Jeleniowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeleniowate
Cervidae[1]
Goldfuss, 1820
Ilustracja z Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (1890—1907)
Ilustracja z Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (1890—1907)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Podrząd przeżuwacze
Rodzina jeleniowate
Portal Portal Zoologia
Pudu – uważany za najmniejszego jelenia świata, do roku 1997, kiedy odkryto Muntiacus putaoensis

Jeleniowate, pełnorożce (Cervidae) – rodzina ssaków z rzędu parzystokopytnych (Artiodactyla). Należą do niej zwierzęta o kostnym, pełnym porożu (w przeciwieństwie do rogów) ulegającym u większości gatunków corocznej zmianie. Przykładowi przedstawiciele to: renifer, mulak, mundżak, jeleń szlachetny, sarna, łoś, daniel, czy jeleń wschodni.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jeleniowate zamieszkują lasy, lasostepy, tereny bagniste i tundrę wszystkich kontynentów poza Australią, gdzie niektóre gatunki zostały introdukowane. Żyją na równinach i w górach. Niektóre gatunki przystosowały się do życia w agroekosystemach sąsiadujących z lasami (sarna, jeleń wirginijski, mazama ruda).

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Są to zwierzęta wysmukłe i dobrze przystosowane do biegu, mają silną szyję i głowę zwężającą się ku przodowi. Przednia część głowy nad pyskiem, zwana chrapami, jest u prawie wszystkich jeleniowatych naga, jedynie renifery mają chrapy owłosione. Warga górna jest nieprzedzielona, a w górnej szczęce są osadzone kły (tzw. grandle), w górnej szczęce brak siekaczy, a zęby policzkowe nie mają wysokiej korony. Długie i zgrabne nogi są zakończone wąskimi, zaostrzonymi racicami, boczne niedorozwinięte palce kończą się raciczkami, tzw. repetkami lub szpilami. Ogon jest zwykle bardzo krótki. Samice mają dwie pary sutków. Uzębienie składa się z 32–34 zębów.

Poroże[edytuj | edytuj kod]

Poroże u wszystkich prawie gatunków (z wyjątkiem reniferów) występuje tylko u samców. Stanowi oręż niezbędny bykowi do obrony i w walce o samice podczas godów.

 Osobny artykuł: Poroże.

Sierść[edytuj | edytuj kod]

Owłosienie gładkie lub szorstkie, z dobrze rozwiniętą warstwą włosów wełnistych. U niektórych gatunków formuje się broda, grzywa, czub lub kołnierz, latem uwłosienie jest plamiste, a zimą jednolite. Zwykle młode są wyraźnie plamiste, mają biało cętkowany tułów, niekiedy również szyję. Na tyle ciała występuje jasna plama, tak zwane lustro, wyraźniejsze w zimie niż w lecie. Jeleniowate zmieniają sierść dwa razy do roku.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gatunki jeleni żywią się pokarmem roślinnym. Żyją zwykle w stadach, samce niektórych gatunków, zwłaszcza starsze – wybierają samotniczy tryb życia. Dojrzewają płciowo w wieku 0,5–3 lat. W porze godowej samce prowadzą pomiędzy sobą zażarte walki. Ciąża trwa od 6–10 miesięcy. Samica rodzi zwykle raz do roku jedno młode, tylko niektóre gatunki rodzą troje i więcej młodych.

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Najdawniejsze szczątki jeleniowatych pochodzą z oligocenu. W plejstocenie żyły jelenie o kolosalnym porożu, jak np. jeleń olbrzymi (Megaloceros giganteus).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Według starszej klasyfikacji rodzina jeleniowatych dzielona była na dwie podrodziny: piżmowcowate (Moschinae) i jeleniowate (Cervinae). Obecnie piżmowcowate klasyfikuje się w oddzielnej rodzinie Moschidae, a do jeleniowatych zalicza się:

Odocoileus hemionus sitkensis

Podrodzina Capreolinae

Podrodzina Cervinae – jelenie właściwe

Jelonek błotny (Hydropotes inermis)

Podrodzina Hydropotinae

Przypisy

  1. Cervidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Komosińska Halina, Podsiadło Elżbieta: Ssaki kopytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Brent Huffman, www.ultimateungulate.com (ang.)