Kościół św. Sergiusza i Bakchusa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Państwo  Turcja
Miejscowość Stambuł
Wyznanie islam
Rodzaj meczet
Historia
Data budowy VI w.
Położenie na mapie Stambułu
Mapa lokalizacyjna Stambułu
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Położenie na mapie Turcji
Mapa lokalizacyjna Turcji
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa
Ziemia 41°00′10″N 28°58′19″E/41,002778 28,971944
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół św. Sergiusza i Bakchusa – widok od strony zachodniej

Kościół św. Sergiusza i Bakchusa (gre.: Eκκλησία τῶν Άγίων Σεργίου καί Βάκχου ὲν τοῖς Ὸρμίσδου) – kościół wybudowany w Konstantynopolu za panowania cesarza Justyniana I. W pierwszej połowie XVI wieku zamieniony w meczet, jego turecka nazwa to: Küçük Ayasofya Camii co dosłownie znaczy "mała Hagia Sophia".

Ten bizantyjski budynek, wybudowany na planie centralnym, wzniesiono w VI wieku. Według niektórych był to model dla, wzniesionego nieco później, kościoła Mądrości Bożej – głównej świątyni Cesarstwa Bizantyjskiego. Jest to jeden z najważniejszych, wczesnobizantyjskich budynków w dzisiejszym Stambule.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Kościół wybudowano w samym sercu dawnego Konstantynopola, niedaleko Propontydy. Położony był on tuż przy Pałacu cesarskim, odrobinę na południe od Hipodromu. Obecnie dzielnica ta nosi nazwę Eminönü.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Plan budynku

Według późniejszej legendy, za panowania cesarza Justyna I, jego siostrzeniec Justynian został oskarżony o spiskowanie przeciwko cesarzowi, a następnie skazany na śmierć. Jednakże we śnie ukazali się cesarzowi dwaj święci: św. Sergiusz i św. Bakchus, zapewniając go o niewinności Justyniana. W rezultacie przyszły cesarz został uwolniony i przywrócony do godności cezara. Z wdzięczności Justynian ślubował, że gdy zostanie cesarzem poświęci tym dwóm świętym kościół.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Justynian I Wielki – fundator kościoła. Mozaika z kościoła San Vitale w Rawennie.

Budowa kościoła św. Sergiusza i Bakchusa rozpoczęła się w roku 527 i trwała do roku 536. Decyzja o jego powstaniu była jedną z pierwszych jakie podjął Justynian I[1]. Świątynia ta powstała niewiele wcześniej od słynnego kościoła Mądrości Bożej, który wzniesiono pomiędzy rokiem 532, a 537. Była ona położona na granicy pierwszej i trzeciej dzielnicy (łac.: regio) Konstantynopola.[2] Kościół wybudowano pomiędzy tzw. pałacem Hormizdasa (mieszkał tam Justynian zanim wstąpił na tron), a kościołem świętych: Piotra i Pawła. W owym czasie oba kościoły dzieliły wspólny narteks, atrium i propyleje. Nowy kościół stał się centrum tego kompleksu, którego część dotrwała do naszych czasów, leżąc na południe od północnej ściany jednego z pozostałych dwóch gmachów. Kościół ten był jednym z najważniejszych budynków sakralnych Konstantynopola. Niedługo po jego ukończeniu w jego okolicy powstał klasztor pod tym samym wezwaniem.

Ze względu na duże zewnętrzne podobieństwo do Kościoła Mądrości Bożej, uważa się, iż budynek ten został zaprojektowany przez tych samych architektów: Izydora z Miletu i Antemiusza z Tralles, a jego konstrukcja była swoistą "próbą generalną" przed budową "Wielkiego Kościoła". Jednakże pod względem architektonicznym kościół Sergiusza i Bakchusa bardzo się od niego różni. Z tego też względu opinia jakoby był on miniaturą Kościoła Mądrości Bożej poddana została szerokiej krytyce[1].

Dalsze dzieje[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze kościoła

Pomiędzy rokiem 536 a 537, pobliski Pałac Hormizdasa przekształcił się w Monofizycki klasztor. Uciekając przed prześladowaniami wyznawcy tej sekty, pochodzący ze wschodnich prowincji cesarstwa, znajdowali tu schronienie, które zapewniała im cesarzowa Teodora[3].

Aż do 1453 roku kościół ten był nieprzerwanie elementem klasztoru. W roku 551 Papież Wigiliusz, który kilka lat wcześniej został wezwany do Konstantynopola przez Justyniana, znalazł w kościele azyl przed cesarskimi żołnierzami, którzy chcieli go schwytać. Zdarzenie to wywołało później w mieście zamieszki[3]. W okresie Ikonoklazmu klasztor Sergiusza i Bakchusa stał się jednym z centrów tego ruchu w Konstantynopolu. Między innymi propagator tego ruchu Jan Grammatikos, późniejszy Ekumeniczny Patriarcha Jan VII Gramatyk, był tutaj od ok. 815-837 igumenem i w tym czasie przesłuchiwał i reedukował w kościele przeciwników tej doktryny (m.in Platona z Sakudion, Teodora Studytę, Teofana Wyznacę, etc). W kościele znajdowały się relikwie jego patronów – głowy świętych Sergiusza i Bakchusa. Świątynia została odnowiona za panowania cesarza Bazylego I ok. roku 867.[4]

Po Upadku Konstantynopola w roku 1453, kościół pozostawał w pierwotnym użyciu aż do panowania Bejzyda II. Wtedy to właśnie (pomiędzy rokiem 1506 a 1513) został on zamieniony w meczet przez Hüseyin Ağa, zwierzchnika Czarnych Eunuchów, którzy byli odźwiernym tzw. Bramy Błogości (w os.-tur.: Bab-ı-Saadet) w pałacu Topkapı. Dodano wtedy do istniejącej konstrukcji portyk oraz medresę[5].

W roku 1740 Wielki wezyr Hacı Ahmet Pasza odnowił świątynię i dobudował do niej Abdest . Zniszczenia spowodowane przez trzęsienia ziemi z lat 1648 i 1763 zostały usunięte w roku 1831 za panowania sułtana Mahmuda II. W 1762 dobudowano minaret. Został on zniszczony w 1940. Odbudowano go ponownie w 1956.[5]

W ostatnich latach dokonano gruntownego remontu świątyni. Zakończył się on we wrześniu 2006 roku.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zewnętrze[edytuj | edytuj kod]

Apsyda kościoła. Widoczny również dodany później Minbar.

Zewnętrzne mury świątyni wykonano według typowej dla tego okresu techniki, wykorzystującej cegły zanurzone w grubej warstwie zaprawy. Ściany wzmocnione są łańcuchami, wykonanymi z małych kamiennych bloków.

Budynek, którego centralny plan był świadomie odwzorowany w bazylice San Vitale w Rawennie, ma kształt ośmioboku wpisanego w nieregularny czworokąt. Jest on zwieńczony kopułą stojącą na ośmiu wielokątnych kolumnach.

Narteks położony jest po zachodniej stronie, naprzeciw Antechoiru[6]. Wiele rozwiązań z tego kościoła zastosowano później w Kościele Mądrości Bożej[7].

Z przodu świątyni znajduje się portyk, który zastąpił znajdujące się tu wcześniej atrium.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Wewnątrz kościoła znajduje się dwukondygnacyjna perystaza, która biegnie po północnej, zachodniej i południowej stronie świątyni. Pokryta jest ona inskrypcją dedykowaną cesarzowi Justynianowi I, jego żonie Teodorze, oraz Świętemu Sergiuszowi, patronowi rzymskiej armii. Z nieznanych przyczyn inskrypcja nie wymienia Świętego Bakchusa. Niższa kondygnacja składa się z 16 kolumn, natomiast wyższa ma ich 18. Na wielu z kapiteli tych kolumn wciąż są wyryte monogramy Justyniana i Teodory.

Niestety nic nie dochowało się z oryginalnego wyposażenia kościoła. Według źródeł był on wewnątrz pokryty mozaikami oraz różnokolorowym marmurem. Po zamianie na meczet okna i wejście zostało zmodyfikowane, podniesiono poziom podłogi, a ściany pokryto tynkiem[7].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Niedaleko budynku znajduje się mały cmentarz, na którym spoczywa między innymi Hüseyin Ağa, odpowiedzialny za przekształcenie kościoła w meczet.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Freely, Blue Guide Istanbul, pp. 137
  2. Müller-Wiener, 177
  3. 3,0 3,1 Müller-Wiener, 178, Podobnie Cyryl Mango: [w:] Oxford Dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press, Inc., 1991. ISBN 0195046528.
  4. Cyryl Mango: [w:] Oxford Dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press, Inc., 1991. ISBN 0195046528.
  5. 5,0 5,1 Müller-Wiener, 182
  6. Antechoir jest częścią kościoła znajdującą się naprzeciw chóru kapłańskiego, często zarezerwowanego wyłącznie dla duchowieństwa.
  7. 7,0 7,1 Mathews, 242

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alexander Van Millingen: Byzantine Churches of Constantinople. London: MacMillan & Co, 1912.
  • Thomas F. Mathews: The Byzantine Churches of Istanbul: A Photographic Survey. University Park: Pennsylvania State University Press, 1976. ISBN 0-271-01210-2.
  • Cyril A. Mango. The church of Saints Sergius and Bacchus at Constantinople and the alleged tradition of octagonal palatine churches. Jahrbuch der österreichischen Byzantinistik. Vienna. ASIN B0007C8NDW
  • Wolfgang Müller-Wiener: Bildlexikon Zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh. Tübingen: Wasmuth, 1977. ISBN 9783803010223.
  • John Freely: Blue Guide Istanbul. W. W. Norton & Company, 2000. ISBN 0-393-32014-6.
  • Richard Krautheimer: Architettura paleocristiana e bizantina. Turin: Einaudi, 1986. ISBN 88-06-59261-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]