Koźlarz grabowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźlarz grabowy
Leccinum pseudoscabrum a1 (2).JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj koźlarz
Gatunek koźlarz grabowy
Nazwa systematyczna
Leccinum pseudoscabrum (Kallenb.) Šutara
Česká Mykol. 43(1): 6 (1989)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kapelusz często jest pomarszczony
Trzon i hymenofor młodego owocnika

Koźlarz grabowy (Leccinum pseudoscabrum (Kallenb.) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Leccinum, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960 (dla L. duriusculum)[2]. Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Boletus carpini (R. Schulz) A. Pearson (1947)
  • Boletus pseudoscaber Kallenb. (1929)
  • Boletus scaber var. carpini R. Schulz, in Michael & Schulz (1924)
  • Krombholzia pseudoscabra (Kallenb.) Vassilkov (1955)
  • Krombholziella carpini (R. Schulz) Alessio (1985)
  • Krombholziella carpini (R. Schulz) Bon (1985)
  • Krombholziella pseudoscabra (Kallenb.) Šutara (1982)
  • Leccinellum carpini (R. Schulz) Bresinsky & Manfr. Binder (2003)
  • Leccinum carpini (R. Schulz) M.M. Moser ex D.A. Reid (1965)
  • Trachypus carpini (R. Schulz) J. Favre (1948)

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 7-14 cm, kształt początkowo półkulisty, później płasko rozpostarty, i poduchowaty. Powierzchnia naga, jamista i często pomarszczona, a u starszych okazów popękana na poletka, zwłaszcza przy długotrwałej suchej pogodzie. Barwa w odcieniach brązu: żóltobrązowa, siwobrązowa, oliwkowobrązowa, ciemnobrązowa, czarnobrązowa[4].

Rurki 

Bardzo długie (do 2 cm) i głęboko wykrojone przy trzonie. Początkowo są białawe, później żółtawe, oliwkowożółte i oliwkowosine. Pory okrągłe, na 1 mm mieszczą się 1-2[5]. Po uciśnięciu ciemnieją i zmieniają barwę, początkowo na siwobrązową, poźniej na czarną[4].

Trzon

Wysokość 5-14 cm, grubość 1-3 cm, kształt mniej więcej walcowaty, górą cieńszy, dołem zgrubiały i pałkowato rozszerzony. Powierzchnia biaława i pokryta czarniawymi, włóknistymi kosmkami lub łuseczkami. W górnej części często bywa pomarszczony. Uciśnięty czernieje[4].

Miąższ

Białawożółty, uszkodzony zmienia barwę na różową, później siwofioletową, a po pewnym czasie czernieje. Smak i zapach przyjemny, grzybowy[4].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników: cynamonowobrązowy do brązowego. Zarodniki nieamylodalne, gładkie, o rozmiarach 10-28 × 4-7 μm Podstawki maczugowate z 4 sterygmami. Mają rozmiar 32 × 12 μm. Cystydy wybrzuszone, o rozmiarach 42 × 14 μm[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje tylko w Europie[6]. Opisywany bywa też w Ameryce Północnej, jako synonim Leccinum griseum[5], jednak według Index Fungorum to inny gatunek[1]. Rośnie w lasach liściastych, na ziemi pod grabami i leszczynami. Owocniki pojawiają się od czerwca do października[4]. W Polsce nie jest zagrożony, ale znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Norwegii i Holandii[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2], grzyb jadalny[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • koźlarz bruzdkowany (Leccinum crocipodium), ale jest jaśniejszy,
  • koźlarz babka (Leccinum scabrum). Rośnie tylko pod brzozami. Jego kapelusz zawsze jest gładki, a miąższ nie czernieje[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 MushroomExpert (ang.). [dostęp 2014-08-01].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].