Karczownik

Karczownik
Arvicola amphibius
(Linnaeus, 1758)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	ssaki żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Rodzina	chomikowate
Podrodzina	nornikowate
Rodzaj	Arvicola
Gatunek	karczownik
Synonimy
Arvicola terrestris (Linnaeus, 1758)
Kategoria zagrożenia (CzKGZ)
najmniejszej troski
Zasięg występowania
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Karczownik, karczownik ziemnowodny, polnik ziemnowodny, szczur wodny (Arvicola amphibius) – gatunek gryzonia z podrodziny nornikowatych w rodzinie chomikowatych. Zamieszkuje brzegi wód Europy oraz północnej i środkowej Azji. Niekiedy wyrządza szkody w zagajnikach i szkółkach.

Wygląd

Długość głowy i tułowia 16-22 cm, ogona 10-15 cm. Masa ciała 70-180 g. Ogon jest w przekroju okrągły. Występuje w 2 ekotypach. Pierwszy żyje w ogrodach, na łąkach i polach przebywając w chodnikach wykopanych przez siebie tuż pod powierzchnią gruntu, drugi prowadzi ziemnowodny tryb życia i kopie nory na brzegach jezior i rzek.

Tryb życia

Karczownik ma wyznaczone terytorium, które u samca ciągnie się zazwyczaj 130 m wzdłuż brzegu, u samic jest mniejsze. Samiec znakuje swój rewir (szczególnie w porze godowej) wydzieliną z gruczołów bocznych. Wydziela ją na łapki, po czym chodząc, roznosi ją.

Karczownik wygrzebuje rozległe systemy nor z gniazdem i magazynami. Wygrzebaną gline układa w płaskich kopcach. Wejścia często znajdują się pod wodą. Znakomicie pływa i nurkuje, jest aktywny w dzień, jak i w nocy. Maksymalną aktywność osiąga rano.

Karczownik nie tworzy większych kolonii. Osobniki, zamieszkujące tereny oddalone od wody, żyją najczęściej w stadach rodzinnych.

Rozmnażanie

Okres godowy karczownika rozpoczyna się, w zależności od warunków atmosferycznych, w lutym bądź marcu i trwa przez całe lato, aż po początek zimy. Samiczki miewają 3-5 miotów w jedym roku. Niekiedy młode z pierwszego miotu mogą już same rozmnażać się pod koniec lata.

Ciąża trwa 20-22 dni. Dorosła samica rodzi nawet 11 młodych. Po 3 dniach wyrasta im sierść, po 9 otwierają oczy. Po 14 dniach młode są już całkowicie owłosione. Kiedy opuszczają gniazdo na zawsze rozstają się z rodzicami.

Środowisko

Karczowniki żyją najczęściej w budowanych przez siebie gniazdach na gęsto zarośniętych brzegach powoli płynących rzek i na brzegach stawów i potoków o stałym poziomie wody. Spotyka się je również na obszarach pagórkowatych i w górach. Budują kuliste gniazdo z trawy lub innego materiału roślinnego. Mogą też budować gniazda na wyrzuconych na brzeg drzewie lub roślinach pływających.

W Kanadzie i USA gatunek Microtus richardsoni zamieszkuje brzegi potoków i stawów. W lecie siedziby buduje w trzcinie i drzewach wygrzebując korytarz do najbliższego zbiornika wodnego.

W Europie Środkowej karczownik prowadzi podobny tryb życia jak kret. Niektóre populacje żyją na zalesionych obszarach, raz na łąkach i polach.

Kiedy rodzina karczowników osiedli się w sadzie nikt na początku nie dostrzega ich działalności. Karczowniki powoli zagrzebują się pod korzeniami drzew i przegryzają je.

Pożywienie

Pożywienie karczownika stanowią głównie trawy i rośliny rosnące w wodzie. Jadłospis zawiera też gałązki, pączki, korzonki oraz spadłe owoce. Części zielone roślin nadbrzeżnych stanowią 80% jego pokarmu, na pozostałe 20% składają się różne pędy i korzonki.

Na lądzie europejskim po latach urodzajnych następuje przemnożenie się karczowników. Mogą wówczas spowodować ogromne szkody w rolnictwie. Później populacja się zmniejsza, a ponowny wzrost następuje przy nadmiarze pożywienia. Cykl ten powtarza się średnio co 3-4 lata.