Nektar (botanika)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nektar kamelii

Nektar – wydzielina miodników (nektarników) roślin. Jest to wodny roztwór cukrów, głównie fruktozy i glukozy. Nektar wabi zwierzęta zapylające kwiaty (głównie owady), przez co odgrywa kluczową rolę w procesie rozmnażania roślin. Jego skład i intensywność wydzielania są zmienne u poszczególnych gatunków, o różnej porze dnia i w zależności od warunków pogodowych. Z nektaru pszczoły wytwarzają miód, który powstaje w wyniku zagęszczenia nektaru (odparowania znacznej części wody), rozłożenia sacharozy na cukry proste i zakonserwowania powstałej substancji niewielką ilością kwasu mrówkowego.

Skład chemiczny i właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Skład i własności nektaru są bardzo zmienne. Stałym składnikiem są węglowodanyglukoza, fruktoza i sacharoza. Ten ostatni dominuje w nektarze kasztanowców i robinii, podczas gdy na przykład w nektarze gryki występują wyłącznie cukry proste[1]. Zawartość cukrów waha się u różnych gatunków od ok. 5%[1]-8%[2] u szachownicy cesarskiej, do ok. 70% u kasztanowca[1] i 76% u lebiodki pospolitej[2]. Od zawartości cukrów zależna jest gęstość nektaru. Nektar zawiera poza tym niewielkie ilości soli mineralnych (zwłaszcza potasu), olejki eteryczne, kwasy, zasady, barwniki[1] oraz aminokwasy[3]. W większości przypadków brak jest w nektarze substancji zapachowych[2] (do wyjątków należy np. roślina Nicotiana attenuata, która zawiera benzyloaceton – silną substancję zapachową).

W skład nektaru wchodzić mogą w przypadku niektórych gatunków roślin składniki trujące dla pszczół lub ludzi. Nektar bielunia indiańskiego i stworzony z niego miód zawierają skopolaminę. Trujący jest także nektar różanecznika żółtego i tojadów. Część składników zawarta w nektarze, zarówno szkodliwych jak i leczniczych, zanika w procesie dojrzewania miodu[1].

Powstawanie[edytuj | edytuj kod]

Nektar na kwiecie wilczomlecza Euphorbia meloformis

Nektar wytwarzany jest przez rośliny w gruczołach zwanych miodnikami lub nektarnikami. Płyn wycieka na zewnątrz miodników albo w wyniku dyfuzji przez ścianę komórkową. Gdy miodniki są okryte skórką, nektar wycieka przez szparki, kanaliki lub pęknięcia skórki[2].

Różna jest wydajność tworzenia nektaru przez różne rośliny. Jeden kwiat trojeści amerykańskiej wytwarza go dziennie w ilości 5,3 mg, lipy szerokolistnej – 2,3 mg. Młode kwiaty zwykle nie mają nektaru, wytwarzany jest w większej ilości w miarę trwania kwitnienia[2]. Wydajność procesu tworzenia tej wydzieliny przez rośliny zależna jest od od pory dnia (zwykle największa jest w godzinach popołudniowych) i temperatury (większość roślin do wytworzenia nektaru wymaga temperatur powyżej 10–12 °C). Podczas suszy zwykle spada wydajność wytwarzania nektaru[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Nektar odgrywa kluczową rolę w tworzeniu symbiozy między różnymi grupami zwierząt dokonującymi zapylenia a roślinami kwiatowymi. Owady, ale także ptaki, nietoperze i niektóre torbacze, korzystają z niego jako pożywienia, w wielu wypadkach specjalizując się i uzależniając od niego. W zamian przy okazji odwiedzin kwiatów dokonują przenosin między nimi pyłku, dzięki czemu mimowolnie je zapylają.

Owadami wyspecjalizowanymi w zbiorze nektaru są m.in. pszczoły. Gromadzą one i przechowują nektar poddając go obróbce za pomocą swojej śliny, tworząc miód w wyniku procesu dojrzewania takiej mieszaniny. Stanowi on wysokoenergetyczne pożywienie, podbierane pszczołom także przez inne zwierzęta. Miód jest pożywieniem cenionym także przez ludzi. W celu zwiększenia jego dostępności prowadzona jest działalność pszczelarska. W jej ramach m.in. rozpowszechniane są rośliny miododajne. Znajdujące się wśród nich rośliny nektarodajne wyróżniają się dużą wydajnością wytwarzania nektaru oraz dużą zawartością w nich cukrów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Zobacz hasło nektar w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Lipiński M.: Pożytki pszczele. 2010, s. 79.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Szafer W.: Kwiaty i zwierzęta. 1969, s. 48.
  3. Nektar (pol.). W: Słownik pojęć przyrodniczych [on-line]. Polska.pl. [dostęp 2011-01-29].
  4. Nektar pszczeli (pol.). W: Pszczoły.com [on-line]. [dostęp 2011-01-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Szafer: Kwiaty i zwierzęta. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969.
  • Lipiński Mieczysław: Pożytki pszczele. Warszawa: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2010, s. 65-76. ISBN 978-83-09-99024-6.