Koźlarz babka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźlarz babka
Koźlarz babka: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj koźlarz
Gatunek koźlarz babka
Nazwa systematyczna
Leccinum scabrum (Bull.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Leccinum scabrum G2.JPG
Leccinum versipelle P4.jpg

Koźlarz babka (Leccinum scabrum (Bull.) Gray) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod innymi nazwami: huba podbrzeźniak, babka, czeszczewik, grzyb chropawy, kozak, koźlarek, podbrzeźniak, grzyb koźlarz, grzyb szorstkotrzonowy, kozak właściwy i koźlarz różowiejący[2].

Synonimów naukowych ma ponad 80. Niektóre z nich[3]:

  • Boletus avellaneus J. Blum 1970
  • Boletus roseofractus (Watling) Hlaváček 1989
  • Boletus roseofractus (Watling) Hlaváček 1980
  • Boletus scaber Bull. 1783
  • Ceriomyces scaber (Bull.) Murrill 1909
  • Gyroporus scaber (Bull.) Quél. 1886
  • Krombholzia scabra (Bull.) P. Karst. 1881
  • Krombholziella avellanea (J. Blum) Alessio 1985
  • Krombholziella avellanea (J. Blum) Bon 1986
  • Krombholziella avellanea (J. Blum) Courtec. 1986
  • Krombholziella roseofracta (Watling) Šutara 1982
  • Krombholziella scabra (Bull.) Maire (Fungi Cat. 1937
  • Krombholziella subcinnamomea (Pilát & Dermek) Alessio 1985
  • Leccinum avellaneum (J. Blum) Bon 1979
  • Leccinum oxydabile (Singer) Singer 1947
  • Leccinum rigidipes P.D. Orton 1988
  • Leccinum roseofractum Watling 1968
  • Leccinum scabrum var. avellaneum (J. Blum) J.A. Muñoz 2005
  • Leccinum scabrum (Bull.) Gray (1821) (var. scabrum
  • Leccinum subcinnamomeum Pilát & Dermek 1974
  • Trachypus scaber (Bull.) Romagn. 1939

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica dochodzi do 20 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty do poduszkowatego, u starszych – gładki. Przy wilgotnej pogodzie powierzchnia kapelusza jest śliska, lekko śluzowata. Barwa od jasno- do ciemnobrązowej[4].

Trzon

Grubość do 3,5 cm, wysokość do 17 cm. Pełny, cylindryczny, smukły, zwężający się w kierunku kapelusza. Biały, pokryty licznymi ciemno-brązowymi do czarnych kosmkami[4].

Rurki

Do 25 mm długości, głęboko wcięte przy trzonie. Barwa od białawej u młodych, do szaro-brązowej u starszych egzemplarzy. Pory niemal okrągłe i drobne. Rurki uszkodzone nie zmieniają barwy.

Miąższ

Biały do biało-kremowego, u podstawy może być biało-zielonkawy. Włóknisty, u młodych egzemplarzy jędrny, do miękkiego, wodnisty u starych. Uszkodzony nie zmienia barwy. Smak i zapach przyjemny, słaby[5].

Wysyp zarodników

Brązowy do oliwkowo-brązowego. Zarodniki gładkie, wrzecionowate o rozmiarach 14-20 × 4,5-6,5 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej jest pospolity[7]. Również w Polsce występuje pospolicie od lata do jesieni. Rośnie na ziemi, w liściastych oraz mieszanych, często także poza lasem. Rośnie wyłącznie pod brzozami, tworzy bowiem mikoryzę z brzozami[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny: dobry grzyb jadalny. Nadaje się do bezpośredniego spożycia, przerobu a także suszenia. Dobre i smaczne są młode okazy, starsze grzyby mają bardzo gąbczasty i wodnisty kapelusz oraz zdrewniały trzon[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Dość często bywa mylony z podobnie wyglądającym goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus), który ma gorzki smak i jest niejadalny. Podobny jest też koźlarz grabowy (Leccinum pseudoscabrum), ale rośnie on tylko pod grabami i jego miąższ po uszkodzeniu barwi się na kolor od brudnoróżowego do czarniawego[5]. Również pod brzozami, ale na bardziej wilgotnych miejscach rośnie podobny koźlarz różnobarwny (Leccinum variicolor). Na wrzosowiskach występuje podobny, ale mający bardzo jasne, niemal białe ubarwienie koźlarz białawy (Leccinum holopus)[7].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum. [dostęp 2011-10-15].
  4. 4,0 4,1 Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, ISBN 83-7404-513-2
  5. 5,0 5,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.