Jaspis

jaspis

jaspis czerwony - brekcjowaty

Jaspis (nazwa pochodzi od greckiego słowa iaspis - cętkowany kamień) — skała osadowa, zbita, drobnoziarnista, zbudowana z chalcedonu i kwarcu – występują one w zmiennych proporcjach. Zawiera różne minerały spełniające rolę domieszek są to: hematyt, goethyt, magnetyt, mangan, chloryty, aktynolit, epidot, zoisyt. Związki żelaza nadają jaspisom barwę brązową, żółtą, czerwoną lub zieloną.

Właściwości

• Chemizm: SiO₂
• Układ krystalograficzny: trygonalny
• Barwa: wszystkie barwy, pasiasty lub plamisty
• Rysa: biała, żółta, brązowa, czerwona
• Twardość w skali Mohsa: 6,5 -7
• Gęstość: 2,58 -2,91 g/cm3
• Łupliwość: brak
• Przełam: haczykowaty, muszlowy

Jaspis jest odmianą chalcedonu, niekiedy jednak ze względu na ziarnistą strukturę traktuje się go jako samodzielną grupę w obrębie grupy kwarców.

Odmiany:

• basanit - drobnoziarnisty, czarny. Stosowany przez jubilerów do próby rysy;
• jaspis agatowy - żółto, brązowo lub zielono nakrapiany, zrośnięty z agatem;
• jaspis egipski - (kwarc niklowy) silnie żółty i czerwony;
• jaspis pejzażowy - brązowy, przypominający pejzaż rysunek wywołany tlenkiem żelaza;
• jaspis pasiasty - struktura warstwowa z szerszymi lub węższymi pasami;
• jaspis z Nunkirchen - białoszarawy, znaleziony w Nadrenii. Barwiony błękitem berlińskim, jako "niemiecki lapis" - imituje lapis lazuli;
• mookait - z różowymi lub jasnoczerwonymi chmurkami. Znaleziony w Australii;
• rogowiec - bardzo drobnoziarnisty, szary, brązowoczerwony, rzadziej zielony lub czarny;
• silex - żółto i brązowoczerwono plamisty lub pasiasty;
• unakit - zielono różowa odmiana zbudowana z kwarcu i chalcedonu.

Występowanie

Zazwyczaj w skałach osadowych w postaci drobnych wkładek; jako wypełnienie szczelin lub żył oraz w postaci buł. Często występuje w formie otoczaków w osadach aluwialnych i lodowcowych. Jest szeroko rozpowszechniony, czasami tworzy duże wystąpienia o charakterze złóżowym.

Miejsca występowania:

• Świat: Meksyk, USA, Rosja - (Ural i Syberia), Chiny, Indie.

• Polska: Niedźwiedzia Góra, k. Krzeszowic.

Zastosowanie

• Materiał jubilerski
• materiał dekoracyjny, do wyrobu przedmiotów użytkowych i artystycznych
• atrakcyjne jego odmiany są poszukiwane przez kolekcjonerów
• używany jako kamień okładzinowy

Ciekawostki

Pektorał, którego używał Arcykapłan w Świątyni Jerozolimskiej, był ozdobiony dwunastoma szlachetnymi kamieniami. Każdy kamień symbolizował jedno z dwunastu pokoleń Izraela. Jaspis symbolizował pokolenie Judy, z którego wywodzi się Jezus. Św Jan w Apokalipsie użył jaspisu, jako symbolu Chrystusa-Boga w Ap 4,3; Ap 21,18-19.

Zobacz też

• geologia, minerał

Bibliografia

• W. Szumann, „Kamienie szlachetne i ozdobne”, ISBN 8370203248, Warszawa 2004.
• N. Sobczak, „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”, ISBN 837001030X, Warszawa 1986.
• R. Hochleitner, „Minerały i kryształy”, ISBN 8370792812, Warszawa 1986.
• O. Medenbach, „Leksykon Przyrodniczy. Minerały”, ISBN 8386146443, Warszawa 1995.
• „Podręczny Leksykon Przyrodniczy. Minerały i kamienie szlachetne”, ISBN 8373910999, Warszawa 2004.
• K. Maślankiewicz, „Kamienie szlachetne”, ISBN 8322002998, Warszawa 1987.
• C. Hall, „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”, ISBN 8371848382, Warszawa 2000.
• G. G. Gormaz i J. J. Casanovas, „Atlas mineralogii”, ISBN 8385231102, Warszawa 1992.