Kruszczyk rdzawoczerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kruszczyk rdzawoczerwony
Dark-red Helleborine (Epipactis atrorubens) at Bishop Middleham Quarry - geograph.org.uk - 1219924.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj kruszczyk
Gatunek kruszczyk rdzawoczerwony
Nazwa systematyczna
Epipactis atrorubens (Hoffm.) Besser
Prim. Fl. Galic. 2: 220 1809.[2]
Synonimy
  • Epipactis atropurpurea Raf.
  • Epipactis danubialis Robatsch & Rydlo
  • Serapias atrorubens (Hoffm.) Bernh.
  • Epipactis rubiginosa (Crantz) Gaudin ex W.D.J.Koch
  • Amesia atropurpurea (Raf.) A.Nelson & J.F.Macbr.[2]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Kruszczyk rdzawoczerwony (Epipactis atrorubens (Hoffm.) Besser) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Europie, z wyjątkiem dalekiej północy[3]. Centra jego występowania skupiają się w części środkowej i wschodniej[4]. W Polsce roślina rzadka, występuje zarówno na niżu, jak i w niższych położeniach górskich na rozproszonych stanowiskach, rzadko zwłaszcza na północy kraju. Najwyżej spotykana w Tatrach na stoku Gładkie Upłaziańskie na wysokości 1500 m n.p.m.[5] Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, obła, pojedyncza i nie rozgałęziająca się, o wysokości 10-80 cm, cała naga, lub tylko górą owłosiona. Górne międzywęźla dłuższe od pozostałych. Łodyga wyrasta z podziemnego kłącza z krótkimi międzywęźlami.
Liście
O kształcie jajowatym lub jajowatolancetowatym, z szorstkimi nerwami i owłosione na brzegach. Są znacznie dłuższe od międzywęźli, sztywne i ustawione na łodydze niemal naprzeciwlegle i dwustronnie.
Kwiaty
Zebrane w luźne grono zawierające kilkanaście kwiatów na krótkich szypułkach. Oś grona kwiatowego jest gęsto omszona białymi włoskami. Działki kielicha mają długość 8-10 mm i są z zewnątrz omszone. Zalążnia silnie omszona i nagle zwężająca się w szypułkę kwiatową. Kwiaty wonne (pachną wanilią[3]), o ciemnej barwie – brudnopurpurowe lub czerwonofioletowe. Warżka rdzawoczerwona lub różowawa, jej przedni zaostrzony człon o łódkowatym kształcie jest zrośnięty nieruchomo z członem nasadowym. Człon końcowy jest szeroki i rurkowaty lekko falisty, lub karbowany z dwoma fałdowanymi guzkami, które z zbiegają łącząc się z trzecim guzkiem w środku.
Owoce
Pękająca torebka[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój

Bylina, geofit ryzomowy. Kwitnie od czerwca do lipca[3] (do sierpnia[5]. Kwiaty nie produkują nektaru, są jednak odwiedzane przez owady, które zbierają pyłkowiny. Owad siadając na warżce odgina swoim ciężarem jej część szczytową, a pyłkowina przykleja mu się do głowy. W niesprzyjających warunkach (np. podczas długotrwałych opadów), gdy owady nie odwiedzają kwiatów, dochodzi do samozapylenia.

Siedlisko

Rośnie w widnych lasach, na łąkach, w zaroślach, na suchych murawach. Lubi miejsca ciepłe i słoneczne. Preferuje gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego, o różnym stopniu wilgotności, zasobne w węglan wapnia[4]. Spotykany na wysokości 0-2200 m n.p.m.[3]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Erico-Pinetea, SubAll. Cephalanthero-Fagenion, Ass. Cephalanthero rubrae-Fagetum.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek mało zmienny morfologicznie. Z kruszczykiem szerokolistnym (Epipactis helleborine) tworzy mieszańca E.× schmalhauseniii. Kżyżuje się także z kruszczykiem drobnolistnym (E. microphylla) oraz kruszczykiem błotnym (E. palustris)[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Od 2014 roku roślina jest objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową[6]. W latach 1946-2014 gatunek znajdował się pod ochroną ścisłą[7]. Zagrożeniem może być niszczenie stanowisk w wyniku gospodarki leśnej i zakwaszanie gleb[5].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
  2. 2,0 2,1 Epipactis atrorubens (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-07-13].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Peter H. Barthel: Storczyki – gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 76. ISBN 83-7073-145-7.
  4. 4,0 4,1 Remigiusz Pielech, Anna Jakubska-Busse: Nowe stanowisko kruszczyka rdzawoczerwonego w Karkonoszach (pol.). [dostęp 2013-07-13].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Wyd. II. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006, s. 216, seria: Flora Polski. ISBN 83-7073-444-8.
  6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409).
  7. Rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 29 sierpnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych i z Ministrem Leśnictwa w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony roślin (Dz. U. z 1946 r. Nr 70, poz. 384).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1988.