Jednostka pomocnicza gminy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podział gminy Mielno na jednostki pomocnicze – sołectwa

Jednostka pomocnicza gminy – lokalna wspólnota samorządowa mieszkańców części gminy w Polsce. Jednostki są ustanawiane przez radę gminy (miasta). Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla i inne (np. cyrkuły, dystrykty, subdystrykty, sioła, przysiółki, kolonie, okręgi, obwody, rejony, rewiry)[1][2]. Jednostki nie posiadają osobowości prawnej. Jednostka pomocnicza gminy stanowi strukturę społeczno-terytorialną, która przejmuje na swoim terytorium realizację zadań publicznych, ułatwiając gminie wykonywanie jej zadań[2]. Szczególną kompetencją, przysługującą wyłącznie sołectwom, jest dysponowanie (od 2009 r.) funduszem sołeckim.

Obręb i granice jednostki[edytuj | edytuj kod]

Jednostka pomocnicza gminy może obejmować jedną miejscowość, część miejscowości lub kilka miejscowości. W jednej miejscowości może być ustanowione kilka jednostek pomocniczych. Również części miast mogą stanowić jednostki pomocnicze.

Jednostką pomocniczą może być również całe miasto położone na terenie gminy[3] (np. Moryń, Łobez).

Jednostki pomocnicze mogą zostać podzielone na mniejsze jednostki zwane "jednostkami niższego rzędu"[4]. Na przykład w Warszawie dzielnice, będące jednostkami pomocniczymi, podzielone są na "jednostki pomocnicze niższego rzędu"[5] takie jak osiedla, kolonie, a nawet sołectwa.

Nie istnieją przepisy regulujące sposób ustalania granic jednostek pomocniczych. Oznacza to, że jednostki pomocnicze mogą mieć granice niezgodne z granicami obrębów ewidencyjnych i rejonów statystycznych. Jednak istnieje przepis odwrotny, nakazujący wzajemną zgodność między granicami obrębów ewdiencyjnych i rejonów statystycznych oraz dostosowanie granic obrębów ewidencyjnych do granic dzielnic w gminach miejskich oraz do granic wsi w gminach wiejskich.

Ustanowienie[edytuj | edytuj kod]

Jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy[3].

Najczęściej tworzone są: sołectwa, dzielnice i osiedla. Przeważnie sołectwa są ustanawiane na obszarach o charakterze wiejskim, a dzielnice i osiedla w miastach. Możliwość utworzenia sołectwa w mieście nie jest prawnie wykluczona[6] i są przypadki, gdzie tę formę się wykorzystuje (np. Siewierz, Koniecpol, Czechowice-Dziedzice)[2]. Podobnie tworzenie osiedli w gminach wiejskich.

Sytuacja ustrojowo-prawna dzielnicy i osiedla jest identyczna. Jedyną różnicą jest ich wielkość, co może wiązać się z przyjęciem za organ uchwałodawczy – ogólne zebranie mieszkańców[2].

Ustanowienie jednostek pomocniczych gminy jest fakultatywne i zależy od decyzji władz lokalnych. Obszar gminy może być podzielony na jednostki pomocnicze, ale nie musi – zależy to od władz gminy i mieszkańców. Jedynym wyjątkiem jest Warszawa, w której na mocy tzw. ustawy warszawskiej, utworzenie jednostek pomocniczych zwanych "dzielnicami" jest obowiązkowe[7].

W sprawach łączenia, dzielenia lub znoszenia jednostek pomocniczych rozstrzyga rada gminy[2].

Organy[edytuj | edytuj kod]

Rada Osiedla Piątkowo, Poznań

Jednostki pomocnicze mają własne organy uchwałodawcze (stanowiące i kontrolne) i wykonawcze[8]. Rada gminy uchwala statut jednosteki pomocniczej, w którym zawarte są organizacja i zadania organów, a także ordynacja wyborcza do nich. W statucie określona jest także organizacja i zakres działania jednostek niższego rzędu wchodzących ewentualnie w ich skład.[4]. Zgodnie z orzecznictwem sądów statut każdej jednostki pomocniczej w danej gminie powinien być zindywidualizowany (nie sprawiać wrażenia, że stauty są w tej giminie pisane z jednego szablonu).

Organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie. Organem uchwałodawczym w osiedlu lub dzielnicy jest rada o liczbie członków ustalonej przez statut, jednak nie więcej niż 21. Maksymalna liczba członków jednostki do 20 tys. mieszkańców wynosi 15. Istnieje także możliwość, by organem uchwałodawczym osiedla było ogólne zebranie mieszkańców (czym ustawodawca zasygnalizował, że osiedle jest jednostką mniejszą od dzielnicy). Zebranie wiejskie, ogólne zebranie mieszkańców lub rada wyłaniają organ wykonawczy jednostki pomocniczej[8].

Organem wykonawczym sołectwa jest sołtys, a dzielnicy lub osiedla - zarząd. Sołtys i przewodniczący zarządu jednostki pomocniczej korzystają z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym[8], za wyjątkiem przewodniczącego zarządu jednostki nazwanej inaczej niż dzielnicą, osiedlem lub sołectwem. Nazwy i organy jednostek pomocniczych o nazwach innych niż dzielnica, osiedle i sołectwo są dowolnie ustalane przez radę gimy.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • J. Wilk, O fakultatywności podziału pomocniczego gminy, Nowe Zeszyty Samorządowe 2013, nr 4.

Przypisy

  1. Protokół Nr 25/08 z posiedzenia Komisji Samorządowej i Integracji Europejskiej Rady M. St. Warszawy z dnia 24 kwietnia 2008 r. Urząd M. St. Warszawy
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.01.142.1591). W: Gabriela Jyż, Zbigniew Pławecki, Andrzej Szewc: Samorząd gminny. Komentarz. Dom Wydawniczy ABC, 2005. ISBN 83-7416-225-2.
  3. 3,0 3,1 (Art. 5) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 594)
  4. 4,0 4,1 (Art. 35) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 594)
  5. Nazwa jednostek niższego rzędu przyjęta w statucie miasta stołecznego Warszawy
  6. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2014 r. (II OSK 2910/13), stwierdzając m.in. Rozważania te prowadzą, z jednej strony, do uznania że w określonych sytuacjach możliwe jest utworzenie (istnienie) sołectwa w mieście, a z drugiej, że możliwość ta musi być rozważana w granicach i na podstawie prawa, a zatem że dopuszczalne jest ich tworzenie jedynie na terenach, którym można przypisać cechy obszarów wiejskich w rozumieniu wcześniej wskazanym. Taka konkluzja wynika zarówno z wykładni językowej, jak i celowościowej (funkcjonalnej), systemowej, historycznej. Tym samym w określonych sytuacjach możliwe jest utworzenie (istnienie) sołectwa w mieście, ale w granicach i na podstawie prawa.
  7. Art. 5 Ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361, z późn. zm.)
  8. 8,0 8,1 8,2 (Art. 36, 37) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 594)