Rotunda Najświętszej Marii Panny na Wawelu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fragment rotundy
Fragment rotundy

Rotunda Najświętszej Marii Panny, nosząca od XIV wieku także wezwanie św. Feliksa i Adaukta – rotunda znajdująca się na wzgórzu wawelskim w Krakowie. Powstała prawdopodobnie na przełomie X i XI wieku (według metody datowania izotopem węgla14C w 970 r., czyli najprawdopodobniej w okresie panowania czeskiego w Małopolsce[1]), jest być może najstarszym kościołem na Wawelu.

Jest to tzw. tetrakonchos - budowla na planie czworoliścia (koła, do którego przylegają cztery apsydy). Najczęściej przyjmuje się, iż pełniła funkcję kaplicy pałacowej. Budowlę wykonano w technice opus incertum – z płaskich płytek piaskowca, łączonych zaprawą wapienną. Zachowały się dwa rozglifione okna, które oświetlały wnętrze oraz ślady po emporze i dwóch innych przybudówkach.

Kościół otaczały zabudowania, być może pałac książęcy, które razem z rotundą uległy zniszczeniu w XIII wieku. Z zachowanych przekazów wynika, że z inicjatywy Konrada mazowieckiego rotundę ufortyfikowano w roku 1241 – ta wzmianka Jana Długosza pozwala z dość dużym prawdopodobieństwem łączyć odkryte relikty obiektu ze znanym ze źródła wezwaniem, choć pozostają w tej kwestii pewne wątpliwości (wyrażał je m.in. Gerard Labuda). W 1340 roku Kazimierz Wielki przeznaczył ją na kaplicę zamkową pod wezwaniem św. Feliksa i Adaukta. O rotundzie wspomina też Jan Długosz w Liber beneficiorum. W połowie XIV wieku została odnowiona, a następnie z czasem ponownie podupadła. W XVII wieku utraciła ona swój sakralny charakter, gdyż dolną część przeznaczono do przechowywania sreber, górną natomiast na mieszkanie, którą na początku XIX wieku rozebrano (znajdował się tam wówczas austriacki szpital wojskowy).

W czasie prac związanych z odnawianiem Wawelu w latach 1914-1917 profesor Adolf Szyszko-Bohusz odkrył zasklepiony w murach zachodniej oficyny zamku okrągły kamienny kościół o czterech absydach, który datował najpóźniej na wiek X. Po odkryciu rotundy, Adolf Szyszko-Bohusz dokonał jej częściowej rekonstrukcji, której poprawność bywa dziś podawana w wątpliwość.

Obecnie rotunda nie jest udostępniona zwiedzającym od wewnątrz. Można ją częściowo zobaczyć z zewnątrz - stanowi część rezerwatu archeologicznego Wawel Zaginiony, utworzonego w 1975.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dobrowolski Tadeusz, Sztuka Krakowa, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1971.
  • Podgórnik Iwona, Romanizm w Krakowie, Kraków: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej Oddział w Krakowie, 1985.
  • Skarby kultury, Katowice: Videograf II, 2004, ISBN 83-7183-299-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy