juracki (nieniecki) (25 tys.)
nganasański (tawgi-samojedzki) (700)
eniecki (jenisej-samojedzki) (200)
języki południowosamojedzkie
selkupski (ostiak-samojedzki) (2 tys.)
kamasyjski (sajan-samojedzki)
(język jukagirski) (0,7 tys.)

Porównanie[edytuj | edytuj kod]

polski proto-uralski fiński estoński lapoński erzjański maryjski komi chantyjski mansyjski węgierski nieniecki
ogień *tuli tuli tuli dolla tol tul tyl- - - - tu
ryba *kala kala kala guolli kal kol - kul kul hal xalya
gniazdo *pesä pesä pesa beassi pize pəžaš poz pel pit'ii fészek pyidya
ręka *käti käsi käsi giehta ked´ kit ki köt kaat kéz -
oko *śilmä silmä silm čalbmi śel´me šinča śin sem sam szem sæw°
żyła *sïxni suoni soon suotna san šün sën Lan taan véna te'
kość *luwi luu luu - lovaža lu ly loγ luw - le
wątroba *mïksa maksa maks - makso mokš mus muγəl maat máj mud°
iść *meni- mennä minema mannat - mija- mun- mən- men- megy-/men- myin-
żyć *elä- elää elama eallit - ila- ol- - - él- yilye-
umrzeć *kaxli- kuolla koolma - kulo- kola- kul- kol- kool- hal- xa-
myć *mośki- - mõskma - muśke- muška- myśky- - - mos- masø-

Link zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]