Koźlarz babka
| Koźlarz babka | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | borowikowce |
| Rodzina | borowikowate |
| Rodzaj | Leccinum |
| Gatunek | koźlarz babka |
| Nazwa systematyczna | |
| Leccinum scabrum (Bull.) Gray Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Koźlarz babka (Leccinum scabrum) – gatunek grzyba z rodziny borowikowatych[1].
Systematyka i nazewnictwo [edytuj]
Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod innymi nazwami: huba podbrzeżniak, babka, czeszczewik, grzyb chropawy, kozak, koźlarek, podbrzeźniak, grzyb koźlarz, grzyb szorstkotrzonowy, kozak właściwy[2].
- Boletus avellaneus J. Blum (1970)
- Boletus roseofractus (Watling) Hlaváček (1989)
- Boletus roseofractus (Watling) Hlaváček (1988)
- Boletus scaber Bull. (1783)
- Ceriomyces scaber (Bull.) Murrill (1909)
- Gyroporus scaber (Bull.) Quél. (1886)
- Krombholzia scabra (Bull.) P. Karst. (1881)
- Krombholziella avellanea (J. Blum) Alessio (1985)
- Krombholziella avellanea (J. Blum) Bon (1986)
- Krombholziella avellanea (J. Blum) Courtec. (1986)
- Krombholziella roseofracta (Watling) Šutara (1982)
- Krombholziella scabra (Bull.) Maire (Fungi Cat. (1937)
- Krombholziella subcinnamomea (Pilát & Dermek) Alessio (1985)
- Leccinum avellaneum (J. Blum) Bon (1979)
- Leccinum rigidipes P.D. Orton (1988)
- Leccinum roseofractum Watling (1968)
- Leccinum scabrum var. avellaneum (J. Blum) J.A. Muñoz (2005)
- Leccinum scabrum (Bull.) Gray (1821) (var. scabrum
- Leccinum subcinnamomeum Pilát & Dermek (1974)
- Trachypus scaber (Bull.) Romagn. (1939)
Morfologia [edytuj]
Średnica dochodzi do 20 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty do poduszkowatego, u starszych – gładki. Przy wilgotnej pogodzie powierzchnia kapelusza jest śliska, lekko śluzowata. Barwa od jasno- do ciemnobrązowej[4].
Grubość do 3,5 cm, wysokość do 17 cm. Pełny, cylindryczny, smukły, zwężający się w kierunku kapelusza. Biały, pokryty licznymi ciemno-brązowymi do czarnych kosmkami[4].
Do 25 mm długości, głęboko wcięte przy trzonie. Barwa od białawej u młodych, do szaro-brązowej u starszych egzemplarzy. Pory niemal okrągłe i drobne. Rurki uszkodzone nie zmieniają barwy.
Biały do biało-kremowego, u podstawy może być biało-zielonkawy. Włóknisty, u młodych egzemplarzy jędrny, do miękkiego, wodnisty u starych. Uszkodzony nie zmienia barwy. Smak i zapach przyjemny, słaby[5].
Brązowy do oliwkowo-brązowego. Zarodniki gładkie, wrzecionowate o rozmiarach 14-20 × 4,5-6,5 μm[6].
Występowanie [edytuj]
W Europie Środkowej jest pospolity[7]. Również w Polsce występuje pospolicie od lata do jesieni. Rośnie na ziemi, w liściastych oraz mieszanych, często także poza lasem. Rośnie wyłącznie pod brzozami, tworzy bowiem mikoryzę z brzozami[6].
Znaczenie [edytuj]
Grzyb jadalny: dobry grzyb jadalny. Nadaje się do bezpośredniego spożycia, przerobu a także suszenia. Dobre i smaczne są młode okazy, starsze grzyby mają bardzo gąbczasty i wodnisty kapelusz oraz zdrewniały trzon[8].
Gatunki podobne [edytuj]
Dość często bywa mylony z podobnie wyglądającym goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus), który na gorzki smak i jest niejadalny. Podobny jest też koźlarz grabowy (Leccinum pseudoscabrum), ale rośnie on tylko pod grabami i jego miąższ po uszkodzeniu barwi się na kolor od brudnoróżowego do czarniawego[5]. Również pod brzozami, ale na bardziej wilgotnych miejscach rośnie podobny koźlarz różnobarwny (Leccinum variicolor). Na wrzosowiskach występuje podobny, ale mający bardzo jasne, niemal białe ubarwienie koźlarz białawy (Leccinum holopus)[7].
Przypisy
- ↑ Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
- ↑ Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Species Fungorum. [dostęp 2011-10-15].
- ↑ 4,0 4,1 Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, ISBN 83-7404-513-2
- ↑ 5,0 5,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
