Jarosyt

Jarosyt
Jarosyt - kryształ (2 mm) Jarosyt na kwarcu
Jerosyt z Barranco del Jaroso w Sierra de la Almagrera
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	KFe3+3(OH)6(SO4)2 - uwodniony siarczan potasu i żelaza
Twardość w skali Mohsa	2,5 - 3,5
Przełam	muszlowy, nierówny
Łupliwość	wyraźna na {0001}
Pokrój kryształu	małe kryształy, tabliczkowy, pseudomorficzny
Układ krystalograficzny	heksagonalny, a = 7.304 Å, c = 17.268 Å; Z=3
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość minerału	2,9 – 3,3 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	bursztynowo-żółty do ciemnobrązowego
Rysa	jasnożółta
Połysk	szklisty
Współczynnik załamania	No = 1.815 do 1.820; Ne = 1.713 do 1.715
Inne	dwójłomność (0.102 do 0.105), pleochroizm - od bezbarwnego do ciemnobrązowego
Dodatkowe dane
Szczególne własności	Silne właściwości piroelektryczne. Ledwie wykrywalna promieniotwórczość.

Jarosyt - minerał, zasadowy wodny siarczan potasu i żelaza o wzorze KFe³⁺₃(OH)₆(SO₄)₂. Ten minerał siarczanowy powstaje w złożach rud poprzez utlenianie siarczków żelaza. Jarosyt jest często wytwarzany jako produkt uboczny podczas oczyszczania i rafinacji cynku, a także występuje w kwaśnych odpływach wód kopalnianych.

Jarosyt został odkryty przez Augusta Breithaupta w Barranco del Jaroso w Sierra de la Almagrera w prowincji Almería w Hiszpanii - stąd nazwa.

Czasem jest mylony z limonitem i getytem, którym towarzyszy w utlenionej części złoża rudy. Jarosyt jest żelazowym analogiem siarczanu potasu i glinu, ałunu.

Właściwości

Minerał kruchy, rozcierany w dotyku tłustawy. Rozpuszcza się w kwasach. Zazwyczaj tworzy bardzo małe kryształy o pokroju tabliczkowym, romboedryczne. Niekiedy tworzy pseudomorfozy. Występuje w skupieniach łuskowych, włóknistych, groniastych, ziarnistych i ziemistych. Tworzy też naskorupienia.
Do grupy jarosytu należą:

• jarosyt (jarosyt potasowy)
• natrojarosyt (jarosyt sodowy) – rozpowszechniony w łupkach pirytowych w Czechach.
• hydroniojarosyt (jarosyt hydroniowy) – znaleziony na Grenlandii, na Cyprze (cyprusyt), w Utah (utahit) i Finlandii.
• ammoniojarosyt (jarosyt amonowy) – znaleziony w łupkach węglowych w Utah
• argentojarosyt (jarosyt srebrowy) – minerał wtórny znaleziony w Utah
• plumbojarosyt (jarosyt ołowiowy) – znaleziony w Turcji i w USA

Najczęściej występują w postaci izomorficznych roztworów stałych. Skrajne ich ogniwa występują rzadziej, a własności chemiczne i fizyczne są zbliżone.

Występowanie

Powstaje przez utlenianie rud bogatych w siarczki żelaza. Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: limonit, hematyt, ałunit, kwarc.

Miejsca występowania: Niemcy – Rudawy, Hiszpania, Grecja, Rosja – Ural, USA – Dakota Południowa, Chile.

W Polsce występuje powszechnie m.in. w Górach Świętokrzyskich, na Śląsku (okolice Olkusza, Tarnowskich Gór), na Dolnym Śląsku – w wyrobiskach kopalń kruszców i węgla.

W 2004 łazik MER-B odkrył ten minerał na Marsie, co zostało uznane za silny dowód przemawiający za istnieniem kiedyś na Marsie ciekłej, kwaśnej wody.

Bibliografia

• A. Bolewski, A. Manecki – Mineralogia szczegółowa – Wyd. PAE W-wa 1993
• W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. ”Alma - Press” 2003 r.

Zobacz też

• Jarosyt na webmineral.com