Księga Welesa
Księga Welesa – apokryficzny tekst dotyczący religii i historii starożytnych Słowian. Przez większość naukowców tekst uważany jest za falsyfikat, co jednak nie przekonuje w pełni części słowiańskich rodzimowierców (brak możliwości jednoznacznego potwierdzenia lub nie autentyczności źródła, z powodu jego zagubienia), uważających go za swoją świętą księgę[1].
Tekst dotyczy okresu od IX wieku p.n.e. do VIII wieku naszej ery. Opisuje migrację plemion słowiańskich z Azji Środkowej po Dunaj i ich walkę z napotkanymi po drodze ludami takimi jak Alanowie, Awarowie, Chazarowie, Hunowie, Waregowie czy Grecy. Zawiera także jakoby unikatowe informacje na temat kultury materialnej i duchowej ówczesnych Słowian i sylwetki ich władców[1]. Pierwotnie miał być rzekomo zapisany był na drewnianych deseczkach, w co najmniej w trzech dialektach słowiańskich.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Tekst Księgi Welesa został ujawniony po raz pierwszy przez profesora A.A. Kurienkowa na łamach czasopisma Żar Ptica w okresie od marca 1957 do maja 1959.
Według opowieści o odkryciu Księgi Welesa w 1919 roku pułkownik Białej Armii Ali Fiodor Arturowicz Izenbek podczas ataku Denikina, w jednym z majątków w okolicach Charkowa lub Orła (możliwe, że był to Kurakins) jak twierdził znalazł i zabrał drewniane deseczki pokryte dziwnymi napisami. Po klęsce armii "białych" Izenbek wyemigrował do Belgradu, gdzie w 1923 roku próbował bezskutecznie sprzedać je do muzeum. Od 1925 r. mieszkał w Brukseli; tam o tabliczkach dowiedział się J.P. Mirolubow, który rozpoczął naukowe badanie deseczek. Miał on zajmować się odrestaurowaniem deseczek, ich fotografowaniem i przepisaniem większości tekstów. Mirolubow próbował też odczytać zawarte tam teksty. Podczas badań Izenbek był bardzo ostrożny w stosunku do deseczek, nie pozwalał ich wynosić z domu i odmówił profesorowi uniwersytetu w Brukseli, który chciał zbadać tabliczki (co stało się podstawą do podejrzeń o falsyfikat).
Deseczki miały zaginąć w czasie II wojny światowej i do dziś zachowało się tylko zdjęcie jednej z nich wykonane przez Mirolubowa.
Po wojnie Mirolubow wyemigrował do USA i przekazał swoje materiały Rosyjskiemu Muzeum w San Francisco. Tam miały zostać odnalezione w 1953 przez profesora A.A. Kurienkowa, a S. Paramonow dokonał redakcji tekstu. Paramonow nazwał także tekst Księgą Welesa, od imienia słowiańskiego boga, pojawiającego się na jednej z tabliczek[2].
Wszystkie rzekome tabliczki były tej samej wielkości: 38 x 22 cm, grubości około 5 mm, o nierównych krawędziach, z otworami do mocowania rzemienia. Napisy były wykonane ostrym przedmiotem (szydłem), a następnie pokryte jakimś rodzajem lakieru. Wzdłuż każdej narysowane były linie, pod którymi wpisany jest tekst. Niektóre z desek były częściowo spróchniałe.
[edytuj] Krytyka
Księga Welesa uważana jest przez historyków za falsyfikat[3]. Kontrowersje budzą już same okoliczności "odkrycia" tekstu[1] i relacja Izenbeka, który w rzeczywistości miał stopień miczmana artylerii, a jego pobyt na Charkowszczyźnie jest wątpliwy[4]. Ponieważ rzekomy oryginał zaginął, nie są możliwe badania drewna, na którym był spisany. Przeciw oryginalności przemawiają błędy w pisowni liter, ich wygląd (krzyżówka cyrylicy ze skandynawskimi runami[5]) i niepoprawne użycie niektórych sformułowań. Wskazuje się także na chaotyczny język tekstu, brak stałej gramatyki i występowanie słów nieistniejących 1000 lat temu w żadnym słowiańskim języku[2]. Przeciwko autentyczności tekstu świadczą również jego fantastyczna, często niezgodna z faktami historycznymi, treść i brak innych tego typu zabytków z opisywanego okresu[5]. Wskazuje się także na analogię do innych tego typu fałszerstw, takich jak kamienie mikorzyńskie, idole prillwickie, kronika Prokosza czy rękopisy królowodworski i zielonogórski. Jako domniemany autor fałszerstwa, obok Mirolubowa, wskazywany jest Gruzin Aleksander Sułakadzew (1771-1830), autor licznych fałszerstw obejmujących "starożytne teksty"[2].
Zdaniem obrońców Księgi Welesa za autentycznością tekstu miałoby przemawiać to, że do takiego fałszerstwa potrzebny byłby wybitny historyk i lingwista, a ani Izenbek, ani Mirolubow takimi nie byli. Zwolennicy wskazują na to, że Izenbek i Mirolubow nie odnieśli żadnej osobistej korzyści z badania tych tabliczek, więc takie oszustwo nie miałoby sensu, a ewentualne błędy w tekście powstały w wyniku jego przepisywania.
Niektórzy słowiańscy neopoganie (zwłaszcza na obszarze Rosji i Ukrainy), wbrew stosunkowo jednoznacznemu osądowi badaczy na temat autentyczności Księgi Welesa, uważają ten tekst za swoją świętą księgę[1]. Część z nich czyni to nawet całkowicie pomijając kwestie autentyczności rzeczonego źródła tłumacząc to tym, że nawet jeśli jest ona falsyfikatem, to jej autorzy (wnosząc po treści) bazować musieli na wcześniejszych autentycznych źródłach - Księga Welesa będąc więc nawet falsyfikatem, z ich punktu widzenia nadal przekazuje dość istotne, ważne dla ich wiary, treści.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 221. ISBN 978-83-7301-973-7.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Wojciech Jóźwiak: Księga Welesa - jej znalezienie, treść i kontrowersje: minimum tego, co należy o niej wiedzieć. taraka.pl. [dostęp 28 listopada 2009].
- ↑ Zdzisław Skrok: Słowiańska moc, czyli o niezwykłym wkroczeniu naszych przodków na europejską arenę. Warszawa: Iskry, 2006, s. 172. ISBN 83-244-0008-7.
- ↑ Tadeusz A. Olszański: Między Księgą Wełesa a Rękopisem Wojnicza. taraka.pl. [dostęp 29 listopada 2009].
- ↑ 5,0 5,1 Przemysław Urbańczyk: Vlesova Kniga - oszustwo niedoskonałe. W: Marek Dulinicz: Słowianie i ich sąsiedzi we wczesnym średniowieczu. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2003. ISBN 83-227-2056-4.
[edytuj] Źródła
- Wincenty Swoboda: Z najnowszych dziejów apokryfów dotyczących wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny. W: Homines et societas. Czasy Piastów i Jagiellonów. Studia historyczne ofiarowane Antoniemu Gąsiorowskiego w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin. Poznań: 1997, s. 531-541.
- Что думают учёные о «Велесовой книге» (Co uczeni sądzą o "Księdze Welesa") w czasopiśmie «Наука» (Nauka), ISBN 5-02-027121-7 Wersja online (ros.)
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Велесова книга: переклад Б. Яценка. (ukr.)
- Tekst rosyjski tłumaczenie S.Lesnogo (ros.)
- Tekst rosyjski tłumaczenie N.W.Słatina (ros.)
- Porównanie alfabetów księgi Welesa i innych alfabetów z X wieku: cyrylicy, pisma bizantyjskiego i bułgarskiego (ros.)
