Konflikt grecko-macedoński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

     Granice krainy historycznej Macedonia

     Macedonia w Grecji (obecnie regiony: Macedonia Zachodnia, Środkowa oraz Macedonia Wschodnia i Tracja)

     Republika Macedonii

     Obwód Błagoewgrad w Bułgarii

     ośrodek starożytnego Królestwa Macedonii

Kraje/podmioty

     używające nazwy "Była Jugosłowiańska Republika Macedonii" we wszystkich oficjalnych dokumentach.

     używające nazwy "Republika Macedonii" w stosunkach dwustronnych.

     których stanowisko w sporze nie jest znane.

     które nie utrzymują stosunków dyplomatycznych z Republiką Macedonii

Konflikt grecko-macedoński – konflikt rozpoczęty odmową uznania przez Grecję państwa o nazwie Republika Macedonii. Konflikt ten jest ważnym problemem greckiej i macedońskiej polityki zagranicznej od roku 1992, rzutującym także na proces rozszerzenia NATO i Unii Europejskiej.

Główny element konfliktu stanowi sprzeciw Grecji wobec używania nazwy Macedonia przez rząd w Skopje, argumentując to greckim pochodzeniem nazwy, która nie powinna być używana w odniesieniu do innego państwa[1]. Nawiązywanie do symboli narodowych starożytnej Macedonii oraz jej tradycji spowodowało oburzenie w Grecji, gdzie uznawane są one za element greckiego dziedzictwa narodowego[2]. Skrajne głosy w Grecji podnoszą brak jakichkolwiek praw do do współużytkowania nazwy "Macedonia" ze strony ludności słowiańskiej, nieobecnej tutaj w starożytności, podczas gdy kolejne rządy opowiadają się za kompromisem, jednak wykluczając możliwość utrzymania obecnej nazwy. Ponadto Grecy obawiają się pojawienia się ruchów separatystycznych, które w sprzyjających okolicznościach zewnętrznych, mogłyby doprowadzić do oderwania części terytorium Grecji przez Macedonię[potrzebne źródło].

Strona grecka wskazuje też, że sytuacja ta prowadziłaby w wielu krajach do dyskryminacji tradycyjnych, wytwarzanych w Grecji produktów, noszących w nazwie przymiotnik "macedoński". Rozprowadzające je organizacje handlowe ponosiłyby ryzyko represji prawnych i roszczeń ekonomicznych ze strony konkurentów, mających siedzibę w Republice Macedonii. Grecy wskazują, że w myśl przepisów o własności intelektualnej i znakach towarowych, utrudniona lub niemożliwa okaże się w przyszłości, w państwach trzecich, rejestracja greckich znaków, zawierających przymiotnik macedoński[potrzebne źródło]. Grecja bojkotuje na swym terytorium te znaki towarowe i działalność gospodarczą całych firm z Republiki Macedonii, które usiłują przedstawiać w Grecji, w nazwie własnej, napisach dekoracyjnych lub w dokumentach, przymiotnik "macedoński"[3].

Bezowocna dyskusja, w przeszłości doprowadziła do nałożenia na Macedonię przez Grecję embarga handlowego. Wysiłki ONZ, UE i Stanów Zjednoczonych doprowadziły do porozumienia w roku 1995. Macedonia zgodziła się być uznawana pod nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii (ang. The Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM[4][5]), wprowadziła również do konstytucji zapis podkreślający brak roszczeń terytorialnych wobec sąsiadów oraz zmieniła flagę (stanowiące nawiązanie do starożytnej Macedonii szesnastoramienne słońce z Werginy zostało zastąpione słońcem ośmioramiennym). W zamian Grecja zdjęła embargo. Konflikt jednak nie wygasł, choć wiosną 2004 roku Macedonia wycofała swoje wojska znad granicy z Grecją w ramach projektu zdemilitaryzowania wszystkich granic tego państwa, a z kolei Grecja jest największym z zagranicznych inwestorów w tym kraju.

Strona macedońska podnosi też w problem mniejszości macedońskiej w Grecji. Macedończycy mieszkają w okręgach Florina, Pella oraz okolicach Salonik. Nie są jednak uznawani za mniejszość narodową (lokalne władze określają ich jako etnicznych Greków, zeslawizowanych w przeszłości), toteż nie posiadają odpowiednich dla tego statusu praw[6][7][8]. Tymczasem choć większość z ok. 200 tys. osób posługujących się językami słowiańskimi (spośród ok. 2,5 mln mieszkańców regionu Macedonia w Grecji) uważa się za Greków, ok. 10–30 tysięcy uważa się za Macedończyków[9]. W 1995 roku w miejscowości Florina, grupa Greków zniszczyła siedzibę organizacji macedońskiej mniejszości Vinożito Rainbow (Tęcza)[8].

Greckie stanowisko w sprawie nazwy znalazło się pod rosnącą presją w kolejnych latach. Duża część państw wycofała się z poparcia dla Grecji i uznała państwo pod nazwą Republika Macedonii – wśród nich Polska oraz czterech z pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ: Chiny, Rosja, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. Obecnie Grecja stawia warunek uzupełnienia nazwy Macedonii o przymiotnik wskazujący, że chodzi tu wyłącznie o część historycznego regionu o tej nazwie (np. "Górna" lub "Północna").

Efektem konfliktu jest blokowanie przez Grecję macedońskich starań o członkostwo w NATO oraz Unii Europejskiej. Z kolei Macedonia odmówiła zgody na tranzyt greckich sił pokojowych wysyłanych do Kosowa[6]. Pod koniec pierwszej dekady XXI w. rządząca w Macedonii prawica ponownie zaczęła nawiązywać do historii starożytnej Macedonii (m.in. imieniem Aleksandra Wielkiego nazwano główny port lotniczy i główną autostradę kraju) czy wykorzystywać retorykę nacjonalistyczną[10].

W macedońskich mediach spotyka się pogląd, że skrycie zaangażowana w konflikt po stronie Grecji jest także Bułgaria[11]. Np. w 2009 r. krytyczne uwagi pod adresem Macedonii wygłosił prezydent Bułgarii, twierdząc, że jedna z wypowiedzi premiera Macedonii zawiera potwierdzenie istnienia pretensji terytorialnych wobec sąsiadów[12]. Z kolei wobec Macedonii wyrazy poparcia okazuje Turcja[13].

Przypisy

  1. Floudas, Demetrius Andreas; "A Name for a Conflict or a Conflict for a Name? An Analysis of Greece's Dispute with FYROM”,. 24 (1996) Journal of Political and Military Sociology, 285. [dostęp 2008-02-11].
  2. Prezydent Macedonii Kiro Gligorow w początkach urzędowania przyznawał, że nie uważa swego słowiańskiego narodu za potomków kultury, z okresu Aleksandra Wielkiego. Por. fragment wiadomości kanału Antenna 1 z wypowiedzią prezydenta Gligorowa z dnia 3 czerwca 1992: "Jesteśmy Słowianami, przybyliśmy tu w VI wieku, nie mamy związku z cywilizacją okresu Aleksandra".
  3. Por. np. Macedonian Airlines Banned From Flying Into Greece Because of Name. W: United Macedonia Diaspora [on-line]. 2006-07-11. [dostęp 2010-12-30].
  4. www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm dokument potwierdzający przyjęcie do ONZ, www.nato.int/ifor/un/u930407a.htm rezolucja ONZ nr 817 (1993)
  5. Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999.
  6. 6,0 6,1 Marta Szpala. Konflikt o nazwę Macedonii. „BEST OSW: Bałkany i Europa Środkowa – Tygodnik OSW”. 56, s. 2–3, 25 czerwca 2008. Ośrodek Studiów Wschodnich (pol.). [dostęp 28 listopada 2009 r.]. 
  7. Greece: Denial of minorities and persecution of minority rights activists (ang.). W: IHF and Helsinki Committee Reports to the OSCE Meeting on Human Rights Defenders: Serbia, Turkey and Greece [on-line]. Greek Helsinki Monitor (GHM), Minority Rights Group – Greece (MRG-G), 2006-04-03. [dostęp 2010-11-14]. Greece: In the shadow of impunity. Ill-treatment and the misuse of firearms (ang.). Amnesty International, International Helsinki Federation for Human Rights, 2002-09-24. [dostęp 2010-11-14]. Denying Ethnic Identity: The Macedonians of Greece (ang.). Human Rights Watch/Helsinki, 1994. [dostęp 2010-01-08].
  8. 8,0 8,1 Greece against its Macedonian minority: The "Rainbow" trial (ang.). Greek Helsinki Monitor & Minority Rights Group - Greece, 1998. [dostęp 2010-01-08].
  9. Report about Compliance with the Principles of the Framework Convention for the Protection of National Minorities (along guidelines for state reports according to Article 25.1 of the Convention) (ang.). W: Minority Rights Information System [on-line]. Greek Helsinki Monitor (GHM) & Minority Rights Group – Greece (MRG-G), 1999-09-18. [dostęp 2010-01-06]. W raporcie tym podano także, że maksymalnie ok. 5–7 tys. osób oddaje swoje głosy w wyborach na macedońską organizację Vinožito.
  10. Robert Marquand: 2,300 years later, 'Alexander-mania' grips Macedonia (ang.). W: The Christian Science Monitor [on-line]. 2009-03-21. [dostęp 2010-12-08].; Bob Menendex, Olympia J. Snowe: Macedonian quandary (ang.). W: The Washington Post [on-line]. 2008-09-24. [dostęp 2010-12-08].
  11. Bulgaria 'Sorry' Over Macedonia's NATO Bid. W: BalkanInsight [on-line]. 2008-04-04. [dostęp 2010-12-01].
  12. Petar Kostadinov: Gruevski's words on Macedonian unity are unacceptable, Bulgarian President says (ang.). W: The Sofia Echo [on-line]. 2009-10-29. [dostęp 2010-12-08].
  13. Turkey's support to Macedonia to continue, defense minister says. W: World Bulletin [on-line]. 2010-12-25. [dostęp 2010-12-29].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]