Kościół św. Gereona na Wawelu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Gereona
(nieistniejący)
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Gereona, potem św. Marii Egipcjanki
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Kościół św. Gereona(nieistniejący)
Kościół św. Gereona
(nieistniejący)
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kościół św. Gereona(nieistniejący)
Kościół św. Gereona
(nieistniejący)
Ziemia 50°03′17″N 19°56′10″E/50,054722 19,936111

Kościół św. Gereona (następnie kaplica św. Marii Egipcjanki) – nieistniejący już kościół, wznoszący się od XI do XVI w. na wzgórzu wawelskim w Krakowie.

Pierwsze resztki romańskiej budowli odkryto w 1914. Odnaleziono je pod dziedzińcem Batorego, znajdującym się pomiędzy katedrą wawelską i zamkiem. Kontynuujący badania po I wojnie światowej Adolf Szyszko-Bohusz uznał je za relikty pierwszej katedry, tzw. "chrobrowskiej". Pogląd ten obaliły dopiero badania prowadzone w latach 80. W tym samym rejonie odkryto też fragmenty wcześniejszych murów, o charakterze przedromańskim.

Najstarsza budowla na tym miejscu, przedromańska, (prawdopodobnie kościół) istniała krótko[1]. Badany przez Szyszko-Bohusza kościół romański, któremu przypisano znane z przekazu Jana Długosza wezwanie św. Gereona, była trójnawową bazyliką, z transeptem oraz trzema apsydami od wschodu. W ramionach transpektu znajdowały się empory. Pod prezbiterium znajdowała się krypta, wsparta na 8 kolumnach. Od zachodu korpus nawowy miały zamykać dwie wieże. Data powstania kościoła nie jest pewna, prawdopodobnie wzniesiono go w pierwszej połowie (ale raczej w drugiej jej części) XI w. Mógł być reprezentacyjną kaplicą pałacową – jednak funkcja jest przedmiotem dyskusji, np. wiązano kościół m.in. z benedyktynami[2].

W pierwszej połowie XIV w. w źródłach pojawia się kaplica św. Marii Egipcjanki. Prawdopodobnie w XIII w. romańska bazylika św. Gereona została obcięta o część nawową i ramiona transeptu, a z pozostałej części (skrzyżowania naw i transeptu oraz prezbiterium) utworzono kaplicę, której nadano cechy stylu gotyckiego (prawdopodobnie za czasów Kazimierza Wielkiego). Sklepienie nawy kaplicy wznosiło się na jednym filarze, pod sklepieniem znajdowała się galeria, do której był bezpośredni wstęp z komnat mieszkalnych.

Kaplica została zlikwidowana podczas renesansowej przebudowy zamku wawelskiego na początku XVI w., gdy włączono ją w zabudowania północno-zachodniego skrzydła zamku i zamieniono na pomieszczenia mieszkalne.

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

W miejscu gdzie stał kościół, wedle miejskiej legendy, znajduje się miejsce mocy, kamień czyli wawelski czakram.


Przypisy

  1. Janusz Firlet, Zbigniew Pianowski. Wyniki badań archeologicznych w rejonie katedry i pałacu królewskiego na Wawelu (1981-1994). „Acta Archeologica Waweliana”. T. II, s. 105–118, 1998. 
  2. Teresa Rodzińska-Chorąży: Co nam mówi architektura murowana?. W: Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy. red. Henryk Samsonowicz. Kraków: 2000, s. 361–387.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Firlet, Zbigniew Pianowski: Wawel do roku 1300. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. red. Jerzy Wyrozumski. Kraków: 2007, s. 53–63, seria: Biblioteka Krakowska. 150.
  • Zbigniew Pianowski: Najstarsze kościoły na Wawelu. W: Chrystianizacja Polski południowej. Materiały sesji naukowej odbytej 29 czerwca 1993 roku. Kraków: 1994, s. 99–107, 114–116, seria: Rola Krakowa w Dziejach Narodu. 13.
  • Zbigniew Pianowski: Z dziejów średniowiecznego Wawelu. Kraków – Wrocław: 1984, s. 44–50, 66–79, 104–107, 129–134.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]