Leptodirus hochenwartii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Leptodirus hochenwartii
Schmidt, 1832
Leptodirus sfotografowany w jednej z jaskiń w Wewnętrznej Krainie
Leptodirus sfotografowany w jednej z jaskiń w Wewnętrznej Krainie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd chrząszcze
Podrząd chrząszcze wielożerne
Rodzina grzybinkowate
Podrodzina Cholevinae
Plemię Leptodirini
Podplemię Leptodirina
Rodzaj Leptodirus
Gatunek Leptodirus hochenwartii
Synonimy

Leptodirus hohenwarti
Leptodirus dechsmannii Joseph, 1871
Leptodirus grouvellei Jeannel, 1910
Stagobius troglodytes Schiödte, 1848

Podgatunki
  • L. hochenwartii hochenwartii Schmidt, 1832
  • L. hochenwartii reticulatus J. Müller, 1906
  • L. hochenwartii schmidti (Motschoulsky, 1856)
  • L. hochenwartii croaticus Pretner, 1955
  • L. hochenwartii velebiticus Pretner, 1970
  • L. hochenwartii pretneri Müller, 1926
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Leptodirus hochenwartii – gatunek chrząszcza z rodziny grzybinków (Leiodidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Leptodirus, występujący w jaskiniach krasowych Karyntii i Krainy. Jest gatunkiem troglobiotycznym, wykazującym szereg przystosowań do jaskiniowego trybu życia i niezdolnym do życia poza tym środowiskiem. Charakteryzuje się smukłym tułowiem, wydłużonymi odnóżami i czułkami, brakiem barwnika w oskórku i zupełnie zredukowanymi oczami. Najbardziej rzucającą się w oczy cechą jest rozdęty odwłok w całości osłonięty okrywami.

Taksonomia i rozmieszczenie[edytuj | edytuj kod]

L. hochenwartii występuje endemicznie w zachodniej części Gór Dynarskich. Wyróżniono sześć podgatunków[1][2]. Trzy z nich występują w Słowenii, pozostałe trzy w Chorwacji. Najbardziej wysunięta na południe lokalizacja znajduje się na terenie Welebitu, skąd opisano L. h. velebiticus . L. h. reticulatus opisano po zbadaniu okazów znalezionych w jaskini Grota Noe nieopodal Triestu[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

L. hochenwartii jest niewielkim chrząszczem, osiąga 8–11 mm długości. Ma smukły tułów, wydłużone odnóża i czułki, oczy są w dużym stopniu zredukowane. Ma żółtobrunatną barwę, głowa i tułów są czerwone, oskórek nie posiada barwnika. Jego charakterystycznie rozdęty (fizogastryczny) odwłok, w którym magazynuje substancje odżywcze, jest w całości osłonięty okrywami.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Żyje głównie w dużych jaskiniach, w których temperatura nie przekracza 12 °C[3]. Ma wyspecjalizowany narząd służący do odczuwania zmian wilgotności, nazywany narządem Hamanna[4][5][6]. Jego ekologia jest w dużym stopniu nieznana, ale obserwowano osobniki tego gatunku pożywiające się na padlinie różnych zwierząt jaskiniowych i innych szczątkach organicznych. Entomolodzy łapali te owady na przynęty zapachowe[7].

Mało znany jest również rozród tych chrząszczy. Wiadomo, że samice składają niewielką liczbę stosunkowo dużych jaj, z których po dłuższym czasie wylęgają się larwy. Liczba stadiów larwalnych zredukowana do jednego. Larwy nie pobierają pokarmu przed przepoczwarczeniem[3].

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Leptodirus hochenwartii na litografii z 1871 roku[8]

Pierwszy okaz chrząszcza złapał we wrześniu 1831 roku w jaskini Postojna pomocnik latarnika Luka Čeč[9][10]. Ofiarował owada Franzowi Hohenwartowi, który z kolei przekazał okaz przyrodnikowi z Lublany Ferdinandowi Schmidtowi do oznaczenia i opisania. Schmidt w pracy, która ukazała się w „Illyrisches Blatt” w 1834 roku nazwał chrząszcza Leptodirus Hochenwartii na cześć ofiarodawcy okazu, nadał mu też słoweńską nazwę drobnovratnik i niemiecką Enghalskäfer, obie znaczące tyle co „[chrząszcz] wąskoszyi”[11]. Ponieważ okaz był uszkodzony, wyznaczył nagrodę w wysokości 25 florenów za złapanie kolejnego[12]. Nagrody nigdy nie wypłacił, po 16 latach poszukiwań to on znalazł kolejne okazy tych rzadkich owadów, przy okazji dokonując szeregu odkryć innych przedstawicieli jaskiniowej fauny. L. hochenwartii był pierwszym opisanym troglobiotycznym chrząszczem i bezkręgowcem w ogóle[13], i drugim prawdziwie troglobiotycznym zwierzęciem (pierwszym był odmieniec jaskiniowy)[10].

Duński przyrodnik Jørgen Matthias Christian Schiødte nie wiedział o opisie Schmidta i w 1848 pod nazwą Stagobius troglodytes opisał okaz tego samego gatunku[14], z czasem jednak przyznał pierwszeństwo opisu Schmidtowi. Potwierdzenie priorytetu Schmidta przyniosła też praca Sturma z 1849 roku[15]. Kiesewetter i Schiödte również znaleźli okaz tego gatunku w tym samym miejscu, w którym znaleziony został okaz holotypowy. W kolejnych latach znajdywano tych chrząszczy więcej, a książę Richard zu Kevenhüller włączył do swojego zbioru aż 20 okazów[12]. Pod koniec XIX wieku gatunek zaliczano do rodziny omarlicowatych (Silphidae)[16][17], obecnie klasyfikuje się go w Catopsidae lub Leiodidae[18].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Z powodu ograniczonego zasięgu występowania L. hochenwartii uważany jest za gatunek rzadki i narażony na wymarcie. Znajduje się w Czerwonej księdze Słowenii z kategorią R[19]. Uwzględniony jest również w unijnej Dyrektywie Siedliskowej (92/43/EEC)[20], na której podstawie utworzono na Słowenii 15 obszarów ochronnych (pSCI), pokrywających większość stanowisk występowania chrząszcza.

Leptodirus jest najsłynniejszym jaskiniowym chrząszczem, znajduje się w logo Słoweńskiego Towarzystwa Entomologicznego i czasopisma „Acta entomologica Slovenica[10].

Przypisy

  1. Slavko Polak: Leiodidae.
  2. DROBNOVRATNIK (Leptodirus hochenwartii. [dostęp 30-5-2009].
  3. 3,0 3,1 3,2 Vrezec A, Polak S, Kapla A, Pirnat A, Grobelnik V, Šalamun A: Monitoring populacij izbranih ciljnih vrst hroščev (končno poročilo) (Monitoring of selected populations of target beetle species). Natura 2000 report (słoweń.). 2007. [dostęp 30-5-2009].
  4. Hamann O. Ueber das Centralnervensystem von Leptoderus Hohenwarti, Schmidt, eines Hohlenkafers aus der Familie der Silphiden. „Sitzungsberichte Gesellschaft naturforschender Freunde zu Berlin”, s. 1-3, 1897. 
  5. The fine structure of Hamann’s organ in Leptodirus hohenwarti, a highly specialised cave bathysciinae (Coleoptera, Catopidae)
  6. Marco Luccarelli, Valerio Sbordoni. Humidity responses and the role of Hamann’s organ of cavernicolous Bathysciinae (Coleoptera Catopidae). „International Journal of Speleology”. 9, 1977/78. 
  7. Staněk JV: Chrząszcze. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Delta W-Z", 1990, s. 61-62. ISBN 83-85817-29-8.
  8. Georg Hartwig: The Subterranean World. New York: Scribner, Welford & Co., 1871 s. 163
  9. Slovenian Museum of Natural History: Leptodirus hochenwartii (ang.). [dostęp 28 czerwca 2009].
  10. 10,0 10,1 10,2 Slavko Polak. Importance of discovery of the first cave beetle Leptodirus hochenwartii Schmidt, 1832. Endins: publicació d'espeleologia 28, s. 71–80 (2005)
  11. Schmidt F. Beitrag zu Krain's Fauna. „Illyrisches Blatt”. 3, 21.1.1832. 
  12. 12,0 12,1 Schiner JR: Fauna der Adelsberger-, Lueger- und Magdalenen-Grotte. W: Schmidl A. Die Grotten und Höhlen von Adelsberg, Lueg, Planina und Laas. Wien, 1854 s. 231–272
  13. John L. Capinera: Encyclopedia of Entomology. Springer, s. 805. ISBN 1402062427.
  14. Schiödte JC. Undersögelser over den underjordiske Faun i Hulerne i Krain og Istrien. „Overs ov Danske Vidensk Selskabs Forh, Kjobenhavn”, s. 57-81, 1848. 
  15. Sturm JHCF. Leptodirus. Gattung aus der Familie Scydmaenides. Deutschlands Insecten 20, 91–100, 1849
  16. Hamann O. Europäische Höhlenfauna. Eine Darstellung der in den Höhlen Europas lebenden Tierwelt mit besonderer Berücksichtigung der Höhlenfauna Krains. Jena, s. 101 (1896)
  17. Ganglbauer L: Die Käfer von Mitteleuropa. Die Käfer der österreichisch-ungarischen Monarchie, Deutschlands, der Schweiz, sowie des französischen und italienischen Alpengebietes. III Bd. Familienreihe Staphylinoidea II. Theil. Familienreihe Clavicorna. Wien, 1899 s. 81
  18. Paweł Jałoszyński: Dlaczego Catopidae, Colonidae, Leptinidae i Platypsyllidae przestały być rodzinami, czyli o błędach przeszłości (pol.).
  19. Slovenian official gazette. 24-9-2002.
  20. EU Habitats directive (1992)