Kauczuk naturalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wzór strukturalny kauczuku naturalnego

Kauczuk naturalny, cis-1,4-poliizoprenpolimer pochodzenia naturalnego należący do politerpenów. Cząsteczki polimeru mogą składać się z 320 do 35 000 reszt izoprenowych[1], co odpowiada masie cząsteczkowej od 100 tys. do kilku milinów Da. W cząsteczkach kauczuku występują wyłącznie wiązania podwójne w konfiguracji cis[2]. Z kauczuku wytwarzanych jest ponad 40 000 wyrobów w tym ponad 400 wyrobów medycznych[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rośliny kauczukodajne.

Kauczuk jest składnikiem soku mlecznego u około 2000 gatunków roślin dwuliściennych. W kontakcie z tlenem masa cząsteczek polimeru wzrasta. Jest substancją wykorzystywaną gospodarczo. Najczęściej do produkcji kauczuku wykorzystywany jest sok mleczny kauczukowca brazylijskiego, gwajuli srebrzystej i mniszka kok-sagiz. Kauczuk jest składnikiem soku mlecznego roślin z rodzin wilczomleczowatych, morwowatych i toinowatych[2].

Biosynteza[edytuj | edytuj kod]

Substratami w biosyntezie kauczuku są kwas mewalonowy i piroforforan izopentylu. Enzymy niezbędne do przeprowadzenia reakcji obecne są w soku mlecznym a energia pochodzi z glikolizy, której zachodzenie zaobserwowano w wydzielinie[2].

Produkcja przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

Pozyskiwanie soku mlecznego z kauczukowca

Wykorzystanie kauczuku przez człowieka rozpoczęło się w Ameryce Centralnej jeszcze przed jej odkryciem przez Kolumba. Stosowaną nazwę uzyskiwanej z soku drzew elastycznej masie nadali Indianie. Europejczycy przybyli na kontynent amerykański nie tylko przejęli technikę pozyskiwania kauczuku lecz także rozprzestrzenili uprawy na inne obszary. Kauczuk pozyskiwany jest głównie z drzewa kauczukowca brazylijskiego (Hevea brasiliensis), uprawianego w wilgotnym, tropikalnym klimacie. Jeden hektar upraw to od 350 do 500 drzew. Z każdego drzewa można uzyskać około 5kg suchego surowca, co odpowiada rocznej wydajności upraw na poziomie 2000 kg/ha. Kauczuk pozyskiwany jest z drzew w wieku pomiędzy 5 a 20-25 lat[4]. Rano wykonuje się na drzewach nacięcia w kształcie litery V. Poniżej nacięć umieszczane jest naczynie, do którego spływa sok mleczny. Pozyskany lateks zbierany jest po 5-8 godzinach od nacinania drzew. Zebrany płyn może być oczyszczany i stabilizowany a następnie przewożony do zakładów przemysłowych wytwarzających przedmioty z kauczuku lub już na plantacji suszony i formowany w bryły o masie 33 kg wykorzystywane w przemyśle. Wysokiej jakości kauczuk ma jednolitą konsystencję i żółta barwę[5].

Kauczuk rozpuszcza się w węglowodorach alifatycznych i aromatycznych oraz w węglowodorach chlorowanych. Roztwory kauczuku naturalnego zawierające substancje wulkanizujące stosuje się jako kleje.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. H. Kang, MY. Kang, KH. Han. Identification of natural rubber and characterization of rubber biosynthetic activity in fig tree.. „Plant Physiol”. 123 (3), s. 1133-42, Jul 2000. PMID 10889262. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Kączkowski Jerzy: Biochemia roślin Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 147-148. ISBN 83-01-10285-3.
  3. H. Mooibroek, K. Cornish. Alternative sources of natural rubber.. „Appl Microbiol Biotechnol”. 53 (4), s. 355-65, Apr 2000. PMID 10803889. 
  4. H. de H. de Livonnière. Industrial natural rubber collection and control procedures. „Clinical Reviews in Allergy”. 11 (3), s. 309-323, 1993. doi:10.1007/BF02914414. 
  5. Ilona Szymańska: Kauczuk – surowiec który zmienił świat. 15-02-2013. [dostęp 2014-05-16].