Kruszczyk rdzawoczerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kruszczyk rdzawoczerwony
Epipactis atrorubens a1.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj kruszczyk
Gatunek kruszczyk rdzawoczerwony
Nazwa systematyczna
Epipactis atrorubens (Hoffm.) Besser
Prim. Fl. Galic. 2: 220 1809.[2]
Synonimy
  • Epipactis atropurpurea Raf.
  • Epipactis danubialis Robatsch & Rydlo
  • Serapias atrorubens (Hoffm.) Bernh.
  • Epipactis rubiginosa (Crantz) Gaudin ex W.D.J.Koch
  • Amesia atropurpurea (Raf.) A.Nelson & J.F.Macbr.[2]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Kruszczyk rdzawoczerwony (Epipactis atrorubens (Hoffm.) Besser) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w Europie, z wyjątkiem dalekiej północy[3], centra jego występowania skupiają się w części środkowej i wschodniej[4]. W Polsce roślina dość pospolita, zarówno na niżu, jak i w niższych położeniach górskich. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Łodyga
Wzniesiona, obła, pojedyncza i nie rozgałęziająca się, o wysokości 10-80 cm, cała naga, lub tylko górą owłosiona. Górne międzywęźla dłuższe od pozostałych. Łodyga wyrasta z podziemnego kłącza z krótkimi międzywęźlami.
Liście
O kształcie jajowatym lub jajowatolancetowatym, z szorstkimi nerwami i owłosione na brzegach. Są znacznie dłuższe od międzywęźli, sztywne i ustawione na łodydze niemal naprzeciwlegle i dwustronnie.
Kwiaty
Zebrane w luźne grono zawierające kilkanaście kwiatów na krótkich szypułkach. Oś grona kwiatowego jest gęsto omszona białymi włoskami. Działki kielicha mają długość 8-10 mm i są z zewnątrz omszone. Zalążnia silnie omszona i nagle zwężająca się w szypułkę kwiatową. Kwiaty wonne (pachną wanilią[3]), o ciemnej barwie – brudnopurpurowe lub czerwonofioletowe. Warżka rdzawoczerwona lub różowawa, jej przedni zaostrzony człon o łódkowatym kształcie jest zrośnięty nieruchomo z członem nasadowym. Człon końcowy jest szeroki i rurkowaty lekko falisty, lub karbowany z dwoma fałdowanymi guzkami, które z zbiegają łącząc się z trzecim guzkiem w środku.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty
Rozwój
Bylina, geofit ryzomowy. Kwitnie od czerwca do lipca[3]. Kwiaty nie produkują nektaru, są jednak odwiedzane przez owady, które zbierają pyłkowiny. Odbywa się to w ten sposób, że owad siadając na warżce odgina swoim ciężarem jej część szczytową, a pyłkowina przykleja mu się do głowy. W niesprzyjających warunkach (np. podczas długotrwałych opadów), gdy owady nie odwiedzają kwiatów, dochodzi do samozapylenia.
Siedlisko
Rośnie w widnych lasach, na łąkach, w zaroślach, na suchych murawach. Lubi miejsca ciepłe i słoneczne. Preferuje gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego, o różnym stopniu wilgotności, zasobne w węglan wapnia[4]. Spotykany na wysokości 0-2200 m n.p.m[3]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Erico-Pinetea, SubAll. Cephalanthero-Fagenion, Ass. Cephalanthero rubrae-Fagetum.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek mało zmienny morfologicznie. Tworzy mieszańce z kruszczykiem szerokolistnym (Epipactis helleborine) i kruszczykiem drobnolistnym (Epipactis microphylla).

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
  2. 2,0 2,1 The Plant List. [dostęp 2013-07-13].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Peter H. Barthel: Storczyki - gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 76. ISBN 83-7073-145-7.
  4. 4,0 4,1 Remigiusz Pielech, Anna Jakubska-Busse: Nowe stanowisko kruszczyka rdzawoczerwonego w Karkonoszach (pol.). [dostęp 2013-07-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1988.