Bułgarzy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bułgarzy (българи, bǎlgari)
Ethnic Bulgarians.jpg
Borys I Michał, Christo Botew, Wasił Lewski, Walja Bałkanska, Wasił Apriłow, Christo Stambołski, Dimczo Debelanow, Weselin Topałow
Liczebność ogółem
około 9 milionów
Regiony zamieszkania
 Bułgaria:
6 876 989
 Serbia:
800 tys.
 Grecja:
637 tys. w tym także Pomacy
 Turcja:
600 tys. w tym także Pomacy
 Ukraina:
284,6 tys.
 Mołdawia:
250 tys.
 Kanada:
215 192
 Hiszpania:
163 664
 Niemcy:
39 294 – 146 800
 Wielka Brytania:
70 tys. – 135 tys.
 Włochy:
70 tys. – 129 924
 Stany Zjednoczone:
92 841 – 300 tys.
 Rumunia:
78 025
 Argentyna:
70 tys.
 Brazylia:
62 tys.
 Francja:
7 460 – 34 tys.
 Rosja:
32 tys.
 Macedonia:
1,4 tys.
Języki
język bułgarski
Główne religie
prawosławie a w mniejszym stopniu islam
Pokrewne grupy etniczne
Słowianie południowi: Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy, Bośniacy, Macedończycy, Czarnogórcy

Bułgarzynaród z grupy południowych Słowian, zamieszkujący głównie Bułgarię, w mniejszej liczbie także Macedonię, Grecję, Ukrainę i Mołdawię.

Etnos bułgarski ukształtował się w południowo-wschodnim zakątku Półwyspu Bałkańskiego, w Mezji, Tracji i Macedonii.

Najwcześniejsze znane osadnictwo na tych terenach tworzyli indoeuropejscy Trakowie, którzy już w czasach historycznych, przede wszystkim za czasów cesarstwa rzymskiego, w przeważającej części ulegli romanizacji lub hellenizacji.

Na osadnictwo zhellenizowanych i zromanizowanych Traków nałożyło się osadnictwo słowiańskie z okresu wielkiej ekspansji Słowian na półwysep Bałkański w VI i VII wieku. Plemiona słowiańskie w Mezji i Tracji, toczące ciągłe walki z Bizancjum, nie zdążyły utworzyć własnego państwa, bo już pod koniec VII wieku na tereny te wtargnęła orda koczowniczych tureckich Protobułgarów, którzy podbili i podporządkowali sobie ludność słowiańską, tracką, helleńską i romańską. Protobułgarzy ulegli szybkiej asymilacji do przeważającego liczebnie żywiołu słowiańskiego (już w początkach panowania Symeona I w 893 język słowiański wprowadzono jako urzędowy w miejsce języka protobułgarskiego), który stopniowo wchłonął również pozostałe etnosy. W tym samym czasie Bułgarzy przyjęli chrześcijaństwo w wersji prawosławnej. W południowej części Bałkanów utworzyli silne królestwo, sięgające okresami do Cisy na północy i do Adriatyku na zachodzie, które odrodziło się po wchłonięciu przez Bizancjum w latach 1018-1185. W tym państwie powstała jednolita narodowość bułgarska.

Kres państwowości bułgarskiej położył dopiero najazd turecki pod koniec XIV wieku. Okupacja turecka trwała do przełomu XIX i XX wieku; w jej czasie znacząca liczba Bułgarów przyjęła islam, tworząc etnos Pomaków. W tym czasie również doszło do znaczącej liczebnie tureckiej kolonizacji ziem bułgarskich, której pozostałości istnieją do dzisiaj w Rodopach i w Dobrudży. W XX wieku doszło do definitywnego wyodrębnienia z bułgarszczyzny narodu i języka macedońskiego.

Śladem po Protobułgarach jest obecna nazwa narodu - Bułgarzy - oraz nieliczne wyrazy pochodzenia protobułgarskiego w języku bułgarskim. Po Trakach pozostały ślady w kulturze ludowej, zwłaszcza tańcach i muzyce (zob. nestinarstwo), oraz, być może, nieliczna grupa słów bułgarskich o nieustalonej do dzisiaj etymologii. Na obrzeżach etnosu bułgarskiego pozostały reliktowe społeczności wschodnioromańskie z grupy wołoskiej - Arumuni i Meglenorumuni.

Dzisiejszy obszar osadnictwa bułgarskiego jest zwarty i w przybliżeniu mieści się w granicach państwa bułgarskiego. Istnieją również dwa obszary osadnictwa bułgarskiego na północnym wybrzeżu Morza Czarnego: Bułgarzy besarabscy w okolicach miast Bołgrad (Ukraina) i Taraklija (Mołdawia) na pograniczu Mołdawii i Ukrainy w Besarabii oraz Bułgarzy taurydzcy na północnym wybrzeżu Morza Azowskiego. Łącznie grupy te liczą około 300 tys. ludzi. W Naddniestrzu, już poza obszarem Besarabii, znajduje się ogromna wieś Parkany (ok. 10 tys. mieszkańców) zdominowana przez Bułgarów.

Współcześnie Bułgarzy posługują się językiem bułgarskim należącym do grupy języków południowosłowiańskich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]