Kruszczyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kruszczyk
Morfologia (kruszczyk szerokolistny)
Morfologia (kruszczyk szerokolistny)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj kruszczyk
Nazwa systematyczna
Epipactis Zinn
Cat. Pl. Gott. 85. 20 Apr-21 Mai 1757[2]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kruszczyk szerokolistny

Kruszczyk (Epipactis Zinn) – rodzaj roślin należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Liczy 64 gatunki[3], występujące w północnej i środkowej Afryce, Azji, Europie i Ameryce Północnej. Gatunkiem typowym jest kruszczyk szerokolistny (E. helleborine (Linnaeus) Crantz)[2]. W Polsce występuje 10 gatunków.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Gatunki występujące w Polsce to byliny kłączowe o kwiatach poziomo odstających lub zwisających, zebranych w grono, często jednostronne. Kwiaty charakteryzują się dwuczłonową, nagą warżką z przewężeniem, bez ostrogi. Mają prostą zalążnię na krótkiej, skręconej szypułce.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Homonimy taksonomiczne[2]

Epipactis Persoon = Neottia Guettard

Synonimy taksonomiczne[2]

Calliphyllon Bubani, Elasmatium Dulac, Epipactis Séguier, Gonogona Link, Goodyera R. Brown in W. T. Aiton, Haemaria Lindley, Helleborine P. Miller, Orchiodes O. Kuntze, Peramium R. A. Salisbury ex C. MacMillan, Serapias Persoon

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z sześciu rodzajów plemienia Neottieae w obrębie podrodziny epidendronowych (Epidendroideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych[1][3].

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd storczykowce (Orchidales Raf), podrząd Orchidineae Rchb., rodzina storczykowate (Orchidaceae Juss.), plemię Epipactideae Zinn, rodzaj kruszczyk (Epipactis Zinn)[4].

Gatunki flory Polski[5]

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na niszczenie naturalnych siedlisk oraz zagrożenie pozyskaniem roślin do handlu ze stanowisk naturalnych, wszystkie gatunki w obrębie rodzaju wymienione są w załączniku II Konwencji Waszyngtońskiej CITES wprowadzającej ograniczenie w obrocie handlowym[9]. Wszystkie występujące w Polsce gatunki są objęte ścisłą ochroną gatunkową.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
  3. 3,0 3,1 Florida Museum of Natural History: Orchid Tree: a phylogeny of epiphytes (mostly) on the tree of life (ang.). [dostęp 2010-08-03].
  4. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Epipactis (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  7. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  8. Jakubska A. 2004. Kruszczyk ostropłatkowy Epipactis leptochila (Godf.) Godf. (Orchidaceae) nowy gatunek dla flory Dolnego Śląska. – Przyroda Sudetów 7: 9–14.
  9. Mariola Kukier-Wyrwicka, Hanna Werblan-Jakubiec, Marcin Zych: Rośliny CITES (pol.). Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego. [dostęp 29 grudnia 2008].