Karta płatnicza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karta płatnicza

Karta płatnicza, karta bankowaelektroniczny instrument płatniczy wydawany przez bank lub instytucję finansową, stanowiący jedno z narzędzi zdalnego dostępu do pieniędzy zgromadzonych na rachunku bankowym.

Karta płatnicza pozwala na podejmowanie gotówki z bankomatu lub dokonywanie bezgotówkowych płatności za towary i usługi. Jak potwierdzają badania, użytkownicy kart płatniczych są bardziej skorzy do wydawania pieniędzy[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze karty, funkcjonujące na podobnych zasadach do kart współczesnych, pojawiły się w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku. Ówczesne karty stanowiły upoważnienie do odebrania zamówionego towaru i zapisania kredytu na poczet klienta. Wydawały je duże sieci sklepów i stacje benzynowe. W roku 1914 firma Western Union wprowadziła pierwsze karty obciążeniowe. Wiosną 1950 roku powstała firma Diners Club, która zajmowała się wydawaniem kart umożliwiających bezgotówkowe płatności w restauracjach i hotelach. Posiadacz karty na koniec miesiąca dostawał pocztą zestawienie dokonanych transakcji z prośbą o uregulowanie zadłużenia. W ten sposób powstała pierwsza organizacja zajmująca się wydawaniem kart. Pierwszą kartą kredytową wydaną przez bank była BankAmericard oferowana przez Bank of America od 1958.

W Polsce w latach 80. XX w. Bank Pekao S.A. wydał pierwsze karty identyfikacyjne i zainstalował pierwszy bankomat. W 1990 ze struktur firmy Orbis wyodrębniono dział zajmujący się akceptacją kart, tworząc spółkę Polcard. Pierwszą kartę Visa wydał w 1991. Bank Inicjatyw Gospodarczych SA. Polska, będąca wtedy jednym z najsłabiej rozwiniętych rynków pod względem popularności z tego systemu płatniczego, stała się szóstym rynkiem w Unii Europejskiej pod względem liczby kart Visa[2].

Rodzaje kart płatniczych[edytuj | edytuj kod]

W zależności od przyjętego kryterium klasyfikacji, można usystematyzować karty np. ze względu na budowę karty, funkcje użytkowe, sposób rozliczania, obszar na którym są akceptowalne, korzyści dodatkowe jakie uzyskuje posiadacz karty.

Podział ze względu na sposób rozliczania transakcji[edytuj | edytuj kod]

  • Kredytowe – związane z przyznaniem przez bank limitu kredytowego. Bank udziela kredytu posiadaczowi karty (zazwyczaj oprocentowanego). Użytkownik karty okresowo dostaje rozliczenie transakcji wykonanych kartą.
  • z odroczonym terminem płatności
  • obciążeniowe (charge) – funkcjonują na podobnych zasadach do kart kredytowych, w przeciwieństwie do kart kredytowych przy tego rodzaju kartach posiadacz nie może spłacić tylko części zadłużenia. Posiadacz jest zobligowany do spłaty całej kwoty zadłużenia w terminie wyznaczonym w umowie[3].
  • Debetowe – karty wydawane do rachunku bankowego. Obciążają one konto posiadacza na kwotę transakcji w momencie jej wykonywania. Kwota transakcji nie może przekroczyć stanu konta posiadacza karty.
  • Przedpłacone – dokonanie transakcji tą kartą wymaga wcześniejszego zasilenia karty kwotą, do wysokości której następnie autoryzowane są transakcje. Karta taka nie jest związana z rachunkiem osobistym i może być wydana "na okaziciela", tzn. bez personalizacji karty, jako np. karta podarunkowa. Niektóre źródła za karty przedpłacone uważają również Elektroniczne portmonetki[potrzebne źródło].

Z punktu widzenia budowy karty płatniczej karty dzielą się na[edytuj | edytuj kod]

  • Wypukłe (embosowane) – informacje o karcie takie jak nazwa posiadacza, numer karty, data ważności są wytłoczone na karcie. Obecnie "czyste" karty wypukłe są praktycznie niespotykane. Zwykle posiadają również pasek magnetyczny lub chip.
  • Karty z paskiem magnetycznym – nośnikiem informacji jest pasek magnetyczny, na którym zapisane są na 2 ścieżkach (rzadziej 3) informacje pozwalające na dokonanie transakcji (numer karty, data ważności itd.). Na karcie tego typu nie jest zapisywany numer PIN, służący do uwierzytelnienia transakcji.
  • Karty z układem elektronicznym (potocznie zwane kartami chipowymi) – są dużo bezpieczniejsze od kart z paskiem magnetycznym. Większość dostępnych systemów transakcyjnych migruje w stronę kart elektronicznych. Standard obsługi transakcji jest opracowywany przez organizację zrzeszającą największych wydawców kart: Europay, Mastercard i Visa (stąd nazwa standardu – EMV).
  • Karta zbliżeniowa (bezstykowa, contactless) – karta z układem elektronicznym, ale dodatkowo mająca wbudowaną antenkę pozwalającą na bezkontaktowe (szybsze) przeprowadzanie transakcji. Celem wdrożenia tego rodzaju karty jest doprowadzenie do tego, by także niewielkie płatności były regulowane bezgotówkowo. Na rynku znajdują się obecnie dwa konkurujące ze sobą systemy kart bezstykowych: Visa payWave i MasterCard PayPass.
  • Wirtualne – karta jest jedynie zarejestrowanym w systemie rozliczeniowym numerem – nie jest wydawana w fizycznej postaci (z paskiem magnetycznym czy też chipem). Nie można więc dokonywać nią żadnych transakcji w POSach i bankomatach – można nią realizować tylko transakcje typu "card not present". Pod względem sposobu rozliczenia transakcji jest ona podobna do karty przedpłaconej.

Podział kart według zasięgu ich funkcjonowania wyróżnia[edytuj | edytuj kod]

  • Kartę lokalną – funkcjonuje w ramach jednego lub kilku banków, bądź w ramach jednego systemu ich akceptacji, najczęściej ograniczonego do sieci sklepów tej samej firmy.
  • Kartę krajową – karta ta ma zazwyczaj logo międzynarodowej organizacji płatniczej (np. Visa czy Eurocard/Mastercard), ale zasięg funkcjonowania został ograniczony do jednego kraju. Posłużenie się taką kartą poza granicami danego kraju nie jest możliwe. W obrębie jednego kraju kartą można posługiwać się we wszystkich punktach handlowo-usługowych oraz bankomatach akceptujących ten typ kart. Na kartach krajowych są określone jej ograniczenia poprzez napis np. w Polsce: "Valid Only in Poland" lub podobny. W ramach kart krajowych funkcjonują również lokalne systemy kart płatniczych – w Polsce przykładem są karty Polcard.
  • Kartę międzynarodową – ważna na całym świecie, w każdym punkcie lub bankomacie oznaczonym logo danej karty. Mianem systemów kart międzynarodowych można określić – między innymi Visa, Eurocard/MasterCard, Diners Club oraz American Express.

Podział kart według segmentu zamożności klientów[edytuj | edytuj kod]

Podział marketingowy[a]:

  • Karty Classic.
  • Karty Silver.
  • karty Gold.
  • Karty Platinum.
  • Karty ekskluzywne (np. Visa Infinite, World Signia, Diners Club Carte Blanche, American Express Centurion Card[4])

Podział kart ze względu na użytkownika[edytuj | edytuj kod]

  • Karty dla klientów indywidualnych.
  • Karty dla klientów instytucjonalnych – firmowe (business, corporate).

Karty mogą być również spersonalizowane - odpowiednio do gustu użytkownika (pachnące, składane, fosforyzujące, metalowe, wycinane czy inkrustowane diamentami).[5]

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Bezpieczeństwo posługiwania się kartami magnetycznymi zapewnia przede wszystkim PIN (Personal Identification Number). Umożliwia on uwierzytelnienie osoby posługującej się kartą. Urządzenie realizujące transakcję odczytuje z karty zawarte w niej informacje dotyczące banku-wydawcy karty, numeru karty oraz daty ważności. Numer karty wraz z kodem PIN są szyfrowane za pomocą algorytmu DES lub 3DES i wysyłane do wystawcy karty w celu ich weryfikacji. Wystawca sprawdza, czy podany PIN jest zgodny z zapisanym w bazie danych wystawcy dla danej karty i w razie pozytywnej weryfikacji zwraca numer rachunku bankowego, z którym związana jest dana karta. Następnie wysyłane jest zapytanie do systemu bankowego w celu autoryzacji transakcji na danym koncie na podaną kwotę. W przypadku pozytywnej odpowiedzi transakcja jest zatwierdzana.

Większy poziom bezpieczeństwa oferują karty chipowe. Charakteryzują się one bezpieczną kontrolą dostępu, możliwością szyfrowania i deszyfrowania informacji, a także możliwością generowania i weryfikowania podpisów cyfrowych.

W przypadku kart elektronicznych EMV, w zależności od ustawień karty i terminala, kod PIN może być weryfikowany przez sam mikroprocesor karty, bez łączności z systemem informatycznym banku. Zmiana kodu PIN dokonana w bankomacie (udostępniającym taką funkcję) jest skuteczna natychmiast gdyż podczas tej operacji nowe klucze szyfrujące są zapisywane w mikroprocesorze karty. Zlecenie zmiany kodu PIN złożone przez telefon, bankowość internetową lub w oddziale banku zostanie zarejestrowane w systemie informatycznym, ale synchronizacja danych z mikroprocesorem karty nastąpi dopiero podczas najbliższej płatności z jego użyciem i tylko wtedy gdy terminal nawiąże łączność. Takie rozwiązanie, choć przyspiesza proces potwierdzania płatności, stwarza zagrożenie możliwości posłużenia się starym kodem PIN przez nieupoważnioną osobę, jeśli doszło do jego ujawnienia. Odkryto także możliwość ingerencji w komunikację pomiędzy mikroprocesorem karty a terminalem w taki sposób, że możliwe jest potwierdzenie transakcji dowolnym kodem PIN[6][7].

Aby zapewnić bezpieczeństwo dla danych posiadacza karty płatniczej, sprzedawcy, którzy akceptują płatności kartami płatniczymi, a następnie przetwarzają te dane, są zobowiązani przestrzegać normy Payment Card Industry Data Security Standard.

Zgubioną lub skradzioną kartę trzeba jak najszybciej zastrzec w oddziale banku lub telefonicznie[8]. Nie jest to faktycznie zawsze istotne w Polsce, według KNF:" płatnik odpowiada za nieautoryzowane transakcje płatnicze do wysokości równowartości w walucie polskiej 150 euro ". Oznacza to w przypadku rabunku opłacalność zgłoszenia przed pobraniem jakiejkolwiek kwoty i po przekroczeniu w/w sumy. (z punktu widzenia klienta-posiadacza, dotyczy to szczególnie kart zbliżeniowych i niezblokowanych płatności bez podawania PINu). [9]

Organizacje wydające karty płatnicze[edytuj | edytuj kod]

Największe organizacje zajmujące się wydawaniem kart płatniczych na świecie to:

Liczba transakcji[edytuj | edytuj kod]

Według raportu Narodowego Banku Polskiego "Zwyczaje płatnicze Polaków"(2013) w 82 proc. transakcji detalicznych króluje gotówka, 77 proc. dorosłych Polaków ma rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, a 66 proc. kartę płatniczą.

Płatności o wartości mniejszej/do 20 zł stanowią 42 procent wszystkich transakcji ogółem, średnia wartość płatności gotówką - detalicznej wyniosła 38 zł. Średnia wartość zapłaty kartą zbliżeniową to 25 zł, kartą debetową 89 zł, kartą kredytową 132 zł, przelewem 164 zł.[10] [11]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Karty te różnią się limitem dochodów, od którego mogą zostać przyznane, wysokością opłat, limitem wydatków, pakietem usług dodatkowych (np. dodatkowe ubezpieczenie).

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]