Skala twardości Mohsa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Skala twardości Mohsa − dziesięciostopniowa skala twardości minerałów charakteryzująca odporność na zarysowania materiałów twardszych przez materiały bardziej miękkie. Została stworzona w 1812 roku przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa. Twardość poszczególnych minerałów nie jest ułożona proporcjonalnie i liniowo, lecz ma charakter porównawczy. Minerały są ustawione od najbardziej miękkiego do najtwardszego. Każdy minerał może zarysować minerał poprzedzający go na skali (bardziej miękki) i może zostać zarysowany przez następujący w skali po nim (twardszy). Jest to jedynie skala orientacyjna, a klasyfikacja polega na tym, że jeżeli badany minerał będzie w stanie zarysować powierzchnię minerału wzorcowego, będzie zaklasyfikowany z jego twardością. Przykładowo jeżeli minerał badany zarysuje powierzchnię kwarcu, będąc jednocześnie rysowany przez niego, będzie miał taką samą twardość. Jeżeli minerał badany będzie w stanie zarysować np. kwarc, a ten nie będzie w stanie zarysować materiału badanego, to twardość próbki jest uznawana za co najmniej 7,5 (porównanie z topazem mówi, czy nie jest większa).

Twardość minerałów jest własnością kierunkową tzn., że może być odmienna w różnych kierunkach (przykładem takiej anizotropii twardości jest minerał kyanit (zwanym dawniej dysten co znaczy dwie twardości) o wzorze chemicznym AlVIAlIV[SiO5]. Wzdłuż osi krystalograficznej Z wykazuje twardość ok. 3,5 w skali Mohsa, natomiast prostopadle do tej osi twardość zwiększa się do około 7.

Obecnie w warunkach laboratoryjnych twardość absolutną można mierzyć za pomocą sklerometrów, które zapewniają dużo dokładniejsze i bardziej miarodajne wyniki. Jednak skala Mohsa wciąż cieszy się dużą popularnością ze względu na możliwość szybkiego wyznaczenia przybliżonej twardości minerałów (również w warunkach polowych), przy pomocy łatwo dostępnych narzędzi.

Twardość
(skala Mohsa)
Minerał wzorcowy Twardość absolutna Obraz Test
1 talk (Mg3Si4O10(OH)2) 1 Talc block.jpg minerał daje się zarysować z łatwością paznokciem
2 gips (CaSO4·2H2O) 2 Gypse Arignac.jpg minerał daje się zarysować paznokciem
3 kalcyt (CaCO3) 9 Calcite-sample2.jpg minerał daje się zarysować z łatwością miedzianym drutem
4 fluoryt (CaF2) 21 Fluorite with Iron Pyrite.jpg minerał daje się zarysować z łatwością ostrzem noża
5 apatyt (Ca5(PO4)3(OH-,Cl-,F-) 48 Apatite crystals.jpg minerał daje się zarysować z trudem ostrzem noża
6 ortoklaz (KAlSi3O8) 72 OrthoclaseBresil.jpg minerał daje się zarysować stalą narzędziową (np. pilnikiem)
Minerał nie daje się zarysować nożem, ani stalą narzędziową
7 kwarc (SiO2) 100 Herkimer.jpg rysuje szkło
8 topaz (Al2SiO4(OH-,F-)2) 200 Topaz cut.jpg rysuje szkło z łatwością
9 korund (Al2O3) 400 Cut Ruby.jpg Tnie szkło, daje się zarysować diamentem
10 diament (C) 1600 Rough diamond.jpg Rysuje korund, daje się zarysować tylko innym diamentem

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Janeczek, K. Kozłowski, J. Żaba, Zbieramy minerały i skały, Wydawnictwo Geologiczne, Warszawa 1991.