Gmina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gmin w Polsce. Zobacz też: gminy w innych państwach, kahał.
Gminy w Polsce

Gmina (od niem. Gemeindekomuna, społeczność) – wspólnota samorządowa osób zamieszkujących określone terytorium.

Określenie "gmina" może odnosić się także do innych wspólnot np. "gmina wyznaniowa" (por.: Kahał), "gmina szkolna" itp.

Gminy jako jednostki samorządu terytorialnego w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W latach 1954–1972 w miejsce gmin powołano gromady. Od 1990 r. w Polsce gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego. O ustroju gminy stanowi jej statut. Gmina może być gminą wiejską, gminą miejsko-wiejską lub gminą miejską.

W Polsce niektóre gminy wykonują także zadania powiatów (zob. miasto na prawach powiatu).

Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla i inne.

Organy gminy[edytuj | edytuj kod]

  • władza uchwałodawcza i kontrolna:
    • rada gminy
    • komisje stałe i doraźne (powoływane przez radę gminy spośród radnych)
  • władza wykonawcza:

Zadania gminy[edytuj | edytuj kod]

Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zadania te dzielimy na własne – nadane ustawowo i zlecone – przydzielane przez władze państwowe.

Gmina realizuje wszystkie zadania niezastrzeżone do kompetencji innych jednostek samorządu terytorialnego (powiat, województwo samorządowe).

Mieszkańcy uczestniczą w sprawowaniu władzy na terenie swojej gminy poprzez głosowanie: w wyborach samorządowych oraz referendum lokalnym lub za pośrednictwem organów gminy.

Gmina realizuje dwa rodzaje zadań: własne i zlecone.

Zadania własne[edytuj | edytuj kod]

Są to zadania publiczne wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego, które służą zaspokojeniu potrzeb wspólnoty samorządowej. Mogą one być:

a) obowiązkowe – gmina nie może zrezygnować z ich realizacji, musi zapewnić w budżecie środki na ich realizowanie; przyczyna: dążenie do zapewnienia mieszkańcom świadczeń publicznych o charakterze elementarnym;

b) fakultatywne – gmina realizuje je w takim zakresie, w jakim jest to możliwe ze względu na środki posiadane w budżecie oraz lokalne potrzeby (samodzielnie na własną odpowiedzialność z własnego budżetu).

Zadania własne obejmują sprawy:

  • ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
  • gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,
  • wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymaniu czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadków komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
  • lokalnego transportu zbiorowego,
  • ochrony zdrowia,
  • pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,
  • gminnego budownictwa mieszkaniowego,
  • edukacji publicznej,
  • kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
  • kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,
  • targowisk i hal targowych,
  • zieleni gminnej i zadrzewień,
  • cmentarzy gminnych,
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego,
  • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
  • polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,
  • wspierania i upowszechniania idei samorządowej,
  • promocji gminy,
  • współpracy z organizacjami pozarządowymi,
  • współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Zadania zlecone[edytuj | edytuj kod]

Są to inne zadania publiczne wynikające z uzasadnionych potrzeb państwa ustawowo zlecone do wykonania jednostkom samorządu terytorialnego. Są:

a) przekazywane na mocy regulacji ustawowej;

b) przekazywane w drodze porozumień między jednostką samorządu terytorialnego a administracją rządową.

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski 1 stycznia 2011 r. było 2479 gmin trzech rodzajów:

  • 1571 gmin wiejskich,
  • 602 gminy wiejsko-miejskie,
  • 306 gmin miejskich.

Ogółem liczba miast (w gminach miejskich i miejsko-wiejskich łącznie) wynosi 908.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

(stan 1 stycznia 2007, GUS)

Ogólnie:

Gminy miejskie:

Gminy miejsko-wiejskie:

Gminy wiejskie:

Miasta:

Liczba mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

(stan 1 stycznia 2007, GUS)

Ogólnie oraz gminy miejskie:

Gminy miejsko-wiejskie:

Gminy wiejskie:

Miasta:

Regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

Status samorządu gminnego reguluje w Polsce ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 594, z późn. zm.) obowiązująca od 27 maja 1990 r.

Próby secesji[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Polski jest szereg gmin, których części z różnych powodów chcą się usamodzielnić, tworząc oddzielne gminy, np.

  • utworzenie gminy o nazwie Miasto Śląskie z obszarów południowych osiedli Mysłowic: Brzezinka, Dziećkowice, Kosztowy, Krasowy, Larysz-Hajdowizna, Morgi i Wesoła (de facto byłaby to reaktywacja odpowiednika dawnej gminy Wesoła z Wesołą)[10][11].
  • utworzenie gminy Majdan Stary z siedzibą w miejscowości Majdan Stary (Majdan Stary, Majdan Nowy, Stary Lipowiec, Nowy Lipowiec, Rogale, Kulasze, część sołectw Zanie i Markowicze) w gminie Księżpol[13][14]

Ostatnia zakończona pomyślnie próba secesji dotyczyła gminy Jaśliska w 2010 roku (z gminy Dukla).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło gmina w Wikisłowniku

oraz

Przypisy

  1. Szczawa chce samorządowego "rozwodu". Będzie referendum
  2. Szczawa gminą
  3. Miasto i Gmina Komorów
  4. Interpelacja nr 10830 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie utworzenia nowej gminy Komorów
  5. Wniosek o powołanie nowej gminy złożony
  6. M. Jaksoń: Walczą o gminę (2007)
  7. Sołtys Kamyka zapowiada, że będzie się starał o utworzenie nowej gminy z siedzibą w Kamyku
  8. Dorota Steinhagen: Kamyk chce się uniezależnić od Kłobucka. Czy doprowadzi do referendum? (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. Agora SA, 2013-01-16. [dostęp 2013-03-24].
  9. BIP miasta i gminy Kłobuck. [dostęp 2013-03-24].
  10. Referendum w Mysłowicach: secesjoniści złożyli wniosek u wojewody. Chcą stworzyć nową gminę
  11. Referendum w Mysłowicach:secesjoniści złożyli wniosek, tym razem w Urzędzie Miasta. Chcą nowej gminy
  12. Stowarzyszenie na rzecz utworzenia Gminy w Hucie Dąbrowa
  13. Czy powstanie 15 Gmina w naszym Powiecie?
  14. Mieszkańcy chcą utworzyć nową gminę, radni nie zgodzili się na referendum
  15. Świerklany i Jankowice jednak osobno?
  16. Separacja Jankowic i Świerklan?
  17. Utworzenie suwerennej Gminy GRABÓWKA
  18. Radni nie zgodzili się na referendum w sprawie podziału gminy
  19. Supraśl chce zablokować secesję Grabówki
  20. Do sądu o referendum
  21. Ponad 1,6 tys. podpisów za referendum w sprawie utworzenia nowej gminy trafiło na biurko burmistrza Supraśla
  22. Mieszkańcy okolic Łagiewnik zbierają podpisy
  23. Mieszkańcy okolic Łagiewnik zebrali 300 podpisów pod wnioskiem o utworzenie nowej gminy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]